Triển lãm 'Một Bát Thương': Nghệ thuật lên tiếng về bạo lực với phụ nữ

Chiều 12/11, triển lãm tương tác “Một Bát Thương” (A Bowl of Love) khai mạc tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (Hà Nội). Triển lãm hướng sự chú ý của công chúng đến tình trạng phụ nữ bị thiệt mạng do bạo lực trên cơ sở giới, đồng thời tưởng nhớ những nạn nhân.

Lễ khai mạc Triển lãm “Một Bát Thương" chiều 12/11 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam - Ảnh: Dương Quỳnh

Nghiên cứu gặp thủ công truyền thống

Điểm đặc biệt của triển lãm là sự kết hợp giữa tác phẩm của các nghệ nhân truyền thống và hiện đại Việt Nam với nghiên cứu có hệ thống đầu tiên về việc phụ nữ bị giết hại do yếu tố giới tại Việt Nam. Qua chất liệu gần gũi với đời sống, người xem tiếp cận vấn đề không chỉ bằng số liệu mà còn bằng trải nghiệm và suy ngẫm của chính mình.

“Một Bát Thương” là một phần của dự án “Những linh hồn đã mất, những chiếc bát trống: Ghi lại việc phụ nữ bị giết hại do yếu tố giới tại Việt Nam” (Lost Souls, White Bowls: Documenting Vietnamese Femicide). Dự án do Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS), Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP) và Viện Nghiên cứu Phát triển Varan Vietnam thực hiện, phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Mạng lưới Phòng ngừa và Ứng phó Bạo lực trên cơ sở giới tại Việt Nam (GBVNet) và Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Gốm, lụa, kim loại và đồ mã cùng lên tiếng

Theo Ban tổ chức, ý tưởng triển lãm do nhà nghiên cứu, nghệ sĩ thị giác Pauline Oosterhoff xây dựng cùng nhà làm phim Nguyễn Ánh. Dự án được phát triển cùng những người làm nghề truyền thống và hiện đại trong các lĩnh vực gốm, lụa, kim loại và đồ mã bằng giấy.

Triển lãm giới thiệu 7 tác phẩm. Thay vì tái hiện trực diện các hành vi bạo lực, các tác phẩm dùng những chất liệu quen thuộc như gốm, lụa, gỗ, kim loại, giấy bồi, tre để kể về mất mát, tổn thương và sự hồi phục. Nổi bật nhất là chiếc bát tưởng niệm cỡ lớn khắc tên 346 phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới, do nhóm nghiên cứu tổng hợp từ báo chí giai đoạn 2018-2024. Bên cạnh đó là những phiến gốm làm từ đất sét Bát Tràng lưu lại dấu lưng phụ nữ, và các khối đồ họa trên nền lụa tơ tằm dệt thủ công.

Chiếc bát tưởng niệm kích thước lớn, khắc tên 345 người phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới - Ảnh: Dương Quỳnh

Ngoài TS. Pauline Oosterhoff, 12 người làm việc trong các lĩnh vực phim tài liệu, kim loại, nội thất, lụa, gốm và vàng mã cũng tham gia thực hiện triển lãm. Quá trình sáng tạo còn có sự đồng hành của 16 phụ nữ đến từ nhiều ngành nghề, trong đó có người từng trải qua bạo lực. Họ trực tiếp tạo hình những tấm lưng gốm, làm chiếc bát của riêng mình và góp mặt trong bộ phim tài liệu của nhà làm phim Nguyễn Ánh. Mỗi người tự quyết định sẽ chia sẻ điều gì và giữ lại điều gì cho riêng mình.

TS. Pauline Oosterhoff trình bày kết quả nghiên cứu được thể hiện qua các tác phẩm - Ảnh: Dương Quỳnh

Tại lễ khai mạc, đại diện Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và các đơn vị đồng sáng tạo chia sẻ về quá trình hình thành triển lãm. TS. Pauline Oosterhoff trình bày kết quả nghiên cứu được thể hiện qua các tác phẩm. Chương trình còn có phần biểu diễn và chia sẻ của đại diện Liên đoàn Vovinam Thế giới, Liên đoàn Vovinam Việt Nam trước nghi thức khai mạc và tham quan trưng bày.

Ngoài giới thiệu tác phẩm, triển lãm đặt ra câu hỏi về cách cộng đồng nhìn nhận, phòng ngừa và ứng phó với bạo lực đối với phụ nữ, qua đó khơi gợi trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng môi trường sống an toàn, bình đẳng. Phía sau mỗi vụ bạo lực là nỗi đau của người trong cuộc, và cả những khoảng trống để lại cho con cái, cha mẹ và người thân.

Triển lãm vì thế cũng chạm đến cảm xúc của nhiều khán giả. Chị Q.A.Đ đến dự triển lãm và chia sẻ: “Hôm nay mình rất vui, nhưng cũng thấy hơi tủi thân vì mình hơi giống đứa trẻ trong câu chuyện. Bố mình là người tốt, nhưng ông cũng từng bị bạo lực và hay dùng rượu để giải tỏa. Bố mình mất cũng gần 8 năm rồi, mình thương bố lắm. Mình rất cảm ơn Ban tổ chức đã chữa lành cho mọi người và cho chính bản thân mình.”