Trồng sắn, nuôi tằm ở Hạ Lang: Hướng sinh kế mới còn nhiều khó khăn

Tận dụng lợi thế để tăng thu nhập

Tại các xóm: Thôm Quỷnh, Biên Cương, Bản Khu, Thị Hoa, sắn không chỉ là cây nông nghiệp mà còn trở thành nguồn thức ăn cho tằm, mở ra hướng phát triển sinh kế mới cho một bộ phận người dân. Mô hình trồng sắn gắn với nuôi tằm ăn lá sắn tận dụng được diện tích đất sản xuất, nguồn lao động tại chỗ, góp phần đa dạng hóa hoạt động kinh tế hộ gia đình.

Chị Đàm Thị Sen, xóm Bản Khu là một trong những hộ nuôi tằm với số lượng tương đối lớn tại địa phương. Theo chị Sen, so với tằm ăn lá dâu, tằm ăn lá sắn có quy trình nuôi tương đối đơn giản, không đòi hỏi quá nhiều thời gian chăm sóc. Nguồn lá sắn dễ kiếm, cây sắn có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, địa hình khác nhau, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân địa phương. Thời gian nuôi ngắn giúp người dân có thể thu hoạch sản phẩm sau mỗi lứa trong thời gian tương đối nhanh.

Một lứa tằm kéo dài khoảng 15 - 18 ngày, kén tằm sau thu hoạch được bán dưới dạng kén thô, chủ yếu tiêu thụ sang Trung Quốc, với mức giá trung bình khoảng 150 nghìn đồng/kg. Nhờ thời gian nuôi ngắn, tận dụng được nguồn thức ăn sẵn có, mô hình này bước đầu mang lại khoản thu nhập cho một số hộ gia đình tại địa phương.

Theo báo cáo của UBND xã Hạ Lang, toàn xã hiện có 176 hộ nuôi tằm với diện tích trồng sắn phục vụ nuôi tằm 46,39 ha. Tuy nhiên, để nghề nuôi tằm trở thành hướng sản xuất có khả năng duy trì lâu dài, bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích trồng sắn hay tăng số lứa nuôi, mà còn phải bảo đảm hiệu quả kinh tế và tính ổn định của đầu ra sản phẩm.

Nghề nuôi tằm ăn lá sắn tạo sinh kế cho người dân tại các xóm biên giới trên địa bàn xã Hạ Lang.

Đầu ra chưa ổn định, sản xuất còn manh mún

Khó khăn hiện nay chủ yếu diễn ra ở quy mô hộ gia đình, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các hộ nuôi và đơn vị thu mua sản phẩm kén thô. Sản phẩm phần lớn được tiêu thụ dưới dạng kén thô, chưa hình thành chuỗi liên kết sản xuất, thu mua và chế biến ổn định để nâng cao giá trị.

Trưởng xóm Thôm Quỷnh Nông Thị Thiết cho biết: Nghề trồng sắn gắn với nuôi tằm bước đầu đem lại thu nhập cho một số hộ dân trong xóm. Tuy nhiên, mô hình chưa có cơ sở vững chắc để định hướng mở rộng, bởi thị trường tiêu thụ kén tằm hiện phụ thuộc chủ yếu vào Trung Quốc. Khi giá thu mua hoặc nhu cầu thị trường thay đổi, người nuôi có thể gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm.

Việc thiếu các mối liên kết tiêu thụ ổn định khiến người dân còn bị động trong tổ chức sản xuất. Khi chưa có doanh nghiệp hoặc hợp tác xã đứng ra thu mua, bao tiêu sản phẩm, các hộ chủ yếu tự tìm đầu ra, tự thỏa thuận giá bán. Sản xuất nhỏ lẻ cũng gây khó khăn trong việc tập hợp sản lượng, tổ chức thu mua đồng bộ và từng bước áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật chung. Việc tiêu thụ kén thô giúp người dân có nguồn thu trực tiếp sau mỗi lứa nuôi, nhưng giá trị sản phẩm vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường đầu ra. 

Một vấn đề khác là hiệu quả kinh tế của mô hình cần được đánh giá đầy đủ trên cơ sở chi phí đầu tư trồng sắn, công chăm sóc, chi phí nuôi tằm, sản lượng kén và giá bán thực tế qua từng vụ nuôi tằm. 

Phát triển nghề trồng sắn, nuôi tằm ở Hạ Lang không thể chỉ dựa vào sự chủ động của từng hộ gia đình. Muốn hình thành hướng sản xuất ổn định, cần có sự đồng hành của chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và các đơn vị có khả năng kết nối thị trường, tổ chức thu mua sản phẩm kén thô cho người dân.

Phát triển thận trọng, gắn sản xuất với thị trường

Trước thực tế đó, UBND xã Hạ Lang chỉ đạo các phòng chuyên môn phối hợp với các xóm tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình tại các hộ dân, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp thu mua, tìm kiếm thị trường tiêu thụ đa dạng và hướng dẫn người dân áp dụng quy trình kỹ thuật nuôi tằm phù hợp.

Chủ tịch UBND xã Hạ Lang Hoàng Thanh Sơn cho biết: Thời gian tới, địa phương định hướng phát triển nghề trồng sắn, nuôi tằm theo hướng thận trọng, gắn quy mô sản xuất với nhu cầu thị trường. Việc mở rộng mô hình cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả thực tế, khả năng tiêu thụ sản phẩm và điều kiện sản xuất của từng khu vực, hạn chế tình trạng người dân tăng diện tích, tăng số lượng tằm nuôi khi đầu ra chưa được bảo đảm.

Việc hình thành các tổ nhóm liên kết giữa những hộ nuôi tằm có nhu cầu, điều kiện sản xuất tương đồng có thể tạo thuận lợi cho trao đổi kinh nghiệm, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hoạch và tập hợp sản phẩm. Khi có sản lượng ổn định và thông tin thị trường rõ ràng hơn, người dân sẽ có thêm cơ sở để đàm phán với đơn vị thu mua, giảm tình trạng sản xuất và tiêu thụ riêng lẻ.

Về lâu dài, tìm kiếm thêm thị trường tiêu thụ, từng bước hình thành mối liên kết giữa người trồng sắn, nuôi tằm với doanh nghiệp hoặc hợp tác xã là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, việc xây dựng liên kết cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường, khả năng tổ chức sản xuất và lợi ích của các bên, tránh phát triển mô hình theo phong trào khi chưa xác định được đầu ra ổn định.

Với 176 hộ tham gia và 46,39 ha sắn phục vụ nuôi tằm, Hạ Lang có cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hướng sản xuất này. Dù vậy, quy mô hiện tại mới phản ánh sự tham gia của người dân, chưa đủ để khẳng định tính bền vững của mô hình. Hiệu quả lâu dài cần được kiểm chứng qua nhiều vụ sản xuất, khả năng duy trì thị trường tiêu thụ và mức thu nhập thực tế của các hộ.

Trồng sắn, nuôi tằm có thể trở thành hướng đa dạng hóa sinh kế tại một số xóm của xã Hạ Lang, nhưng để phát triển bền vững, điều kiện tiên quyết vẫn là tổ chức sản xuất phù hợp và giải quyết bài toán đầu ra. Khi thị trường được kết nối tốt hơn, hiệu quả kinh tế được đánh giá rõ ràng và người dân có cơ sở chủ động trong sản xuất, mô hình mới có thể phát huy vai trò tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo tại địa phương.