Trong tháng 6 phải cơ bản tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy giải ngân vốn lĩnh vực khoa học công nghệ

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị - Ảnh: VGP/Gia Huy

Sáng 19/5, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại đầu cầu trụ sở Chính phủ với sự tham gia của các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh… và kết nối trực tuyến với đầu cầu 10 địa phương.

Cùng dự hội nghị có Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN) Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn; lãnh đạo các bộ, cơ quan.

Giải ngân mới đạt khoảng 14,78%

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực này mới đạt khoảng 14,8%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung cả nước là gần 21,2% trong 5 tháng đầu năm 2026.

Theo Bộ trưởng Bộ KHCN Vũ Hải Quân, trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026, Bộ KHCN tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý để thể chế hóa các chủ trương, chính sách tại Nghị quyết 57-NQ/TW. Khung pháp lý cơ bản đã hình thành cho các lĩnh vực KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST), chuyển đổi số (CĐS). Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành tương đối đồng bộ, tạo hành lang pháp lý để triển khai đăng ký, phân bổ, giải ngân vốn cho lĩnh vực này.

Bộ KHCN đã có văn bản gửi các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn việc triển khai kế hoạch KHCN, ĐMST và CĐS năm 2026 khoảng trên 51.868 tỷ đồng. Kinh phí còn lại chưa giao kế hoạch trong năm là 20.355 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên trên 2.198 tỷ đồng, chi đầu tư trên 18.156 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Bộ KHCN đã bố trí 998,3 tỷ đồng cho 22/46 nền tảng số, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cho các bộ, cơ quan Trung ương đã đăng ký; tổng hợp và bố trí 2.478,6 tỷ đồng cho 35/52 cơ sở dữ liệu đã đăng ký… Đến nay, Bộ KHCN đã phối hợp với Bộ Tài chính bố trí đủ cho các bộ, ngành, địa phương có nhu cầu kinh phí và hồ sơ hợp lệ.

Về tình hình giải ngân, tính đến 12/5, tổng số đã giải ngân là trên 7.945 tỷ đồng, đạt 14,78% so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu một số khó khăn liên quan đến cơ chế lập dự toán, phân bổ và quản lý kinh phí KHCN, ĐMST và CĐS.

Để tiếp tục hoàn thiện thể chế, Bộ KHCN kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật, một số nghị định; trong trường hợp cần thiết, tiếp tục kiến nghị Chính phủ có những nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương.

Các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: VGP/Gia Huy

Tại hội nghị, một số địa phương được giao vốn lớn, đến nay có tỷ lệ giải ngân cao đã chia sẻ kinh nghiệm về cách thức triển khai. TP. HCM cho biết địa phương được giao 4.437 tỷ đồng, đến nay tỷ lệ giải ngân của TP. HCM đạt 32,6%.

TP. Hà Nội được giao 3.087 tỷ đồng, đến nay, tỷ lệ giải ngân đạt 27,8%. Tỉnh An Giang được giao 836 tỷ đồng, đến nay tỷ lệ giải ngân đạt 17,23%.

Các địa phương cho biết vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình phân bổ và triển khai vốn đầu tư, vốn chi thường xuyên cho lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS. Đồng thời, các địa phương cũng kiến nghị một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn.

Giải ngân là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh KHCN, ĐMST và CĐS là động lực phát triển mới của đất nước, vì vậy cần huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm thúc đẩy mạnh mẽ lĩnh vực này trong giai đoạn tới.

Phó Thủ tướng đánh giá cao một số bộ, ngành, địa phương có kết quả giải ngân tích cực như Hà Nội, TP. HCM và một số đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân cao. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng chỉ rõ thực tế nhiều bộ, ngành, địa phương giải ngân rất chậm, thậm chí có nơi giải ngân bằng 0%. Theo Phó Thủ tướng, các đơn vị cần nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với tình trạng chậm giải ngân hiện nay.

Phó Thủ tướng yêu cầu thủ trưởng các bộ, ngành, lãnh đạo các địa phương phải xác định giải ngân vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách không chỉ của năm 2026 mà cả các năm tiếp theo nhằm thực hiện hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Nguồn lực dành cho lĩnh vực này là rất lớn, được bố trí tới 2% ngân sách nhà nước, vì vậy không thể để xảy ra tình trạng vốn đã giao nhưng không giải ngân được.

Mục tiêu đặt ra là phải phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026; bộ, ngành, địa phương nào không hoàn thành phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo cấp trên. Đồng thời, các đơn vị phải thực hiện chế độ báo cáo tiến độ giải ngân hằng tháng để Chính phủ theo dõi, đôn đốc.

Theo Phó Thủ tướng, ngay sau hội nghị, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát lại toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án KHCN, ĐMST và CĐS trong năm 2026 để phân loại cụ thể. Những dự án có thể triển khai ngay cần tập trung nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân. Đối với các dự án còn vướng mắc, phải xác định rõ nguyên nhân và tháo gỡ theo đúng thẩm quyền. Nội dung nào thuộc thẩm quyền của bộ, ngành thì lãnh đạo bộ phải trực tiếp xử lý; nội dung vượt thẩm quyền cần báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để kịp thời xem xét, giải quyết.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc phân cấp hiện nay đã rất rõ ràng, do đó các bộ, ngành, địa phương cần chủ động hơn trong điều hành. Phó Thủ tướng cũng lưu ý việc bố trí vốn phải có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính chiến lược, tạo đột phá và có sức lan tỏa lớn đối với phát triển KHCN, ĐMST và CĐS. Phó Thủ tướng yêu cầu chấm dứt tình trạng phân bổ dàn trải, manh mún, dẫn đến cuối năm không có sản phẩm nổi bật hay hiệu quả rõ ràng. Các bộ, ngành, địa phương cần tập trung nguồn lực cho những dự án có khả năng tạo ra kết quả cụ thể, đo đếm được và mang lại giá trị thực tiễn cho phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh các dự án liên quan đến cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số dùng chung, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ chiến lược hiện đang triển khai rất chậm dù nguồn lực đã được bố trí. Đây là những lĩnh vực then chốt cần ưu tiên tập trung triển khai trong thời gian tới. Các bộ, ngành và địa phương cần xác định rõ kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ, dự án; việc đầu tư phải gắn với hiệu quả thực tế và khả năng lan tỏa.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS ở các cấp - Ảnh: VGP/Gia Huy

Tập trung tháo gỡ khó khăn ngay trong tháng 6/2026

Về hoàn thiện thể chế, Phó Thủ tướng giao Bộ KHCN, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp tập trung tháo gỡ toàn bộ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, tài chính trong tháng 6/2026. Các bộ khẩn trương sửa đổi, bổ sung các nghị định, thông tư còn bất cập liên quan đến đầu tư, phân bổ, thanh quyết toán và giải ngân vốn cho lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS ở các cấp. Bộ KHCN cần phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ KHCN cấp quốc gia cũng như các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư để kịp thời tháo gỡ bất cập cho địa phương trong quá trình triển khai.

Phó Thủ tướng giao Bộ KHCN chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp tổng hợp toàn bộ các kiến nghị, vướng mắc của bộ, ngành, địa phương sau hội nghị để xây dựng phương án tháo gỡ. Mục tiêu là trong tháng 6/2026 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 trở đi tiến độ giải ngân của lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS đạt kết quả cao hơn.

Về định hướng đầu tư thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung ưu tiên hai nhóm nhiệm vụ lớn. Thứ nhất là hoàn thiện, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Thứ hai là tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ đã lựa chọn khoảng 20 nhiệm vụ công nghệ chiến lược giao cho 10 bộ, ngành triển khai và yêu cầu phải sớm tạo ra sản phẩm cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là phải hành động quyết liệt, xử lý dứt điểm các vướng mắc để bảo đảm nguồn vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS được triển khai hiệu quả, tạo ra sản phẩm cụ thể và đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước.