Trụ cột mới trong hợp tác Việt Nam-Nhật Bản

Công ty TAZMO Việt Nam (100% vốn đầu tư Nhật Bản) là một trong những đơn vị tiên phong trong lĩnh vực chế tạo rô-bốt, thiết bị công nghệ cao phục vụ ngành bán dẫn. (Ảnh TTXVN)

Quan hệ Việt Nam-Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất từ trước đến nay. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Nhật Bản tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, hai nền kinh tế có nhiều thế mạnh bổ trợ lẫn nhau. Bên cạnh các lĩnh vực hợp tác truyền thống, khoa học-công nghệ đang trở thành trụ cột hợp tác mới giữa hai nước.

Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản đang tạo nền tảng thuận lợi để hai nước mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư. Nhật Bản hiện là một trong những nhà đầu tư hàng đầu tại Việt Nam, với 5.848 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 81 tỷ USD tính đến tháng 9/2026. Theo khảo sát của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), 56,9% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng hoạt động trong 1-2 năm tới.

Chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tháng 5 vừa qua đã tạo động lực mới cho hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, năng lượng, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, công nghiệp bán dẫn, AI, năng lượng sạch và tài chính xanh, đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động. Trong khi đó, Việt Nam có nền kinh tế năng động, lực lượng lao động trẻ, nguồn nhân lực chất lượng ngày càng được nâng cao và tinh thần đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Những lợi thế bổ trợ này mở ra nhiều cơ hội để hai nước tăng cường hợp tác trong thời gian tới.

Nhật Bản đang đẩy mạnh chuyển đổi số gắn liền với AI và Robotics, với dự báo thị trường Robot AI sẽ đạt 60.000 tỷ yên (khoảng 368 tỷ USD) vào năm 2040, đóng góp tới 1,6% tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế hằng năm. Tuy nhiên, các chuyên gia Nhật Bản nhận định, thiếu hụt nhân lực là một trong những thách thức lớn đối với quá trình này. Nhu cầu đặt ra là khoảng 30.000 kỹ sư và chuyên gia trực tiếp hướng dẫn, triển khai công nghệ tại cơ sở. Yêu cầu đó mở ra cơ hội hợp tác chiến lược đầy tiềm năng giữa Việt Nam và Nhật Bản. Sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ thông tin Việt Nam vừa góp phần giúp Nhật Bản giải bài toán tối ưu hóa nguồn lực, vừa tạo điều kiện để các kỹ sư Việt Nam cùng phát triển và hoàn thiện các giải pháp công nghệ tiên tiến phục vụ thị trường hai nước.

Giáo dục, khoa học và công nghệ là lĩnh vực có nhiều dấu ấn trong quan hệ Việt Nam-Nhật Bản. Nhật Bản đã tham gia đào tạo hàng chục nghìn tiến sĩ và nhân lực trình độ cao cho Việt Nam, cùng nhiều chương trình nghiên cứu được triển khai giữa các trường đại học và cơ sở khoa học hai nước. Việt Nam là đối tác quan trọng mà Nhật Bản mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác khoa học và công nghệ. Hai bên đang nghiên cứu xây dựng một chương trình hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn, AI, đào tạo nhân lực và nghiên cứu khoa học. Nhật Bản đã đề xuất tăng cường trao đổi giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai nước về an toàn AI, phát triển các mô hình AI chuyên biệt theo từng lĩnh vực, xây dựng dữ liệu tiếng Việt và đào tạo nguồn nhân lực. Trong lĩnh vực bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 500 nghiên cứu sinh tiến sĩ đến năm 2030. Nhật Bản cam kết tiếp nhận khoảng 250 người trong số này thông qua các chương trình nghiên cứu chung quốc tế.

Trước tiềm năng hợp tác to lớn, trong thời gian tới, Việt Nam và Nhật Bản đang xem xét phát triển theo một số hướng lớn, bao gồm: Thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là nguồn nhân lực trẻ, ham học hỏi, sẵn sàng đổi mới của Việt Nam; tăng cường đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cùng tham gia các dự án nghiên cứu khoa học chung giữa hai nước, trong đó có đội ngũ kỹ sư người Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyên gia bán dẫn và các ngành công nghiệp khác đang hoạt động rất tích cực tại Nhật Bản; mở rộng hợp tác trong các dự án xanh, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng số và tài chính bền vững.

Trên nền tảng vững chắc của tin cậy chính trị và hợp tác tích cực trong mọi lĩnh vực, quan hệ Việt Nam-Nhật Bản đang chuyển sang một giai đoạn hợp tác có chiều sâu chiến lược hơn. Nếu tận dụng tốt sự bổ trợ về công nghệ, vốn, nhân lực và thị trường, hai nước có thể từng bước chuyển từ mô hình hợp tác truyền thống sang cùng xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu và kiến tạo những chuỗi giá trị mới. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam và Nhật Bản, mà còn đóng góp tích cực vào sự ổn định, an ninh và thịnh vượng chung.