Trung Đông lại nóng: Mỹ không kích Iran, thu hồi giấy phép bán dầu

Các cuộc tấn công mới của Mỹ nhằm “buộc Iran phải trả giá đắt vì nhắm mục tiêu và tấn công tàu thương mại có thủy thủ đoàn là dân thường vô tội trên một tuyến hàng hải quốc tế”...

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Mỹ vừa mở đợt không kích mới nhằm vào Iran, đồng thời thu hồi cơ chế miễn trừ trừng phạt cho phép Tehran bán dầu ra thị trường toàn cầu. Hai động thái này khiến thỏa thuận hòa bình giữa hai bên đứng trước nguy cơ đổ vỡ trầm trọng hơn, sau hàng loạt vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố trên mạng xã hội X, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc tấn công mới của Mỹ nhằm “buộc Iran phải trả giá đắt vì nhắm mục tiêu và tấn công tàu thương mại".

Trước đó vài giờ, Bộ Tài chính Mỹ thông báo sẽ chặn các thương vụ bán dầu mới của Iran sau ngày 7/7. Quy chế cho phép Iran bán dầu là một trong những nhượng bộ quan trọng mà Washington đưa ra để khuyến khích Tehran tuân thủ thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Các động thái trên đang gây sức ép lớn nhất từ trước đến nay đối với thỏa thuận tạm thời mà lãnh đạo Mỹ và Iran ký ngày 17/6. Những diễn biến này cũng đe dọa làm đổ vỡ tiến trình đàm phán nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận tạm thời được ký kết.

Theo một quan chức Mỹ, trong đợt tấn công mới này, lực lượng Mỹ tập trung vào các hệ thống phòng không và bệ phóng vũ khí của Iran. Hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin nhiều tiếng nổ được nghe thấy gần eo biển Hormuz.

Những ngày gần đây, Mỹ và Iran liên tục cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn. Washington cho rằng Tehran đứng sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại ở eo biển Hormuz trong 24 giờ qua. Đây là đợt tấn công dồn dập nhất kể từ khi thỏa thuận hòa bình tạm thời có hiệu lực.

Trong khi đó, Iran cho rằng chiến dịch quân sự của Mỹ và việc Washington thu hồi miễn trừ bán dầu đều vi phạm thỏa thuận giữa hai bên. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi tuyên bố Tehran sẽ có “hành động quyết đoán” để đáp trả.

Một quan chức Mỹ tiết lộ với hãng tin Bloomberg rằng Iran chỉ có thể được hưởng lợi từ thỏa thuận nếu thể hiện “hành vi tốt”. Tuy nhiên, quan chức này cũng cho biết các nhà đàm phán vẫn đang làm việc với thiện chí để hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. Điều đó cho thấy Mỹ chưa sẵn sàng từ bỏ hoàn toàn tiến trình hòa bình.

Theo biên bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký kết, hai nội dung then chốt là Tehran chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz và Washington áp dụng quy chế miễn trừ trong 60 ngày để Iran có thể bán dầu.

Thỏa thuận này nhằm tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán chi tiết hơn về tương lai chương trình hạt nhân của Iran và hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Iran vẫn gặp khó trong việc bán dầu thô do vấn đề giá cả, nhu cầu từ Trung Quốc tương đối yếu và nhiều nước lo ngại cơ chế miễn trừ của Mỹ có thể không kéo dài.

Ngay cả trước các diễn biến mới nhất, biên bản ghi nhớ này cũng chỉ được duy trì trong trạng thái mong manh. Vào cuối tháng 6, Iran tấn công một tàu container treo cờ Singapore ở eo biển Hormuz, khiến Mỹ đáp trả và kéo theo một loạt vụ tấn công qua lại giữa hai bên.

Tehran nhiều lần tuyên bố sẽ không cho phép tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này nếu không có sự cho phép của Iran. Tuy nhiên, nước này phủ nhận liên quan đến vụ tấn công khác nhằm vào một tàu có liên hệ với Qatar.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó thúc đẩy việc khôi phục quyền tự do đi lại của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, giống như trước thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào cuối tháng 2.

“Việc Mỹ thu hồi giấy phép miễn trừ là lời cảnh báo đối với thị trường - vốn đang có phần chủ quan - rằng lệnh ngừng bắn có thể không bền vững và chắc chắn như nhiều người vẫn nghĩ. Thị trường sẽ phải đánh giá lại mức độ rủi ro”, ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và là cựu quan chức Nhà Trắng, nhận định với Bloomberg.

Các cuộc tấn công mới cho thấy tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz vẫn đối mặt với rủi ro lớn, ngay cả khi lực lượng quân sự đang bảo vệ những tàu chọn di chuyển theo tuyến qua eo biển này gần bờ biển Oman.

Theo Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Hải quân Mỹ, Iran đang tìm cách hướng tàu thương mại về phía bờ biển nước này và ngăn các tàu sử dụng tuyến đường phía Oman.

“Iran đã rải thủy lôi ở eo biển Hormuz nhằm buộc tàu thuyền phải đi gần phía Iran hơn. Mục tiêu của Tehran là ép hoạt động vận tải biển đi vào phần eo biển Hormuz thuộc phía họ”, ông Caudle nói khi trả lời phỏng vấn với Bloomberg This Weekend.

“Iran quyết tâm cho thấy họ đang kiểm soát eo biển Hormuz và cách duy nhất để đi qua an toàn là đi theo tuyến phía Bắc”, bà Claire McCleskey, đồng sáng lập công ty tư vấn về lệnh trừng phạt Clarity Compliance Consulting và là cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, nhận định.

Các động thái của Mỹ diễn ra đúng lúc dòng chảy dầu và sản lượng dầu từ Vịnh Ba Tư bắt đầu trở lại gần mức trước chiến tranh. Trước đó, việc Washington cho phép Iran bán dầu đã góp phần xoa dịu lo ngại của nhà đầu tư về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, qua đó giúp giá dầu hạ nhiệt.

Hiện nay, nguy cơ giao tranh bùng phát trở lại, cùng mối đe dọa mới đối với dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz, có thể một lần nữa khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã bị đình chỉ khi Tehran bắt đầu tổ chức tang lễ cho cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người chết trong ngày đầu tiên của cuộc chiến vào cuối tháng 2. Qatar - nước trung gian đàm phán giữa Mỹ và Iran - cho biết cuộc họp tiếp theo sẽ được lên lịch sớm nhất có thể sau khi lễ tang kết thúc. Theo dự kiến, ông Khamenei sẽ được chôn cất tại quê nhà Mashhad vào ngày 9/7.

Một câu hỏi quan trọng trong những ngày tới là liệu Mỹ có bắt đầu áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran hay không. Nếu Washington làm vậy, đây sẽ là hành động vi phạm tiếp theo đối với thỏa thuận tạm thời.

“Đó là dấu hiệu cho thấy chính quyền Mỹ đang ngày càng thất vọng. Kỳ vọng Iran sẽ tuân thủ thỏa thuận có lẽ là quá lạc quan. Cuộc chiến này vẫn đang kéo dài”, ông David Schenker, cựu quan chức phụ trách Trung Đông trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump, nhận định về các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ.