Trưng dụng tài sản cứu hộ, ngân sách xã không đủ bồi thường thì xử lý thế nào?
Khi chính quyền cấp xã trưng dụng phương tiện, máy móc để cứu hộ, cứu nạn nhưng tài sản bị hư hỏng, ngân sách không đủ bồi thường, ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (tỉnh Hà Tĩnh) đề nghị phải có cơ chế hỗ trợ kịp thời từ cấp trên.
Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Duy Lâm điều hành phiên thảo luận tổ
Sáng 23/10, thảo luận tại Tổ 3 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh) về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (tỉnh Hà Tĩnh) cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý huy động kịp thời nguồn lực phục vụ quốc phòng, an ninh, ứng phó thiên tai, dịch bệnh và các tình huống cấp thiết.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một số quy định về thanh toán tiền trưng mua, bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản chưa làm rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí, nhất là khi ngân sách địa phương không đủ khả năng chi trả.
ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (tỉnh Hà Tĩnh) phát biểu
Theo dự thảo, kinh phí thanh toán tiền trưng mua, bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản được bảo đảm từ dự phòng ngân sách nhà nước, quỹ dự trữ tài chính và các nguồn tài chính hợp pháp khác. Song, quy định này mới xác định nguồn kinh phí chung, chưa làm rõ trách nhiệm bố trí, thanh toán theo phân cấp ngân sách và phương án xử lý khi kinh phí vượt khả năng cân đối của cấp thực hiện nhiệm vụ.
Dẫn tình huống thực tế, đại biểu cho biết khi xảy ra thiên tai lớn, địa bàn bị chia cắt, chính quyền cấp xã có thể phải khẩn cấp trưng dụng phương tiện, máy móc, thiết bị của tổ chức, cá nhân để cứu hộ, cứu nạn. Nếu tài sản bị hư hỏng, số tiền bồi thường lớn, vượt khả năng cân đối ngân sách cấp xã, việc chi trả cho người có tài sản có nguy cơ gặp khó khăn.
"Đây là tình huống cần được tính đến khi xây dựng cơ chế thực hiện Luật", đại biểu nhấn mạnh.
Theo đại biểu Nguyễn Thành Đồng, dự thảo quy định thời hạn thanh toán tiền trưng mua là 20 hoặc 30 ngày tùy trường hợp; thời hạn bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản về nguyên tắc là 30 ngày kể từ ngày hoàn trả tài sản, trừ trường hợp có quy định riêng. Việc chậm thanh toán còn làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thêm.
Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm kinh phí theo phân cấp ngân sách, trách nhiệm bố trí và thanh toán, đặc biệt là cơ chế hỗ trợ từ ngân sách cấp trên khi vượt khả năng cân đối của ngân sách cấp dưới. Đồng thời, cần đánh giá tác động ngân sách trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh, quốc phòng, an ninh để bảo đảm quy định có thể thực hiện ngay cả trong điều kiện cấp bách.
ĐBQH Phạm Thúy Chinh (TP. Hải Phòng) phát biểu
Về vấn đề này, ĐBQH Phạm Thúy Chinh (TP. Hải Phòng) lưu ý, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) chuyển trách nhiệm chi trả tiền trưng mua, bồi thường thiệt hại từ cơ quan tài chính sang cơ quan của người ra quyết định.
“Tuy nhiên, bộ chuyên ngành không trực tiếp nắm dự phòng ngân sách, còn dự phòng cấp xã thì nhỏ; phải qua thủ tục xin dự phòng thì thời hạn 20, 30 ngày khó bảo đảm”, đại biểu cho biết.
Vì vậy, đại biểu đề nghị Luật xác định rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí của từng cấp ngân sách, quy định cơ quan tài chính cùng cấp được tạm ứng kịp thời và ngân sách cấp trên hỗ trợ khi nhu cầu chi trả vượt khả năng của cấp xã.
Rà soát quy định để tránh vướng mắc khi thực hiện
Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thành Đồng chỉ ra một số dẫn chiếu chưa chính xác trong dự thảo, có thể ảnh hưởng đến việc xác định thời hạn thanh toán, thời điểm xác định lại giá và kết thúc trưng dụng tài sản.
Cụ thể, khoản 2 Điều 7 quy định về các điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản, trong khi khoản 3 Điều 7 quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản. Tuy nhiên, tại điểm b khoản 2 Điều 7, khoản 2 Điều 19, điểm a và điểm b khoản 1 Điều 20, điểm a khoản 1 Điều 25 lại dẫn chiếu đến khoản 2 Điều 7 để xác định các trường hợp trưng mua, trưng dụng.
“Việc dẫn chiếu này chưa chính xác, có thể gây khó khăn trong việc xác định thời điểm thực hiện xác định lại giá trưng mua, trường hợp áp dụng thời hạn thanh toán tiền trưng mua là 30 ngày hoặc 20 ngày và thời hạn kết thúc trưng dụng tài sản”, đại biểu phân tích.
Toàn cảnh phiên thảo luận
Đáng chú ý, khoản 4 Điều 9 quy định bồi thường thiệt hại khi quyết định trưng mua bị hủy bỏ nhưng lại dẫn chiếu đến Điều 29 về bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản. Trong khi đó, trưng mua và trưng dụng có bản chất pháp lý khác nhau, đặc biệt về việc chuyển quyền sở hữu tài sản.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, sửa các dẫn chiếu nêu trên, tránh vướng mắc trong áp dụng pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung, làm rõ nguyên tắc, căn cứ xác định thiệt hại và cơ chế bồi thường trong trường hợp quyết định trưng mua bị hủy bỏ, bảo đảm thống nhất, minh bạch và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.
Về điều khoản thi hành, đại biểu Nguyễn Thành Đồng chỉ ra rằng dự thảo Luật quy định có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 nhưng chưa xác định rõ thời điểm hết hiệu lực của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008. Trong khi đó, dự thảo có nhiều thay đổi về thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng, thời hạn thanh toán và cơ chế bồi thường thiệt hại. Điều này có thể gây lúng túng trong áp dụng pháp luật và xử lý các trường hợp chuyển tiếp.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định Luật năm 2008 hết hiệu lực kể từ ngày Luật mới có hiệu lực thi hành, trừ các trường hợp chuyển tiếp quy định tại Điều 32, nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch trong thực hiện.
Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp cấp bách
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Ảnh: Phạm Thắng
Sáng 23/10, trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) thu hẹp phạm vi tài sản được trưng mua, tập trung vào những loại thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên liệu, nhiên liệu. Đồng thời, mở rộng diện tài sản có thể trưng dụng, bổ sung vật nuôi, khu vực biển được xác lập hợp pháp, hạ tầng viễn thông, điện lực, hạ tầng số, tài sản số và các công trình kết cấu hạ tầng khác.
Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện trong các trường hợp luật định như chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và khi thật sự cần thiết, các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu.
Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản phục vụ trực tiếp công tác phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp trung ương, cấp tỉnh không thể hoặc chưa thể tiếp cận.
Thẩm quyền này được giới hạn trong phạm vi địa bàn cấp xã và một số loại tài sản nhất định. Chủ tịch UBND cấp xã không được quyết định trưng mua tài sản trên địa bàn xã khác; không được trưng dụng tài sản trên phạm vi từ hai xã trở lên hoặc các tài sản như hạ tầng viễn thông, điện lực, hạ tầng số, tài sản số.
Về kinh phí, Chính phủ cho biết tiền thanh toán trưng mua, bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn tài chính hợp pháp khác. Theo Luật Ngân sách nhà nước, dự phòng ngân sách được sử dụng để phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và thực hiện các nhiệm vụ cấp thiết khác theo quy định. Chính phủ đánh giá cơ chế bảo đảm kinh phí này có tính khả thi.