Trung Quốc cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng trọng yếu sang Nhật Bản
Động thái diễn ra trong bối cảnh quan hệ Trung - Nhật đang ở mức thấp nhất trong nhiều năm, liên quan đến phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi về vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) hồi tháng 11/2025.
Trung Quốc mới đây đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng có thể phục vụ mục đích quân sự sang Nhật Bản, một động thái mới nhất trong loạt biện pháp đáp trả phát ngôn của Thủ tướng Sanae Takaichi về vấn đề Đài Loan.
Theo thông báo trong ngày 6/1 của Bộ Thương mại Trung Quốc, lệnh cấm có hiệu lực ngay lập tức, áp dụng với mọi mặt hàng lưỡng dụng cung cấp cho phía quân đội Nhật Bản hoặc các đối tượng có thể góp phần tăng cường năng lực quân sự của Tokyo.
Lệnh cấm không nêu rõ danh mục cụ thể, nhưng theo danh sách kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc, các mặt hàng này bao gồm một số nguyên tố đất hiếm trung và nặng như samarium, gadolinium, terbium, dysprosium, lutetium cùng nhiều công nghệ tiên tiến, linh kiện hàng không, phương tiện bay không người lái và vật liệu liên quan đến hạt nhân...
Các sản phẩm lưỡng dụng được trưng bày tại một triển lãm ở thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, miền đông Trung Quốc, ngày 30/10 năm 2025. Ảnh: VCG
Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh, biện pháp này được đưa ra để bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia, đồng thời phản ứng trực tiếp trước những phát ngôn “sai trái” của lãnh đạo Nhật Bản gần đây.
Hồi tháng 11 năm ngoái, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi từng tuyên bố trước Quốc hội nước này rằng Tokyo có thể sẽ tiến hành động thái quân sự trong trường hợp đảo Đài Loan, nơi chỉ cách đảo hòn đảo gần nhất thuộc chủ quyền Nhật Bản chỉ khoảng 100km, bị tấn công.
Thủ tướng Nhật Bản sau đó xuống giọng nhằm xoa dịu căng thẳng, song Trung Quốc không chấp nhận và tiếp tục yêu cầu bà rút lại phát biểu. Kể từ đó, quan hệ hai nước liên tục xấu đi với hàng loạt biện pháp kinh tế và ngoại giao từ phía Trung Quốc, từ cắt giảm chuyến bay, khuyến cáo công dân không du lịch hay du học Nhật Bản, tạm ngừng nhập khẩu thủy sản đến việc sắp tiếp nhận hai cá thể gấu trúc khổng lồ cuối cùng đang sống tại Nhật mà không có kế hoạch thay thế.
Việc sử dụng nguyên tố đất hiếm làm công cụ ngoại giao không phải lần đầu Trung Quốc áp dụng với Nhật Bản. Năm 2010, Bắc Kinh từng hạn chế xuất khẩu các nguyên tố này sau vụ va chạm tàu cá gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, gây gián đoạn nghiêm trọng cho ngành công nghiệp Nhật. Hiện Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 60% nguồn cung đất hiếm cho Nhật Bản, dù Tokyo đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn nhập khẩu trong những năm qua.
Một số chuyên gia Nhật Bản nhận định lệnh cấm lần này mang tính biểu tượng nhiều hơn là gây tổn hại thực chất ngay lập tức, bởi Trung Quốc chưa công bố danh sách mặt hàng cụ thể và dữ liệu hải quan gần nhất cho thấy xuất khẩu đất hiếm sang Nhật vẫn tăng trưởng mạnh trong tháng 11 năm ngoái.
Tuy nhiên, động thái này được xem là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng kéo dài tranh chấp sang năm mới, đồng thời gây áp lực lên chính quyền Thủ tướng Takaichi trong bối cảnh Tokyo đang đẩy mạnh chi tiêu quốc phòng và tăng cường khả năng quân sự để đối phó với những thách thức từ Bắc Kinh.
Phía Nhật Bản chưa đưa ra phản ứng chính thức về lệnh cấm mới nhất. Trong khi đó, căng thẳng khu vực tiếp tục leo thang với các hoạt động quân sự gần đây của Trung Quốc quanh Đài Loan và những phát ngôn chỉ trích Nhật Bản từ giới lãnh đạo Bắc Kinh.
