Trung Quốc cảnh báo 'bầy drone' dưới biển có thể đe dọa mạng lưới cáp Internet toàn cầu

Vụ phá hoại đường ống dẫn khí Nord Stream được dẫn ra làm ví dụ về tính dễ bị tổn thương của cơ sở hạ tầng dưới nước. Ảnh: Reuters.

Các tuyến cáp ngầm dưới biển, hạ tầng quan trọng giúp duy trì nền kinh tế số toàn cầu, ngày càng có nguy cơ trở thành mục tiêu của những thiết bị không người lái giá rẻ, theo cảnh báo của các nhà nghiên cứu quân sự Trung Quốc.

Theo hai nhà nghiên cứu Shi Guanglei và Shi Haiming thuộc Đại học Quốc phòng Trung Quốc, đáy biển từ lâu được xem là một “điểm mù” chiến lược do việc khảo sát khó khăn, trong khi chi phí kiểm soát và triển khai lực lượng tại đây rất cao. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện không người lái dưới nước (UUV) đang khiến môi trường này trở thành “đấu trường mới của cạnh tranh giữa các cường quốc”.

“Rào cản gia nhập đối với chiến tranh dưới nước đang giảm xuống”, hai nhà nghiên cứu viết trong bài đăng trên Science and Technology Daily, đồng thời cho rằng hiệp ước an ninh AUKUS giữa Australia, Anh và Mỹ là một trong những động lực thúc đẩy xu hướng này.

Chiến tranh dưới biển không còn chỉ dành cho tàu ngầm

Trong quá khứ, các hoạt động quân sự dưới nước phụ thuộc phần lớn vào tàu ngầm có người lái. Đây là những phương tiện đắt đỏ, phức tạp và tiềm ẩn rủi ro lớn đối với thủy thủ đoàn, khiến nhiều quốc gia có quy mô quân sự và ngân sách hạn chế khó tiến hành các hoạt động tác chiến dưới biển.

Theo hai nhà nghiên cứu Trung Quốc, sự xuất hiện của các UUV cỡ nhỏ và trung bình đang làm thay đổi đáng kể cán cân này.

Những phương tiện này có chi phí thấp hơn, có thể được triển khai với số lượng lớn và không đặt con người trực tiếp vào vùng nguy hiểm. Điều đó mở ra khả năng nhiều quốc gia có thể tiếp cận những năng lực từng chỉ dành cho các lực lượng hải quân lớn.

“Chúng có chi phí thấp, dễ triển khai theo số lượng lớn và không gây nguy cơ thương vong, cho phép các quốc gia giành quyền kiểm soát đáy biển”, các tác giả nhận định.

Sự thay đổi này đặc biệt đáng chú ý khi phần lớn hạ tầng viễn thông quốc tế nằm dưới đại dương.

Cáp ngầm dưới biển đóng vai trò quan trọng trong thông tin liên lạc và thương mại toàn cầu. Ảnh: Shutterstock.

Cáp ngầm: “mạch máu” của nền kinh tế số

Theo bài viết, các tuyến cáp ngầm đảm nhận khoảng 99% lưu lượng dữ liệu liên lục địa, hỗ trợ từ dịch vụ Internet, điện toán đám mây cho tới những giao dịch tài chính xuyên biên giới có tổng giá trị được ước tính lên tới khoảng 10.000 tỷ USD.

Mạng lưới cáp quang xuyên lục địa hiện có chiều dài khoảng 1,7 triệu km, kết nối các trung tâm dữ liệu, thành phố và nền kinh tế trên khắp thế giới.

Tuy nhiên, đây cũng là một hệ thống rất khó bảo vệ.

Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cảnh báo đường ống dưới biển và cáp quang đang trở thành những mục tiêu tương đối dễ bị tác động. Họ dẫn các sự cố như vụ phá hoại đường ống Nord Stream năm 2022, vốn vận chuyển khí đốt từ Nga tới Đức, hay việc các tuyến cáp ở Biển Đỏ bị hư hại khiến hoạt động Internet tại một số khu vực bị gián đoạn.

Trên thực tế, cáp ngầm không chỉ đối mặt với nguy cơ phá hoại có chủ ý. Theo International Cable Protection Committee (ICPC), một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Anh, phần lớn sự cố đối với cáp ngầm hiện nay vẫn xuất phát từ những nguyên nhân ngoài ý muốn.

Tổ chức này cho biết hoạt động đánh bắt và neo tàu là những nguyên nhân chủ yếu gây hư hại cáp. ICPC cũng lưu ý rằng, theo những dữ liệu mà họ có, chưa có vụ phá hoại cáp ngầm nào do một quốc gia tài trợ được xác minh kể từ sau Thế chiến II.

Điều đó không có nghĩa nguy cơ cố ý phá hoại đã biến mất. Ngược lại, sự phát triển của UUV có thể khiến bài toán bảo vệ hạ tầng dưới đáy biển trở nên phức tạp hơn trong tương lai.

AUKUS và cuộc đua giành “con mắt” dưới đáy biển

Hai nhà nghiên cứu đặc biệt chú ý tới AUKUS – liên minh an ninh giữa Australia, Anh và Mỹ.

Tháng 5, các nước AUKUS nhất trí phát triển UUV nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng dưới nước, đồng thời phục vụ các nhiệm vụ giám sát, trinh sát và chống tàu ngầm.

Theo các tác giả Trung Quốc, động thái này có thể mở đường cho những hình thức tác chiến phối hợp giữa nhiều miền hoạt động khác nhau trong tương lai.

Họ cho rằng việc phát triển UUV dưới danh nghĩa bảo vệ cáp ngầm có thể giúp AUKUS xây dựng một mạng lưới giám sát đáy biển thường xuyên bằng các thiết bị không người lái. Mạng lưới này, theo lập luận của họ, có thể cung cấp khả năng nhận biết tình hình dưới nước ở quy mô rộng và tạo ra lợi thế chiến lược.

Đây là nhận định mang tính quan điểm của các nhà nghiên cứu Trung Quốc và không đồng nghĩa AUKUS đã công bố kế hoạch sử dụng UUV để tấn công cáp ngầm của đối phương.

Tuy vậy, nó phản ánh một thực tế đang ngày càng được giới quân sự chú ý: ai kiểm soát được dữ liệu và cảm biến dưới đáy biển có thể sở hữu lợi thế đáng kể trong các cuộc cạnh tranh hàng hải tương lai.

Từ thiết bị trinh sát thành “thợ săn” tự động

Theo bài viết, sự phát triển của UUV đang vượt xa vai trò hỗ trợ trinh sát ban đầu.

Các phương tiện này ngày càng có khả năng hoạt động độc lập, thực hiện nhiệm vụ trong thời gian dài và phối hợp với những hệ thống không người lái khác.

Sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo có thể là yếu tố thúc đẩy thay đổi mạnh nhất. Các UUV thế hệ mới được kỳ vọng có thể hoạt động trong nhiều tuần mà không cần liên tục nhận chỉ thị từ con người hoặc truyền dữ liệu về trung tâm điều khiển.

Điều này vừa giúp giảm nhu cầu liên lạc với phương tiện, vừa có thể làm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện.

Các nhà nghiên cứu Trung Quốc hình dung một tương lai trong đó hàng chục, thậm chí hàng trăm UUV có thể hoạt động theo nhóm dưới đáy biển, tạo thành những “bầy sói dưới biển”.

Những nhóm phương tiện này có thể tuần tra quanh các tuyến cáp, tiến hành tìm kiếm hoặc phục kích, đồng thời phối hợp với cảm biến dưới nước và các phương tiện không người lái hoạt động trên mặt biển hoặc trên không.

Nếu công nghệ đạt đến mức đó, chiến tranh dưới nước sẽ không còn chỉ là cuộc đối đầu giữa những tàu ngầm đắt tiền và thủy thủ đoàn được đào tạo chuyên sâu.

Nó có thể trở thành một cuộc cạnh tranh giữa các mạng lưới cảm biến, thuật toán AI và hàng đàn phương tiện không người lái giá rẻ.

Với nền kinh tế số ngày càng phụ thuộc vào hệ thống cáp quang nằm sâu dưới đại dương, đáy biển vì thế có thể trở thành một trong những mặt trận chiến lược quan trọng nhất – dù phần lớn cuộc cạnh tranh diễn ra hoàn toàn ngoài tầm mắt của công chúng.