Trung Quốc có thể 'giải cứu' thị trường dầu diesel, nhưng chưa chắc sẽ hành động

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Trung Quốc có mạng lưới lọc dầu khổng lồ và hiện là nền kinh tế duy nhất còn dư thừa đáng kể công suất trong lĩnh vực này.

TRUNG QUỐC CÒN DƯ ĐỊA TĂNG XUẤT KHẨU, MỸ CÂN NHẮC CẤM XUẤT KHẨU

Theo dữ liệu của công ty theo dõi thị trường năng lượng Vortexa, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc mới hoạt động ở mức khoảng 75% công suất, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ lên tới 97%.

Tại cuộc gặp thượng đỉnh ở Washington tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đề nghị Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tăng xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu. Khi chỉ còn 5 tuần nữa là tới cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ, ông Trump đang chịu sức ép phải kéo giảm giá dầu diesel tại Mỹ, sau khi giá nhiên liệu này liên tiếp lập mức cao kỷ lục trong những tuần gần đây.

Một phương án khác mà ông Trump cân nhắc là cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ. Tuy nhiên, lãnh đạo các doanh nghiệp dầu khí Mỹ phản đối mạnh mẽ, bởi lệnh cấm có thể khiến họ mất hàng tỷ USD doanh thu từ thị trường quốc tế.

Theo ước tính của công ty S&P Global Energy, Mỹ thu về 25 tỷ USD từ xuất khẩu dầu diesel trong 90 ngày, từ 13/6 đến 11/9. Các doanh nghiệp dầu khí không muốn mất nguồn thu lớn này. Lệnh cấm xuất khẩu còn có thể gây khó khăn nghiêm trọng cho khách mua tại Mỹ Latin và châu Âu do phụ thuộc vào nguồn cung dầu diesel từ Mỹ.

Theo tờ báo Wall Street Journal, ngay cả người tiêu dùng Mỹ cũng có thể chịu tác động bất lợi từ lệnh cấm. Khi không thể bán ra nước ngoài, các nhà máy lọc dầu sẽ phải đối mặt với lượng dầu diesel dư thừa lớn. Theo phân tích của S&P Global Energy, tình trạng này có thể khiến biên lợi nhuận lọc dầu giảm mạnh, buộc các nhà máy giảm khoảng 12% lượng dầu thô đưa vào chế biến.

Khi các nhà máy lọc dầu giảm sản xuất, nguồn cung xăng cũng sẽ giảm theo. Do đó, lệnh cấm xuất khẩu nhằm hạ giá dầu diesel trong nước có thể khiến người tiêu dùng Mỹ phải mua xăng với giá cao hơn.

TRUNG QUỐC ƯU TIÊN NGUỒN CUNG TRONG NƯỚC

Trên thực tế, Trung Quốc gần đây đã tăng xuất khẩu dầu diesel. Chính phủ Trung Quốc từng cấm xuất khẩu nhiên liệu trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, nhưng cho phép các nhà máy nối lại xuất khẩu vào tháng 7, sau khi xác định nguồn cung trong nước không bị thiếu hụt.

Theo Vortexa, xuất khẩu dầu diesel của Trung Quốc trong tháng 9 đạt khoảng 500.000 thùng/ngày, so với mức trung bình 166.000 thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7.

Lợi nhuận cao cũng tạo động lực để các nhà máy lọc dầu Trung Quốc tăng xuất khẩu. Theo ông Tom Reed, nhà phân tích thị trường dầu tại công ty cung cấp thông tin giá hàng hóa Argus Media, lợi nhuận trên mỗi thùng dầu diesel xuất khẩu của Trung Quốc đạt 100,58 USD trong tháng 9, tăng từ mức 21,40 USD hồi tháng 1.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc nhiều khả năng không tăng mạnh xuất khẩu dầu diesel như đã làm vào cuối năm 2022.

Khi đó, giá dầu diesel tăng cao trong những tháng sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine. Để tăng nguồn cung ra thị trường quốc tế, Chính phủ Trung Quốc cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu cho các nhà máy lọc dầu vào tháng 9/2022. Đến tháng 11 cùng năm, lượng dầu diesel xuất khẩu của Trung Quốc đạt khoảng 680.000 thùng/ngày, góp phần kéo giảm giá toàn cầu.

Bối cảnh hiện nay khác với 4 năm trước. Chính phủ Trung Quốc ưu tiên bảo đảm đủ nhiên liệu cho thị trường trong nước, trong khi nguồn cung dầu thô toàn cầu thiếu ổn định hơn. Vì vậy, lợi nhuận xuất khẩu cao chưa chắc đủ để thúc đẩy chính phủ cho phép các nhà máy tăng mạnh lượng bán ra nước ngoài.

Nếu được cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc có thể tăng mua dầu thô để chế biến, từ đó đẩy giá dầu lên cao. Dù vậy, chi phí vận chuyển tăng do thiếu tàu chở dầu cũng khiến doanh nghiệp phải cân nhắc khi mua dầu từ Trung Đông.

Trung Quốc vẫn có thể tăng xuất khẩu mà không cần cấp thêm hạn ngạch. Do từng bị cấm xuất khẩu nhiên liệu trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, các nhà máy lọc dầu còn nhiều hạn ngạch chưa sử dụng hơn so với thông thường vào thời điểm này trong năm.

Theo ước tính của Vortexa, phần hạn ngạch còn lại cho phép Trung Quốc xuất khẩu thêm khoảng 100.000 thùng dầu diesel/ngày trong quý 4.

Lượng cung bổ sung này sẽ giúp thị trường bớt căng thẳng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xuất khẩu dầu diesel toàn cầu trong tháng 8 đạt 4,6 triệu thùng/ngày, giảm từ mức 5,1 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, nguồn cung từ Trung Quốc có lẽ chưa đủ để giúp Mỹ tránh phải cấm xuất khẩu dầu diesel. Dù đã góp phần kiềm chế giá dầu trong năm nay, Trung Quốc khó có thể giải quyết cả tình trạng thiếu hụt dầu diesel toàn cầu.