Trung Quốc đã đúng khi chuẩn bị sẵn trước khủng hoảng năng lượng

Năng lượng tái tạo giúp Trung Quốc giảm tải nhiều trước khủng hoảng năng lượng

Khi cuộc xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran dìm Trung Đông vào khói lửa, làm tê liệt eo biển Hormuz và kéo sụt 61% lượng dầu xuất khẩu của khu vực, toàn châu Á đang phải lao đao tìm cách thắt lưng buộc bụng. Tuy nhiên, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới lại thể hiện một sức chống chịu khác biệt. Bằng hệ thống dự trữ khổng lồ và chiến lược chuyển dịch năng lượng bài bản, Bắc Kinh đang chứng minh khả năng phòng vệ vượt trội, dù một cuộc khủng hoảng kéo dài vẫn ẩn chứa những rủi ro khó lường đối với toàn bộ chuỗi sản xuất công nghiệp.

Lớp đệm dự trữ chiến lược và thành quả chuyển đổi xanh

Dữ liệu hàng hải từ Kpler cho thấy sự sụt giảm nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng từ Trung Đông đang bào mòn sức lực của nhiều nền kinh tế châu Á, khu vực vốn phụ thuộc tới 59% nhu cầu dầu thô từ vùng Vịnh trong năm 2025. Trong khi những quốc gia như Nhật Bản phải nhập khẩu đến 95% lượng dầu từ khu vực này, tỷ lệ phụ thuộc của Trung Quốc chỉ dừng lại ở mức khoảng một nửa. Theo nhận định từ Michal Meidan, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, nền kinh tế tỉ dân đang sở hữu những lớp đệm giảm xóc khổng lồ để bảo vệ dòng máu của nền kinh tế.

Bất chấp tiếng súng tại Trung Đông, dòng chảy vàng đen từ Iran về Trung Quốc vẫn được duy trì ổn định. Khối lượng dầu thô Iran nhập khẩu chỉ ghi nhận mức giảm rất nhỏ, từ 1,57 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 2 xuống còn 1,47 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3 năm nay. Cùng lúc đó, các tập đoàn nhà nước Trung Quốc đang linh hoạt điều hướng hạm đội của mình để đảm bảo tiến độ cung ứng.

Siêu tàu chở dầu Kai Jing đã nhanh chóng đổi hải trình đến một cảng trên Biển Đỏ để tiếp nhận dầu thô của Saudi Arabia vào đầu tháng này và dự kiến cập cảng Trung Quốc vào đầu tháng 4. Sự chủ động này cho thấy năng lực phản ứng nhanh nhạy của bộ máy logistics nhà nước trước các biến động địa chính trị.

Ngay cả khi phải đối mặt với một đợt đứt gãy nguồn cung từ nước ngoài, Bắc Kinh đã âm thầm tích lũy một kho dự trữ khổng lồ để sẵn sàng ứng phó. Mặc dù quy mô thực tế luôn được giữ bí mật, Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia ước tính kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của Trung Quốc có thể lên tới 1,4 tỉ thùng. Cùng với đó, ngay khi xung đột nổ ra, lệnh ngừng xuất khẩu đối với các nhà máy lọc dầu nội địa đã lập tức được ban hành nhằm bảo toàn nguồn lực, ưu tiên tuyệt đối cho việc bình ổn thị trường trong nước.

Song song với các biện pháp bảo vệ nguồn cung truyền thống, nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang mang lại những thành quả vững chắc. Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế chỉ ra rằng lượng xe điện và xe hybrid tiêu thụ tại Trung Quốc hàng năm đã vượt qua tổng doanh số của toàn bộ phần còn lại trên thế giới cộng lại.

Sự phát triển thần tốc của các nguồn năng lượng tái tạo cũng góp phần củng cố pháo đài an ninh năng lượng. Ước tính từ tổ chức tư vấn Ember cho thấy điện gió, điện mặt trời và thủy điện đã đóng góp khoảng 31% tổng sản lượng điện của quốc gia này trong năm 2024. Sự đa dạng hóa này đóng vai trò như một chiếc phao cứu sinh, giúp cỗ máy công nghiệp khổng lồ không bị đình trệ khi giá dầu thô thế giới biến động mạnh.

Điểm mù hệ thống và áp lực từ cuộc chiến dai dẳng

Mặc dù sở hữu những tấm khiên phòng vệ kiên cố, nền kinh tế Trung Quốc không hoàn toàn miễn nhiễm trước một cuộc khủng hoảng trường kỳ. Việc xả kho dự trữ năng lượng quốc gia là một quy trình vận hành phức tạp hơn nhiều so với những tuyên bố trên giấy. Cơ chế giải phóng Kho dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của nước này mới chỉ được thử nghiệm một lần duy nhất trong quá khứ. Sự thiếu kinh nghiệm thực tiễn này đặt ra dấu hỏi lớn về độ trơn tru của dòng chảy năng lượng khi có lệnh điều động khẩn cấp. Một đợt xả kho với quy mô lớn hơn đòi hỏi thị trường phải rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung trầm trọng kéo dài kèm theo một cú sốc giá cực đoan, một kịch bản mà giới hoạch định chính sách luôn muốn tránh né.

Những mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng hiện nay chính là các nhà máy lọc dầu tư nhân độc lập, vốn là đối tác thu mua lớn nhất của dòng dầu thô từ Iran. Khi rủi ro địa chính trị gia tăng và các hiểm họa vận tải trên biển hiện hữu, nhóm doanh nghiệp này đang phải chật vật chuyển hướng tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Nga để duy trì hoạt động. Sự xáo trộn này trực tiếp đẩy chi phí vận hành lên cao, bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Hơn nữa, các lĩnh vực công nghiệp sản xuất và hóa chất phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng đang đứng trước viễn cảnh chi phí đầu vào tăng vọt và sự thiếu hụt nguyên liệu trầm trọng khi các tuyến đường vận tải toàn cầu bị gián đoạn.

Một sự chao đảo ngắn hạn có thể nằm trong tầm kiểm soát của giới chức Bắc Kinh, nhưng một cuộc khủng hoảng kéo dài cùng sự leo thang không ngừng của giá cả đang gióng lên những hồi chuông báo động thực sự. Khi chi phí năng lượng thẩm thấu vào mọi mặt hàng xuất khẩu, sức cạnh tranh của hàng hóa Trung Quốc trên thị trường quốc tế sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Trung Quốc có vị thế tốt hơn hầu hết các quốc gia châu Á khác để chèo lái nền kinh tế qua những cơn sóng dữ do cuộc chiến Mỹ - Israel tại Iran gây ra. Tuy nhiên, trái với tham vọng tự chủ hoàn toàn của người đứng đầu nhà nước, an ninh năng lượng của quốc gia này vẫn chưa thể nằm trọn vẹn trong lòng bàn tay.

Nếu sự ách tắc trên các tuyến hàng hải tính bằng tuần chuyển sang tính bằng tháng, và thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục rạn nứt dưới sức ép của bom đạn, sức chống chịu của Bắc Kinh sẽ bị thử thách đến giới hạn cuối cùng. Không một cỗ máy kinh tế nào, dù được chuẩn bị kỹ lưỡng đến đâu, có thể vận hành trơn tru mãi mãi khi mạch máu năng lượng của thế giới đang rỉ máu.

Bùi Tú