Trung Quốc đang dốc toàn lực để đánh bại Mỹ ở cuộc đua robot hình người

Thế nhưng, tỷ phú giàu nhất thế giới cảnh báo rằng phần lớn ngành công nghiệp đó có thể thuộc về Trung Quốc.

“Trung Quốc là một cường quốc thực sự, ở đẳng cấp khác. Theo như chúng tôi biết, không có bất kỳ đối thủ cạnh tranh đáng kể nào về robot hình người bên ngoài Trung Quốc”, Giám đốc điều hành Tesla nói vào tháng 1.

Trung Quốc đang nhanh chóng tiến tới thống trị ngành công nghiệp robot hình người. Các công ty sản xuất robot hình người đang mọc lên như nấm ở nước này từ thành phố Thâm Quyến đến Tô Châu, với hơn 140 cái tên và con số này vẫn đang tiếp tục tăng lên. Bằng cách tận dụng hệ sinh thái rộng lớn gồm các nhà cung cấp linh kiện và nhân tài kỹ thuật, họ đang bắt đầu sản xuất robot hình người trên quy mô lớn và tích cực đưa chúng vào các tình huống thực tế tại nhà máy, khách sạn và văn phòng.

Định hướng chung cho ngành là Bắc Kinh, nơi đã xác định AI hiện thân (sự kết hợp giữa AI và các hệ thống vật lý) là lĩnh vực công nghệ mũi nhọn mà Trung Quốc muốn thống trị trong 5 năm tới.

Chính quyền địa phương đang hào phóng cấp đất và giảm giá thuê văn phòng cho các công ty. Các ngân hàng đưa ra điều khoản cho vay ưu đãi. Kể từ cuối năm 2024, Bắc Kinh, Thâm Quyến và các thành phố khác ở Trung Quốc đã thành lập các quỹ đầu tư với tổng trị giá hơn 26 tỉ USD để bơm vốn vào ngành công nghiệp robot hình người, theo tính toán từ tập đoàn dịch vụ tài chính Morgan Stanley (Mỹ).

Các cơ quan chính phủ và công ty nhà nước cũng đang đóng vai trò tiên phong khi mua các robot hình người và triển khai chúng trong bảo tàng, sự kiện và trên đường phố với vai trò là “cảnh sát robot” điều tiết giao thông. Việc triển khai này giúp các công ty xây dựng thị trường và thu thập dữ liệu để cải thiện hiệu suất của robot.

Một số chính quyền địa phương đang trợ cấp cho người mua, chi trả khoảng 10% giá thành của robot hình người để giảm bớt rào cản cho khách hàng muốn dùng thử chúng.

Các động thái này bám sát cách Trung Quốc đã xây dựng những ngành công nghiệp khác, chẳng hạn xe điện, vốn được hưởng lợi từ ưu đãi dành cho người mua để kích thích nhu cầu. Hiện nay, Trung Quốc sở hữu nhiều nhà sản xuất xe điện nổi tiếng nhất thế giới, gồm cả những thương hiệu đang chiếm lĩnh thị phần của General Motors, Volkswagen tại Trung Quốc, châu Âu cùng một số nơi khác.

“Với robot hình người, Trung Quốc một lần nữa đang huy động sự hỗ trợ của nhà nước, năng lực chuỗi cung ứng mạnh và quá trình thương mại hóa nhanh chóng để xây dựng lĩnh vực chiến lược mới”, Sunny Cheung, chuyên gia về nghiên cứu Trung Quốc tại Quỹ Jamestown (Mỹ), nhận định.

Sunny Cheung cho rằng thành công sẽ phụ thuộc vào việc ai có thể giải quyết tốt nhất vô số vấn đề kỹ thuật liên quan đến robot hình người.

Ngành công nghiệp này vẫn còn non trẻ và có thể mất nhiều năm để phát triển mạnh. Những người hoài nghi cho rằng robot hình người có thể sẽ không bao giờ tìm được ứng dụng thực sự.

Nỗ lực của Trung Quốc đã nhận được rất nhiều sự chú ý. Cuộc đua marathon dài 21 km từng chứng kiến một robot hình người về đích trong chưa đầy 3 giờ với sự hỗ trợ của con người, nhưng nhiều robot khác lại ngồi xuống và từ chối di chuyển.

Mỹ lo ngại

Dù vậy, đà phát triển của Trung Quốc vẫn là mối lo ngại với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ ở Mỹ. Theo những người thân cận với vấn đề này, Nhà Trắng đang soạn thảo lệnh hành pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp robot Mỹ.

Một trong những mối lo ngại của Mỹ: Nhiều công ty robot nước này sẽ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Robot hình người Optimus của Tesla sẽ dựa vào các nhà cung cấp Trung Quốc để sản xuất hàng loạt linh kiện, gồm cả vít cho khớp robot và động cơ cho tay robot.

Mỹ vẫn dẫn đầu trong một lĩnh vực then chốt: Các mô hình AI nền tảng đóng vai trò là bộ não của robot hình người. Các công ty như Tesla, Boston Dynamics và Agility Robotics đã đạt được những tiến bộ nhờ tận dụng công nghệ tiên tiến từ Nvidia, Google.

Tuy nhiên, Trung Quốc sở hữu chuỗi cung ứng rộng lớn gồm cả nhiều nhà sản xuất những linh kiện cơ bản của robot hình người, như cảm biến, pin và các bộ phận khác. Nhờ khả năng nội địa hóa nguồn cung lớn, các công ty sản xuất robot hình người Trung Quốc dễ dàng thay đổi thiết kế với chi phí thấp, từ đó thúc đẩy đổi mới.

Các nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc, gồm cả cỗ máy có hình dáng giống người nhưng gắn bánh xe lẫn loại có chân, đã công bố đơn hàng trị giá hơn 300 triệu USD trong nửa cuối năm 2025. UBTech (có trụ sở tại thành phố Thâm Quyến) đang bán robot hình người cho các doanh nghiệp như Texas Instruments (tập đoàn bán dẫn Mỹ) và Airbus (hãng hàng không châu Âu).

Morgan Stanley dự đoán có tới 100.000 robot hình người được xuất xưởng trong năm 2026, với tốc độ ứng dụng tại Trung Quốc nhanh hơn Mỹ.

“Dù chúng tôi có nghe nói về các công ty robot Mỹ, họ chưa thực sự có mặt trên thị trường. Các công ty Trung Quốc có sản phẩm tốt và là lựa chọn duy nhất hiện có”, theo Jonathan Beh - đại diện một khu công nghiệp ở Singapore đang tìm cách đưa robot hình người vào hoạt động.

Trung Quốc sở hữu chuỗi cung ứng rộng lớn gồm các nhà sản xuất cung cấp các linh kiện cơ bản cho robot hình người

Các cơ quan chính phủ và công ty nhà nước ở Trung Quốc đang mua robot hình người để trưng bày trong bảo tàng

Đà phát triển của robot hình người Trung Quốc là mối lo ngại với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ ở Mỹ

Chỉnh sửa ga trải giường

Vào một ngày gần đây tại UniX AI - nhà sản xuất robot Trung Quốc ở thành phố Tô Châu, nhà sáng lập Fred Yang đã trình diễn cho nhóm nhà đầu tư cách robot hình người Panther gắn bánh xe có thể chỉnh lại ga giường lộn xộn, nhặt rác và bỏ quần áo bẩn vào máy giặt rồi khởi động chu trình giặt.

Công ty với khoảng 100 nhân viên đã phát triển ba phiên bản robot hình người, với giá khởi điểm khoảng 12.600 USD mỗi chiếc. UniX AI triển khai hàng trăm robot tại một số nơi, gồm cả khách sạn, chủ yếu ở Trung Quốc.

Fred Yang cho biết UniX AI có thể mua khoảng 80% linh kiện từ các nhà cung cấp trong bán kính một giờ di chuyển, giúp họ xử lý vấn đề ngay lập tức với nhà cung ứng khi có sự cố.

Fred Yang trình diễn cách robot hình người Panther có thể di chuyển bằng bánh xe để chỉnh sửa những tấm ga trải giường lộn xộn

Từng học tại Đại học Michigan và Đại học Yale, Fred Yang đã trở về Trung Quốc cách đây một năm rưỡi để thành lập UniX AI. Ông nói nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào và sự hỗ trợ của chính phủ khiến Trung Quốc trở thành nơi thuận lợi để khởi nghiệp. Một số chính quyền địa phương cung cấp đất và văn phòng miễn phí trong ba năm, sau đó giảm một nửa giá thuê trong ba năm tiếp theo.

“Chính sách là một trong những lý do quyết định khiến AI hiện thân phát triển mạnh ở Trung Quốc. Tôi xem chính sách của chính phủ như một động lực để khai phá thị trường, còn các công ty khởi nghiệp về AI hiện thân là lực đẩy”, Fred Yang nói hồi tháng 8.2025.

“Thung lũng robot”

Các thành phố và tỉnh khác đã xây dựng kế hoạch hành động và quỹ AI hiện thân riêng để cung cấp vốn cho ngành.

Tại Thâm Quyến, quê hương của Tencent, Huawei và BYD, một "thung lũng robot" đang nổi lên, với khoảng 15 công ty. Thâm Quyến cho biết đang thành lập quỹ trị giá khoảng 1,4 tỉ USD tập trung vào ngành công nghiệp AI và robot, cùng một quỹ khác trị giá khoảng 640 triệu USD về các mô hình AI.

AI² Robotics, một công ty sản xuất robot hình người tại Thâm Quyến, được hưởng tiền thuê nhà ưu đãi cũng như tiếp cận với các thực tập sinh từ các trường đại học lân cận. Chi phí của AI² Robotics cũng được trợ giá.

Người sáng lập AI² Robotics là Eric Guo, có bằng tiến sĩ từ Đại học Purdue (Mỹ) và từng làm việc tại Microsoft. Robot hình người đa năng của công ty có tên AlphaBot, đang được sử dụng trong các nhà máy, gồm cả nhà sản xuất tấm màn hình LCD cho tivi HKC. Vào cuối năm 2025, một số sân bay ở Trung Quốc đã bắt đầu triển khai robot của AI² Robotics cho các dịch vụ như đẩy và quản lý xe đẩy hành lý.

“Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là tìm cách khiến robot có thể sử dụng và vận hành được, ngay cả khi công nghệ chưa đạt tới mức hoàn hảo 100%”, Eric Guo nói hồi tháng 9.2025.

Bắc Kinh có một khu phát triển kinh tế với các công ty khởi nghiệp về robot hình người, cùng các quỹ tổng cộng 14 tỉ USD để hỗ trợ ngành công nghiệp AI và robot.

Dấu hiệu cường điệu

Công thức thành công của Trung Quốc, gồm sự hỗ trợ của chính phủ, chuỗi cung ứng giá rẻ và nguồn nhân tài kỹ thuật, đã tạo nên kỳ tích cho ngành công nghiệp xe điện. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến việc hàng trăm thương hiệu chen chúc trên thị trường và cạnh tranh giá khốc liệt, khiến nhiều công ty thua lỗ. Khi ngày càng nhiều công ty sản xuất robot xuất hiện, nỗi lo về bong bóng kinh tế cũng gia tăng.

Với mong muốn tránh kết quả đó, chính phủ Trung Quốc đang soạn thảo một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật để hướng dẫn sự phát triển của ngành công nghiệp robot hình người, loại bỏ những nhà sản xuất không đủ tiêu chuẩn và đẩy nhanh quá trình ứng dụng, theo các nhà nghiên cứu tham gia vào quá trình này.

Tháng 11.2025, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc đã thành lập một ủy ban tiêu chuẩn với sự tham gia của lãnh đạo các công ty lớn và phòng thí nghiệm nhà nước.

Các cơ quan quản lý tài chính Trung Quốc đã siết chặt giám sát với những công ty robot muốn niêm yết, nhằm giảm rủi ro bong bóng, theo nguồn tin của trang WSJ.

Sơn Vân