Trung Quốc đi trước về quản trị AI, ông Trump có đổi ý sau khi hoãn ký lệnh?

Với lý do cần duy trì lợi thế cạnh tranh của Mỹ trước Trung Quốc, Tổng thống Donald Trump tuần trước đã hoãn kế hoạch ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu các cơ quan chính phủ đánh giá các mô hình AI tiên tiến, khi lo ngại về an toàn AI ngày càng gia tăng.

“Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc, dẫn trước mọi người và tôi không muốn làm bất cứ điều gì cản trở lợi thế đó. Tôi thực sự nghĩ rằng sắc lệnh đó có thể trở thành vật cản”, ông Trump nói với các phóng viên tuần trước.

Trong khi Nhà Trắng rút lại kế hoạch phê duyệt các mô hình AI tiên tiến do cuộc cạnh tranh khốc liệt với Trung Quốc, cường quốc châu Á đã triển khai hệ thống đăng ký từ năm 2023.

Dưới đây là cách Trung Quốc quản lý số lượng ngày càng tăng các mô hình ngôn ngữ lớn và dịch vụ AI, trong bối cảnh hai nước đang cân nhắc mở đối thoại về công nghệ phát triển cực nhanh này.

Các công ty Trung Quốc phải làm gì trước khi phát hành sản phẩm AI?

Các nhà phát triển mô hình và ứng dụng AI tại Trung Quốc phải báo cáo sản phẩm của họ trước khi phát hành lên Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC), cơ quan quản lý internet hàng đầu của nước này, theo một khuôn khổ đăng ký nhiều tầng khá phức tạp.

Trong quy trình “nộp hồ sơ dịch vụ AI tạo sinh”, các nhà phát triển mô hình ngôn ngữ lớn như DeepSeek, Zhipu AI, Alibaba, Baidu, Tencent phải nộp bộ tài liệu toàn diện cho cơ quan chức năng.

Các tài liệu cần nộp gồm báo cáo tự đánh giá an ninh, danh sách từ khóa chặn lọc và bộ câu hỏi kiểm thử. Công ty trước tiên phải gửi hồ sơ cho CAC cấp tỉnh để xem xét, sau đó mới đến CAC trung ương. Theo một bài viết tháng 3 của hãng luật AllBright Law Offices, quy trình nộp hồ sơ dịch vụ AI tạo sinh thường mất từ 3 đến 6 tháng.

Trong khi đó, các công ty cung cấp ứng dụng AI, chẳng hạn tác tử AI sử dụng API của các mô hình AI bên thứ ba đã được phê duyệt, sẽ tuân theo khuôn khổ đơn giản hơn được gọi là “đăng ký dịch vụ AI tạo sinh”. Quy trình này không yêu cầu báo cáo tự đánh giá an ninh và chỉ cần CAC cấp tỉnh xem xét.

Tính đến tháng 4/2026, Trung Quốc có 868 dịch vụ AI tạo sinh đã hoàn tất nộp hồ sơ và 530 dịch vụ đã đăng ký, theo các bản cập nhật được CAC công bố vài tháng một lần.

Ngoài ra, CAC còn áp dụng cơ chế “nộp hồ sơ thuật toán” dành cho các công ty cung cấp dịch vụ sử dụng thuật toán có khả năng ảnh hưởng đến dư luận hoặc huy động xã hội. Quy trình này áp dụng với phần lớn nhà phát triển mô hình AI và thường mất khoảng 1 đến 2 tháng để hoàn tất.

Infographic: SV

Những quy định nào của Trung Quốc đang chi phối các mô hình AI?

Tháng 7/2023, CAC cùng 6 cơ quan quản lý khác đã ban hành “Biện pháp tạm thời về quản lý dịch vụ AI tạo sinh”, trong đó thiết lập khung pháp lý về việc nộp hồ sơ cho các mô hình.

Tập trung vào việc tuân thủ nội dung, quy định này yêu cầu các nhà phát triển mô hình AI phải “tuân thủ các giá trị cốt lõi của xã hội chủ nghĩa”, tránh phân biệt đối xử dựa trên các yếu tố như dân tộc, tín ngưỡng, quốc gia và giới tính, đồng thời tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Hai quy định mà CAC ban hành năm 2022, gồm “Quy định quản lý khuyến nghị thuật toán cho dịch vụ thông tin Internet” và “Quy định quản lý dịch vụ tổng hợp sâu trên Internet”, chi phối quy trình nộp hồ sơ thuật toán. Khuôn khổ này có từ trước làn sóng bùng nổ AI tạo sinh và là điều kiện bắt buộc với mọi công ty triển khai dịch vụ dựa trên thuật toán.

Giới chức Trung Quốc cũng đã ban hành nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn về an toàn AI cũng như đạo đức AI, đồng thời đang xây dựng một bộ luật AI toàn diện, bao trùm việc bảo vệ và quản lý dữ liệu, năng lực tính toán, thuật toán, quyền sở hữu trí tuệ, an ninh mạng và chuỗi cung ứng.

Mỹ và Trung Quốc khác nhau ra sao trong cách quản trị AI?

Sắc lệnh mà ông Trump hoãn ký tuần trước đề xuất một hệ thống trong đó các nhà phát triển tự nguyện gửi mô hình AI tiên tiến của mình cho các cơ quan liên bang đánh giá sớm nhất 90 ngày trước khi phát hành, đồng thời nhấn mạnh rằng điều này sẽ không tạo ra cơ chế cấp phép bắt buộc của chính phủ.

Theo bà Kristy Loke, Trung Quốc đã xây dựng “cách tiếp cận mang tính hệ thống cao với sự điều phối mạnh mẽ từ trung ương”, kết hợp giữa các quy định tập trung vào nội dung với dịch vụ AI hướng tới công chúng, cùng các tiêu chuẩn và khung pháp lý đang phát triển cho rủi ro AI trong xã hội lẫn lĩnh vực mới nổi. Trong khi đó, Mỹ vẫn thiên về định hướng thị trường hơn, với các nỗ lực của chính phủ liên bang tập trung vào việc thử nghiệm tự nguyện các mô hình AI tiên tiến.

Kristy Loke là nghiên cứu viên tại MATS Research (Anh) chuyên về quản trị AI của Trung Quốc.

Tuy nhiên, điều này dường như đang thay đổi sau khi Anthropic phát hành Claude Mythos hồi tháng 4, theo Kristy Loke. Đây là mô hình AI từng gây chấn động thế giới nhờ khả năng phát hiện và khai thác các lỗ hổng an ninh mạng.

Kristy Loke cho rằng nếu Mỹ chuyển sang áp dụng cơ chế kiểm thử chính thức và chặt chẽ hơn với các mô hình AI tiên tiến trước khi phát hành, Trung Quốc nhiều khả năng cũng sẽ tăng cường giám sát các mô hình AI của mình trước khi tung ra thị trường.

Theo Kristy Loke, Trung Quốc hiện muốn theo kịp các chuẩn mực quản trị AI toàn cầu khi các mô hình nội địa đã tiến rất gần nhóm dẫn đầu thế giới, chỉ còn chậm vài tháng. Điều này có thể khiến cả Mỹ lẫn Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát AI nghiêm ngặt hơn đáng kể trong vài năm tới.

Tuần trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn cho biết nước này và Mỹ sẽ tổ chức đối thoại chính thức về quản trị AI, sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Trump tới Bắc Kinh từ hôm 13 đến 15/5.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói rằng “hai siêu cường AI sẽ bắt đầu đối thoại” và thiết lập một bộ quy tắc về các thực tiễn tốt nhất trong AI, nhằm bảo đảm các tác nhân phi nhà nước không thể tiếp cận các mô hình tiên tiến.

“Chưa đến 10% người dân Trung Quốc lo AI sẽ khiến tìm việc khó khăn hơn”

Khảo sát cho thấy thái độ của công chúng Trung Quốc với AI “tích cực đáng kinh ngạc”, khi chỉ một bộ phận nhỏ lo ngại công nghệ này sẽ khiến cơ hội việc làm giảm đi.

Theo một khảo sát mới của trường University College London (Anh), Trung Quốc đang ở vị thế tốt hơn nhiều quốc gia khác để dẫn đầu trong lĩnh vực AI nhờ thái độ “tích cực đáng kinh ngạc” của người dân với công nghệ này.

Khảo sát cho thấy chưa đến 10% số người được hỏi tại Trung Quốc lo AI sẽ khiến tìm việc khó khăn hơn và khoảng 1/3 tin rằng công nghệ này sẽ tạo ra nhiều công việc trình độ cao hơn.

Có tới 96% người Trung Quốc tham gia khảo sát cho biết sử dụng AI trong công việc hằng tuần và 79% nói rằng sinh viên đại học nên được dạy cách sử dụng AI hiệu quả.

University College London thực hiện khảo sát này tại Trung Quốc cùng với công ty tư vấn Public First (có trụ sở tại London, thủ đô Anh).

“Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy dù thế giới đang có nhiều lo ngại về AI, công chúng Trung Quốc vẫn tin tưởng rộng rãi rằng AI có thể hỗ trợ các kỹ năng trong tương lai và tạo ra công việc giá trị cao hơn”, Public First tuyên bố.

“Kết quả khảo sát mới cho thấy người dân Trung Quốc không chỉ sử dụng AI rộng rãi, mà còn nhìn chung khá tự tin về tác động của công nghệ này với công việc, giáo dục và kỹ năng”, Public First nói thêm.

Những lo ngại về khả năng AI làm gián đoạn thị trường lao động đã xuất hiện tại Trung Quốc vài tháng gần đây. Đầu tháng 5, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu ở Trung Quốc phán quyết rằng doanh nghiệp không được phép sa thải nhân viên với lý do dùng công cụ AI có chi phí rẻ hơn.

Theo trang The Guardian, một nhân viên họ Zhou bị sa thải sau khi doanh nghiệp cho rằng AI có thể làm công việc của ông với chi phí thấp hơn. Tòa án xử có lợi cho người lao động và yêu cầu công ty bồi thường 260.000 nhân dân tệ.

Các cố vấn chính phủ cũng kêu gọi Trung Quốc đặt ra “lằn ranh đỏ” để định hướng sự phát triển của ngành AI.

Theo Public First, thái độ của công chúng Trung Quốc vẫn tích cực đáng kinh ngạc so với người Mỹ.

Tại Mỹ, 43% người dân cho rằng rủi ro của AI lớn hơn lợi ích và 44% cảm thấy AI đang phát triển quá nhanh, theo dữ liệu do Public First công bố. Gần một nửa trong khảo sát của Public First tin rằng AI sẽ xóa bỏ nhiều việc làm hơn số việc mà công nghệ này tạo ra.

46% người Mỹ cho biết ưu tiên việc bảo đảm AI “an toàn và được quản lý chặt chẽ, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa Trung Quốc phát triển AI nhanh hơn”, theo Public First.

“Điều này mở ra câu hỏi là liệu Trung Quốc có thể giành được lợi thế so với phần còn lại của thế giới nhờ mức độ sẵn sàng tiếp nhận AI hay không? Liệu sinh viên, người lao động và các tổ chức ở Trung Quốc có sẵn sàng đưa AI vào hoạt động học tập cũng như công việc hằng ngày không?”, Public First đặt câu hỏi.