Trung Quốc định hình cuộc đua chuyển đổi năng lượng

Trong bức tranh tổng thể đó, Trung Quốc có ảnh hưởng lớn nhờ năng lực sản xuất và cung ứng công nghệ xanh với giá cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng tại nhiều thị trường đang phát triển.

Công nghệ sạch với giá thành phải chăng của Trung Quốc được nhiều nước đang phát triển tiếp cận. Ảnh: Trang thông tin Chính phủ Trung Quốc

Sự hiện diện ngày càng sâu rộng của công nghệ sạch Trung Quốc tại các nước đang phát triển phản ánh một bước chuyển trong cách thức thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Theo đánh giá của Reuters, năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu lượng công nghệ sạch và vốn đầu tư trị giá khoảng 132 tỷ USD sang những quốc gia được Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) xếp vào nhóm các nước đang phát triển. Con số này gần tương đương với số tiền 137 tỷ USD mà các nước giàu dành cho các nước nghèo hơn trong năm 2024 theo những cam kết tài chính khí hậu của Liên hợp quốc.

Dù hai khoản đóng góp có bản chất khác nhau, sự so sánh vẫn cho thấy quy mô và sức ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc trong quá trình chuyển dịch năng lượng tại các nền kinh tế đang phát triển. Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Trung Quốc nằm ở chỗ, nước này không chủ yếu đưa công nghệ xanh ra nước ngoài thông qua các chương trình viện trợ, mà dựa vào năng lực sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và đầu tư thương mại.

Trong nhiều năm, Chính phủ Trung Quốc đã dành những khoản trợ cấp lớn để phát triển các ngành công nghiệp năng lượng mới, từ pin mặt trời, pin lưu trữ, xe điện đến tuabin gió. Nhờ sản xuất với quy mô lớn, hoàn thiện chuỗi cung ứng và cạnh tranh quyết liệt giữa các doanh nghiệp, giá thành nhiều sản phẩm công nghệ sạch giảm nhanh, tạo điều kiện để các quốc gia có nguồn lực hạn chế tiếp cận những giải pháp năng lượng trước đây còn khá đắt đỏ. Chính yếu tố giá thành đang tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của công nghệ sạch Trung Quốc.

Đối với nhiều nước đang phát triển, chuyển đổi năng lượng không chỉ là thực hiện cam kết giảm phát thải, mà còn là bài toán về an ninh năng lượng, chi phí sản xuất và khả năng đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng. Khi điện mặt trời, pin lưu trữ và xe điện trở nên dễ tiếp cận hơn, các quốc gia có thể lựa chọn công nghệ xanh, không đơn thuần vì sức ép từ các mục tiêu khí hậu, mà còn bởi lợi ích kinh tế trực tiếp.

Thực tiễn tại Ethiopia cho thấy rõ sự thay đổi này. Năm 2024, Ethiopia quyết định cấm nhập khẩu ô tô sử dụng động cơ đốt trong, mở đường cho việc phát triển phương tiện chạy điện. Động lực quan trọng của quyết định này không chỉ nằm ở mục tiêu bảo vệ môi trường, mà còn ở yêu cầu giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu.

Tương tự, Pakistan đã nhập khẩu lượng tấm pin mặt trời từ Trung Quốc có tổng công suất 17GW trong năm 2024. Với một quốc gia thường xuyên đối mặt nguy cơ thiếu điện và biến động nguồn cung năng lượng, điện mặt trời không chỉ giúp giảm phát thải mà còn mở ra khả năng tiếp cận nguồn điện có chi phí thấp hơn, ổn định hơn. Những trường hợp này cho thấy, công nghệ sạch có thể tạo ra thay đổi thực chất khi đáp ứng đồng thời yêu cầu môi trường và lợi ích phát triển.

Nhờ công nghệ sạch giá thành phải chăng của Trung Quốc, các nước đang phát triển có thể giảm phát thải khoảng 257 triệu tấn CO2 mỗi năm khi các sản phẩm được đưa vào sử dụng. Như vậy, thay vì chỉ đóng vai trò là nhà cung cấp hàng hóa, Trung Quốc đang góp phần định hình lựa chọn công nghệ, cơ cấu đầu tư và hướng phát triển năng lượng của nhiều nền kinh tế.

Tuy nhiên, việc tiếp cận được nguồn công nghệ có giá thành cạnh tranh không được nhìn nhận như một giải pháp dài hạn bền vững. Đây chỉ nên là một lựa chọn ngắn hạn và trung hạn, phù hợp với điều kiện và năng lực của mỗi quốc gia.

Sự trỗi dậy của công nghệ sạch Trung Quốc đang làm thay đổi đáng kể cách các nước đang phát triển tiếp cận quá trình chuyển đổi năng lượng. Khi công nghệ xanh ngày càng rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn, cơ hội giảm phát thải không còn chỉ phụ thuộc vào các khoản viện trợ hay cam kết tài chính quốc tế.

Dẫu vậy, một quá trình chuyển đổi năng lượng thực sự công bằng và bền vững vẫn đòi hỏi sự kết hợp giữa cạnh tranh thị trường, hợp tác quốc tế và năng lực tự chủ của mỗi quốc gia. Đây cũng sẽ là yếu tố quyết định để các nước đang phát triển không chỉ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ sạch, mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nền kinh tế xanh toàn cầu.