Trung Quốc đóng cửa hơn 670 ngân hàng, đẩy mạnh cuộc thanh lọc hệ thống

Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc mạng lưới ngân hàng địa phương, với hơn 670 đơn vị đóng cửa trong năm 2025, mức cao nhất từng được ghi nhận. Phần lớn các tổ chức bị giải thể thuộc nhóm ngân hàng nông thôn, vốn được xem là mắt xích dễ tổn thương trong hệ thống tài chính nước này.

Theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý Tài chính Quốc gia Trung Quốc (NFRA), được Fitch phân tích, số lượng đơn vị ngân hàng tại Trung Quốc giảm còn 3.139 vào cuối năm 2025, thấp hơn 23% so với bốn năm trước. Quá trình thu hẹp diễn ra trong một hệ thống ngân hàng có tổng tài sản khoảng 64.000 tỷ USD.

Một ngân hàng tại vùng nông thôn Trung Quốc. Ảnh: Phan Chính 

Động thái này phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh nhằm xử lý những tổ chức quy mô nhỏ, đồng thời giảm nguy cơ phát sinh các sự cố thanh khoản có thể ảnh hưởng tới niềm tin của người gửi tiền. Jason Bedford, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định quy mô hợp nhất hiện nay chưa từng xuất hiện trong lịch sử ngành ngân hàng Trung Quốc.

Theo Fitch, các ngân hàng nhỏ, chủ yếu là ngân hàng nông thôn và ngân hàng cấp thành phố, vẫn là khu vực yếu nhất của hệ thống. Những tổ chức này thường có chất lượng tài sản thấp hơn, vốn mỏng và hạn chế trong quản trị, đặc biệt tại những khu vực kinh tế kém phát triển.

Các ngân hàng nông thôn gần như chiếm toàn bộ số trường hợp đóng cửa gần đây. Trong khi đó, các ngân hàng cấp thành phố cũng bắt đầu chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Hai nhóm này hiện chiếm hơn một phần tư tổng tài sản của hệ thống ngân hàng Trung Quốc.

Quá trình hợp nhất thường được thực hiện theo hướng một ngân hàng khác tiếp nhận tài sản và nghĩa vụ của tổ chức yếu hơn. Theo Fitch, cách làm này giúp giảm số lượng đầu mối cần giám sát, đồng thời tập trung nguồn lực vào những ngân hàng có khả năng hoạt động ổn định hơn.

Một trường hợp đáng chú ý xảy ra tại Vũ Hán vào tháng 7/2026, khi chính quyền địa phương tiếp quản Z-Bank đang gặp khó khăn. Đây là vụ tiếp quản đáng chú ý đầu tiên kể từ trường hợp Baoshang Bank tại Nội Mông năm 2019.

Theo Moody's, Z-Bank có 124 tỷ nhân dân tệ tài sản vào cuối năm 2024 và sau đó được sáp nhập vào Hankou Bank. Động thái này cho thấy những khó khăn mà các tổ chức tài chính khu vực yếu hơn đang phải đối mặt.

Sức ép đối với các ngân hàng nhỏ xuất hiện trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm hơn, thị trường bất động sản suy yếu kéo dài và nhu cầu tín dụng giảm. Lãi suất thấp và tình trạng giảm phát cũng khiến biên lợi nhuận của ngành ngân hàng chịu sức ép.

Biên lãi ròng, phần chênh lệch giữa lãi suất ngân hàng thu được từ cho vay và chi phí trả tiền gửi, đã giảm trong những năm gần đây. Điều này đặc biệt gây khó khăn cho các ngân hàng quy mô nhỏ, vốn có ít dư địa để bù đắp lợi nhuận bằng các nguồn thu khác.

Theo Nicholas Zhu, Phó Chủ tịch tại Moody's, một thay đổi đáng chú ý là các hộ gia đình Trung Quốc đang giảm vay nợ, chủ yếu thông qua việc trả bớt các khoản thế chấp. Trong khi đó, ngân hàng chuyển hướng nhiều hơn sang cho doanh nghiệp vay.

Sự dịch chuyển này cho thấy cấu trúc tín dụng của nền kinh tế Trung Quốc đang thay đổi sau nhiều năm bất động sản đóng vai trò quan trọng trong hoạt động cho vay.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cho biết tổng tài trợ xã hội, chỉ số phản ánh tổng nguồn vốn cung ứng cho nền kinh tế, vẫn tăng nhưng với tốc độ chậm hơn trước. Đáng chú ý, lượng khoản vay nhân dân tệ mới giảm so với cùng kỳ trong tháng 4 và tháng 7/2026.

Tuy nhiên, Moody's đánh giá những vấn đề tại các ngân hàng địa phương chưa trở thành rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn bộ ngành ngân hàng.

Trong khi đó, các ngân hàng lớn vẫn nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ nhà chức trách. Tháng 9/2026, Trung Quốc công bố kế hoạch bổ sung 54 tỷ USD vốn cho các công ty bảo hiểm, Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) và Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc. Động thái này nối tiếp kế hoạch năm trước, khi gần 70 tỷ USD được bơm vào bốn ngân hàng quốc doanh lớn thông qua phát hành cổ phiếu.

Karen Wu, chuyên gia phân tích tại CreditSights, cho rằng triển vọng của các ngân hàng lớn vẫn tương đối tích cực, trong khi nhóm ngân hàng nhỏ chịu sức ép lớn hơn do biên lãi ròng yếu.

Theo bà, việc sáp nhập hoặc bổ sung vốn cho các ngân hàng địa phương là cần thiết để hạn chế nguy cơ xáo trộn trên thị trường tài chính và bảo vệ niềm tin của người gửi tiền.

Bài học từ Baoshang Bank năm 2019 vẫn được giới chuyên gia nhắc lại. Khi đó, ngân hàng này được đặt dưới sự kiểm soát của nhà chức trách sau khi xuất hiện những vấn đề nghiêm trọng về tài chính. Sự kiện trở thành dấu mốc buộc Trung Quốc phải nhìn nhận rõ hơn rủi ro tại các tổ chức tín dụng địa phương.

Tại Nội Mông, quá trình tái cấu trúc đã làm số lượng ngân hàng giảm mạnh. Khu vực này hiện chỉ còn 12 ngân hàng, so với hơn 100 đơn vị trước các đợt hợp nhất. Tại Liêu Ninh, Shengjing Bank cũng đã tiếp nhận và hợp nhất một số ngân hàng khác.

Quá trình thanh lọc vì vậy không đơn thuần là giảm số lượng ngân hàng. Đây còn là cách Trung Quốc tập trung lại nguồn lực tài chính, tăng khả năng giám sát và hạn chế rủi ro từ những tổ chức có quy mô nhỏ nhưng liên quan trực tiếp tới người gửi tiền và doanh nghiệp địa phương.

Các mức lãi suất cho vay cơ bản kỳ hạn một năm và năm năm (LPR) hiện tiếp tục được theo dõi sát, trong bối cảnh thị trường kỳ vọng Trung Quốc có thể tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ nếu các chỉ số kinh tế suy yếu.

“Toàn bộ hệ thống ngân hàng, chứ không chỉ các ngân hàng nông thôn, đang phải đối mặt với môi trường lãi suất thấp tại Trung Quốc”, Nicholas Zhu nhận định.

Việc hơn 670 ngân hàng đóng cửa trong một năm cho thấy quy mô cuộc tái cấu trúc đang diễn ra rất lớn. Nhưng mục tiêu cuối cùng của quá trình này không phải đơn thuần là thu hẹp số lượng tổ chức tín dụng, mà là xây dựng một hệ thống ngân hàng có khả năng chống chịu tốt hơn trước áp lực từ bất động sản, tăng trưởng chậm và nhu cầu tín dụng thay đổi.