Trung Quốc dựng 'lá chắn không gian', săn tiểu hành tinh có thể lao vào Trái Đất

Mặc dù các nhà khoa học tin rằng phần lớn các tiểu hành tinh gần Trái đất có đường kính trên 1 km đã được phát hiện, nhưng hầu hết các tảng đá không gian có đường kính dưới 140 mét vẫn chưa được tìm thấy, và nếu va chạm với Trái Đất, chúng có thể gây ra thiệt hại thảm khốc. Ảnh: Shutterstock.

Trung Quốc đang phát triển một hệ thống cảnh báo sớm quy mô quốc gia nhằm phát hiện các tiểu hành tinh có nguy cơ va chạm với Trái Đất, kết hợp giữa kính thiên văn mặt đất và mạng lưới vệ tinh trên quỹ đạo để theo dõi những vật thể không gian nguy hiểm mà các hệ thống hiện nay có thể bỏ sót.

Thông tin được Lý Minh Đào (Li Mingtao), nhà khoa học trưởng của Trung tâm nghiên cứu giám sát và cảnh báo sớm tiểu hành tinh thuộc Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA), công bố nhân Ngày Quốc tế Tiểu hành tinh (30/6).

Theo ông, Trung Quốc sẽ triển khai nhiều kính thiên văn khẩu độ lớn tại các vị trí tối ưu trên mặt đất, đồng thời xây dựng một chòm vệ tinh chuyên dụng để theo dõi các thiên thể tiến gần Trái Đất.

Nhiều tiểu hành tinh nguy hiểm vẫn chưa được phát hiện

Ông Lý cho biết hiện chưa có tiểu hành tinh nào được xác định chắc chắn sẽ va chạm với Trái Đất.

Tuy nhiên, giới khoa học đã phát hiện hơn 95% các tiểu hành tinh gần Trái Đất có đường kính trên 1 km – nhóm thiên thể đủ sức gây ra thảm họa toàn cầu nếu xảy ra va chạm.

Trong khi đó, chỉ khoảng 45% các tiểu hành tinh có kích thước khoảng 140 m đã được ghi nhận. Đây là nhóm thiên thể tuy nhỏ hơn nhưng vẫn đủ khả năng tàn phá một quốc gia nếu đâm xuống Trái Đất.

"Chính những tiểu hành tinh chưa được phát hiện này mới là mối đe dọa lớn nhất. Chúng rất nhiều, rất mờ khi còn ở xa và thậm chí có thể bất ngờ tiếp cận từ hướng Mặt Trời", ông Lý nhận định.

Theo ông, đây cũng là lý do khiến nhiều quốc gia đang tăng tốc xây dựng hệ thống giám sát và lập danh mục các thiên thể nguy hiểm.

Dù vậy, ông nhấn mạnh công chúng không nên quá lo lắng, nhưng cũng không được xem nhẹ nguy cơ va chạm từ không gian.

Kết hợp kính thiên văn và vệ tinh để "vá lỗ hổng" quan sát

Theo kế hoạch, Trung Quốc sẽ xây dựng nhiều kính thiên văn quang học khẩu độ lớn nhằm mở rộng vùng quan sát và nâng cao độ chính xác khi theo dõi bầu trời.

Song song với đó, mạng lưới vệ tinh trên quỹ đạo sẽ khắc phục những hạn chế của các đài quan sát mặt đất như thời tiết, chu kỳ ngày đêm và góc quan sát.

Đặc biệt, các vệ tinh có thể phát hiện những tiểu hành tinh bay đến từ hướng Mặt Trời – loại mục tiêu rất khó quan sát từ Trái Đất.

Đây cũng chính là nguyên nhân khiến thiên thạch phát nổ trên bầu trời Chelyabinsk (Nga) năm 2013 gần như không được phát hiện trước khi lao vào khí quyển.

Khi phát hiện một vật thể có khả năng đe dọa Trái Đất, hệ thống sẽ tự động tính toán quỹ đạo và xác suất va chạm. Nếu nguy cơ được đánh giá là đáng tin cậy và khẩn cấp, cơ quan chức năng sẽ lập tức được thông báo.

Ưu tiên giải pháp "đâm trực diện" để đổi hướng thiên thạch

Năm ngoái, Trung Quốc bắt đầu tuyển dụng các nhà nghiên cứu chuyên về phòng thủ hành tinh sau khi Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cảnh báo tiểu hành tinh 2024 YR4, có đường kính khoảng 90 m, từng được ước tính có xác suất 2,2% va chạm với Trái Đất vào năm 2032. Các nghiên cứu cập nhật sau đó cho thấy khả năng va chạm hiện gần như không còn.

Theo báo cáo, Trung Quốc cũng đã đạt nhiều tiến bộ trong việc phát triển các thuật toán tính toán nguy cơ va chạm của tiểu hành tinh.

Ông Lý cho rằng giải pháp khả thi nhất hiện nay vẫn là va chạm động năng (kinetic impact), tức sử dụng tàu vũ trụ đâm trực tiếp vào tiểu hành tinh để làm thay đổi quỹ đạo của nó.

Phương pháp này đã được NASA chứng minh thành công trong sứ mệnh DART năm 2022 khi lần đầu tiên làm lệch quỹ đạo của một tiểu hành tinh.

Ngoài ra, các ý tưởng như sử dụng laser, chùm hạt hay lực hấp dẫn của tàu vũ trụ cũng đang được nghiên cứu, nhưng theo ông Lý, hiệu quả của các phương án này còn hạn chế và có thể mất nhiều năm mới tạo ra thay đổi đáng kể đối với quỹ đạo của một tiểu hành tinh.