Trung Quốc gia tăng vai trò trong an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh châu Á- Thái Bình Dương
Thông qua mở rộng kết nối hạ tầng xuyên biên giới, đầu tư và xuất khẩu công nghệ năng lượng sạch, Trung Quốc đang gia tăng vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh tại châu Á - Thái Bình Dương, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh và rủi ro gián đoạn nguồn cung ngày càng lớn…

Đại diện các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương tham quan mô hình trình diễn trang trại điện gió tại thành phố Trung Sơn, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Ảnh: Li An/Xinhua.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, bảo đảm nguồn cung ổn định và đẩy nhanh chuyển dịch sang năng lượng carbon thấp đang trở thành ưu tiên của nhiều nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương.
Với vị thế là quốc gia sản xuất và tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, Trung Quốc đang đẩy mạnh hợp tác đa phương trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), đồng thời mở rộng đầu tư vào các mạng lưới năng lượng xuyên biên giới.
Không chỉ tập trung vào thương mại dầu khí và điện năng, chiến lược của Trung Quốc ngày càng hướng tới kết nối toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, từ đầu tư hạ tầng, truyền tải điện đến công nghệ năng lượng tái tạo và lưu trữ. Cách tiếp cận này vừa góp phần tăng cường khả năng bảo đảm nguồn cung trong khu vực, vừa mở rộng không gian phát triển cho các doanh nghiệp Trung Quốc trên thị trường năng lượng quốc tế.
KẾT NỐI XUYÊN BIÊN GIỚI TRỞ THÀNH TRỤ CỘT HỢP TÁC
Theo các chuyên gia và quan chức Trung Quốc, việc tăng cường kết nối hạ tầng năng lượng giữa các nền kinh tế APEC đang trở thành một yếu tố quan trọng để duy trì ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế khu vực.
Ông Lu Ruquan, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế và Công nghệ thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), cho rằng khả năng kết nối là một trong những khía cạnh quan trọng nhất trong hợp tác năng lượng giữa Trung Quốc và các nền kinh tế APEC. Những kết nối này bao gồm hệ thống đường ống dẫn năng lượng, vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và mạng lưới truyền tải điện siêu cao áp.
Khả năng kết nối là một khía cạnh quan trọng trong hợp tác năng lượng giữa Trung Quốc và các nền kinh tế APEC khác, bao gồm hệ thống đường ống dẫn năng lượng, vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và truyền tải điện siêu cao áp.
Ông Lu Ruquan Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế và Công nghệ thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC)
Theo ông Lu, phía sau các công trình kết nối hạ tầng là sự hợp tác đa chiều về đầu tư, thương mại và phối hợp chính sách. Cách tiếp cận này giúp liên kết năng lượng truyền thống với năng lượng tái tạo và hạ tầng điện lực, qua đó hình thành một hệ sinh thái năng lượng khu vực dựa trên sự bổ trợ cung - cầu, ứng dụng công nghệ xanh và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Quy mô kinh tế và nhu cầu năng lượng của APEC khiến hợp tác này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hiện các nền kinh tế thành viên APEC chiếm hơn 60% GDP toàn cầu và hơn một nửa tổng mức tiêu thụ năng lượng thế giới.
Cùng với quá trình nâng cấp sản xuất công nghiệp, mở rộng hạ tầng số, điện khí hóa giao thông và đô thị hóa nhanh chóng, nhu cầu điện năng tại khu vực tiếp tục gia tăng. Trong khi đó, quá trình chuyển dịch năng lượng cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cơ cấu nguồn cung.
Theo số liệu được công bố trong bài viết, giai đoạn 2010 - 2024, chi phí điện mặt trời và điện gió trên toàn cầu đã giảm lần lượt khoảng 90% và 68%. Mức giảm này giúp năng lượng tái tạo ngày càng có khả năng cạnh tranh về kinh tế, từng bước chuyển từ vai trò bổ trợ sang trở thành nguồn cung quan trọng trong hệ thống năng lượng.
Tuy nhiên, tăng trưởng nhu cầu và sự thay đổi cơ cấu nguồn cung cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hạ tầng truyền tải, lưu trữ và kết nối giữa các thị trường.
Ông Wang Hongzhi, người đứng đầu Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA), cho biết khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện nhập khẩu hơn 45% lượng dầu thô và 23% lượng khí tự nhiên từ Trung Đông. Sự phụ thuộc này khiến khu vực dễ bị tổn thương trước những gián đoạn nguồn cung và biến động địa chính trị.
Theo ông Wang, thực tế đó cho thấy hợp tác năng lượng khu vực ngày càng trở nên cấp thiết.
Là quốc gia sản xuất và tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, Trung Quốc cho biết đã duy trì được nguồn cung trong nước ổn định và hạn chế tác động từ các cú sốc giá năng lượng. Nước này cũng đang thúc đẩy chia sẻ những kinh nghiệm về tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng với các đối tác trong khu vực.
DOANH NGHIỆP TRUNG QUỐC MỞ RỘNG ĐẦU TƯ NĂNG LƯỢNG
Một trong những biểu hiện rõ nét của chiến lược mở rộng hợp tác năng lượng là sự tham gia ngày càng sâu của các doanh nghiệp Trung Quốc vào đầu tư và phát triển hạ tầng tại nước ngoài.
Theo thông tin được công bố, các doanh nghiệp Trung Quốc đang tích cực tài trợ vốn, xây dựng và vận hành những công trình kết nối năng lượng xuyên biên giới. Trong đó, Trung Quốc đã thiết lập 16 đường dây truyền tải điện xuyên biên giới với các quốc gia ASEAN có chung đường biên giới với nước này.
Tập đoàn Lưới điện Phương Nam Trung Quốc cũng mở rộng mạng lưới phân phối điện tại Peru. Trong khi đó, các nhà máy điện Edra tại Malaysia được phát triển bởi Tập đoàn Điện hạt nhân Trung Quốc (CGN), cho thấy phạm vi tham gia của doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng tại Đông Nam Á và các thị trường quốc tế.

Công nhân kiểm tra các tấm pin mặt trời tại Nhà máy điện mặt trời Phù Mỹ công suất 330 MW ở tỉnh Gia Lai, Việt Nam. Dự án do PowerChina xây dựng, dự kiến sản xuất khoảng 520 triệu kWh điện mỗi năm, góp phần thúc đẩy hợp tác năng lượng sạch Việt Nam - Trung Quốc. Ảnh: Sun Weitong/Xinhua.
Bên cạnh các dự án năng lượng truyền thống và hạ tầng điện, doanh nghiệp Trung Quốc đang mở rộng hoạt động sang lĩnh vực năng lượng tái tạo và lưu trữ điện.
Các doanh nghiệp năng lượng sạch như BYD đang đưa những giải pháp công nghệ điện gió ngoài khơi dạng nổi quy mô lớn và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin tiên tiến tới các thị trường quốc tế, từ Indonesia đến Chile.
Những hoạt động này phản ánh xu hướng mở rộng vai trò của doanh nghiệp Trung Quốc trong chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu. Thay vì chỉ xuất khẩu thiết bị hoặc cung cấp công nghệ, các doanh nghiệp ngày càng tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn, bao gồm đầu tư, phát triển dự án, xây dựng hạ tầng và cung cấp giải pháp vận hành.
Đối với các nền kinh tế đang phát triển, nguồn vốn, công nghệ và năng lực triển khai dự án từ Trung Quốc có thể góp phần đẩy nhanh quá trình phát triển hạ tầng năng lượng, nhất là trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh và yêu cầu giảm phát thải ngày càng lớn.
Tuy nhiên, việc mở rộng kết nối xuyên biên giới cũng đặt ra yêu cầu về phối hợp chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế vận hành và bảo đảm an ninh hệ thống. Khi các mạng lưới năng lượng ngày càng liên kết chặt chẽ, khả năng phối hợp giữa các quốc gia sẽ quyết định hiệu quả khai thác và mức độ an toàn của toàn bộ hệ thống.
Đây cũng là lý do hợp tác năng lượng trong khuôn khổ APEC không chỉ tập trung vào các dự án đầu tư cụ thể mà còn hướng tới xây dựng những khuôn khổ chính sách chung, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và kết nối hạ tầng.
TRUNG QUỐC THÚC ĐẨY VAI TRÒ TRONG HỢP TÁC NĂNG LƯỢNG APEC
Theo Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc, trong 12 năm qua, nước này liên tục mở rộng vai trò trong các chương trình hợp tác năng lượng của APEC.
Trung Quốc đứng đầu trong số các nền kinh tế thành viên về số lượng sáng kiến thuộc Quỹ Năng lượng APEC do nước này dẫn dắt, với tổng cộng 57 sáng kiến. Các chương trình tập trung xây dựng khuôn khổ chính sách trong những lĩnh vực như tăng cường khả năng chống chịu của lưới điện, phát triển đô thị carbon thấp và quản lý dữ liệu năng lượng.
Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa ngày càng lớn đối với các nền kinh tế trong khu vực, khi quá trình điện khí hóa, số hóa và phát triển năng lượng tái tạo đòi hỏi hệ thống điện phải linh hoạt hơn, có khả năng tiếp nhận nhiều nguồn năng lượng khác nhau và duy trì vận hành ổn định.
Trong thời gian tới, NEA cho biết Trung Quốc sẽ tiếp tục ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, đồng thời chia sẻ những giải pháp kỹ thuật và kinh nghiệm phát triển năng lượng carbon thấp có khả năng nhân rộng.
Mục tiêu được đặt ra là hỗ trợ các nền kinh tế APEC thực hiện những cam kết chung về phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, qua đó hình thành một hệ thống dự phòng năng lượng vững chắc và có tính bao trùm hơn cho toàn khu vực.
Việc Trung Quốc đẩy mạnh hợp tác năng lượng trong APEC diễn ra trong bối cảnh an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh ngày càng gắn kết chặt chẽ. Một hệ thống năng lượng an toàn không chỉ phụ thuộc vào khả năng khai thác và sản xuất trong nước, mà còn cần mạng lưới kết nối đa dạng, hạ tầng truyền tải hiện đại, công nghệ lưu trữ và cơ chế phối hợp giữa các thị trường.
Đối với Trung Quốc, mở rộng hợp tác đa phương và đầu tư xuyên biên giới vừa góp phần củng cố an ninh năng lượng khu vực, vừa tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp nước này tham gia sâu hơn vào thị trường năng lượng quốc tế.
Trong khi đó, đối với các nền kinh tế APEC, việc đa dạng hóa đối tác, nguồn cung và công nghệ sẽ là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro trước những biến động của thị trường toàn cầu, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang hệ thống năng lượng sạch hơn.


