Trung Quốc kéo Hồng Kông vào sứ mệnh Thần Châu 23

Thay vì tiếp tục các nhiệm vụ luân chuyển phi hành đoàn thông thường, sứ mệnh này tạo ra một điểm nút vận hành mới, nơi trọng tâm công việc được chuyển dịch rõ rệt từ việc duy trì một nền tảng trạm có người ở thường xuyên sang việc khai thác các giá trị khoa học có tính hệ thống.

Trung Quốc phóng tàu vũ trụ Thần Châu 23 lên quỹ đạo hôm 24/5.

Chuyến bay là sự kết hợp của nhiều bước phát triển củng cố lẫn nhau, bao gồm một con tàu được tối ưu hóa để tăng khả năng mang tải trọng về Trái đất, một chương trình nghiên cứu xoay quanh các mục tiêu sinh học mạch lạc và sự góp mặt của một chuyên gia tải trọng chuyên trách đến từ Hồng Kông.

Tối ưu hóa phần cứng và chuyên biệt hóa nghiên cứu sinh học không gian

Sự xuất hiện của chuyên gia tải trọng trong phi hành đoàn thể hiện sự phân hóa rõ ràng về chức năng và nhiệm vụ. Chỉ huy Chu Dương Trụ, một kỹ sư bay dày dạn kinh nghiệm, cùng phi công Trương Chí Viễn sẽ chịu trách nhiệm vận hành tàu vũ trụ và bảo trì hệ thống trạm không gian. Đồng hành cùng họ là Lý Gia Dĩnh, một chuyên gia tải trọng có bằng tiến sĩ về khoa học thông tin và máy tính.

Trách nhiệm chính của chuyên gia này là theo dõi và thực hiện các chương trình khoa học. Sự phân công lao động này thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận của các sứ mệnh trước đây, khi công việc thực nghiệm thường bị xem là nhiệm vụ phụ trợ của các thành viên phi hành đoàn vốn có chuyên môn chính là phi công hoặc kỹ sư.

Chương trình thực nghiệm lần này phản ánh nỗ lực tìm kiếm sự gắn kết chặt chẽ, đặc biệt là trong lĩnh vực sinh học không gian. Một nhóm các thí nghiệm sẽ đưa phôi cá ngựa vằn, phôi chuột và các cấu trúc giống phôi thai có nguồn gốc từ tế bào gốc lên cơ sở phơi nhiễm bên ngoài trạm trong khoảng 5 tháng. Thiết kế này nhằm mục đích tìm hiểu xem môi trường bức xạ và vi trọng lực trong không gian ảnh hưởng như thế nào đến quá trình sinh sản và phát triển của sinh vật.

Một hướng nghiên cứu khác sẽ đi sâu vào các cơ chế phân tử của những thay đổi sinh lý do vi trọng lực gây ra trên các mô của động vật có vú, từ đó cung cấp dữ liệu y khoa quan trọng bảo vệ sức khỏe của phi hành gia trong các sứ mệnh dài ngày.

Đáng chú ý, chương trình nghiên cứu cơ thể người dựa trên không gian đầu tiên của Trung Quốc sẽ được thực hiện thông qua một thí nghiệm sống kéo dài 1 năm đối với một thành viên phi hành đoàn. Khoảng thời gian này vượt qua chu kỳ 6 tháng tiêu chuẩn để tạo ra các dữ liệu dọc về quá trình thích nghi của con người.

Những tham vọng khoa học này được hỗ trợ đắc lực bởi những tiến bộ vững chắc trong việc sửa đổi phần cứng. Tàu vũ trụ Thần Châu 23 thuộc lô sản xuất thứ ba được chế tạo cho giai đoạn trạm không gian và sở hữu hàng loạt nâng cấp. Đáng chú ý nhất về mặt vận hành là việc thu nhỏ bảng điều khiển thiết bị của khoang hồi quyển, đạt được thông qua hệ thống điện tử hàng không cập nhật và cách bố trí nhỏ gọn.

Thiết kế lại này đã giải phóng không gian để lắp đặt thêm các giá đỡ tải trọng, làm tăng đáng kể công suất mang khối lượng hàng hóa về mặt đất so với các cấu hình trước đó. Kết quả là một khối lượng lớn hơn các mẫu thực nghiệm, bao gồm các mẫu vật sinh học cần được phân tích kịp thời, có thể được đưa về sau mỗi sứ mệnh, giúp đẩy nhanh toàn bộ chu kỳ nghiên cứu.

Sự hội nhập và năng lực công nghệ không gian của Hồng Kông trong Thần Châu 23

Bên cạnh yếu tố khoa học, việc thể hiện năng lực không gian của Hong Kong trong sứ mệnh lần này cũng là một điểm nhấn vô cùng ấn tượng. Sự hiện diện của chuyên gia tải trọng Lý Gia Dĩnh đại diện cho các cơ chế thể chế đã đưa Hồng Kông hội nhập một cách có hệ thống vào chương trình không gian của quốc gia.

Tập đoàn Công viên Khoa học và Công nghệ Hồng Kông đã đóng vai trò là cơ quan sàng lọc ban đầu cho các ứng viên chuyên gia tải trọng bắt đầu từ năm 2022, đưa các nhà nghiên cứu dân sự vào quy trình tuyển chọn. Sự sắp xếp này hoạt động như một con đường tăng tốc cho phép cả Hồng Kông và Macao phát triển các khả năng công nghệ không gian mà không cần phải tự xây dựng các chương trình độc lập.

Sự trưởng thành của những khả năng đó cũng có thể được quan sát thấy thông qua sự đóng góp phần cứng ngày càng mở rộng của Hồng Kông. Tàu chở hàng Thiên Châu 10 trước đó đã mang theo một thiết bị theo dõi khí nhà kính do các nhà nghiên cứu Hong Kong phát triển. Thiết bị này dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động trong thời gian Thần Châu 23 làm nhiệm vụ để theo dõi thành phần khí quyển từ quỹ đạo, cung cấp dữ liệu hỗ trợ các mục tiêu phát triển xanh.

Nhìn xa hơn, Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không gian của Đại học Hồng Kông đang hợp tác chế tạo camera kính viễn vọng quang học trường rộng nhỏ ILO-C cho sứ mệnh thám hiểm cực nam mặt trăng Hằng Nga 7, dự kiến phóng vào cuối năm 2026, nhằm chụp ảnh mặt phẳng thiên hà từ bề mặt mặt trăng.

Quan trọng hơn, Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông đang đóng vai trò là tổ chức dẫn đầu trong việc phát triển một robot vận hành đa chức năng trên bề mặt mặt trăng dự kiến dành cho sứ mệnh Hằng Nga 8. Đây là một cỗ máy nặng khoảng 100 kg với khả năng thao tác khéo léo và tích hợp trí tuệ nhân tạo, được thiết kế cho các nhiệm vụ tự động trong môi trường khắc nghiệt ở vùng cực. Liên minh phát triển robot này bao gồm các đối tác từ Nam Phi và đại lục, đưa Hồng Kông trở thành đơn vị tích hợp chính cho một hệ thống tải trọng không gian sâu.

Sự gắn kết của Hồng Kông và Macao vào các mạng lưới nghiên cứu toàn cầu giúp họ có vị thế thuận lợi để hợp tác quốc tế trong khuôn khổ chương trình không gian của Trung Quốc. Dự án robot Hằng Nga 8 là minh chứng rõ ràng cho cấu trúc đa phương, kết hợp các tổ chức của Hồng Kông và đại lục với Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Nam Phi.

Nhìn một cách tổng thể, Thần Châu 23 thể hiện một xu hướng hội tụ mạnh mẽ, nơi những điều chỉnh tích lũy đang tạo ra một hệ hình vận hành mới. Việc sản xuất khoa học và tích hợp thể chế giờ đây đã trở thành các thước đo chính cho sự thành công của một sứ mệnh vũ trụ bước vào giai đoạn vận hành hiệu suất cao.