Trung Quốc lại tạo thêm 'cú sốc' Kimi K3 khiến Mỹ e ngại

DeepSeek - startup trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc - từng khiến ngành công nghệ Mỹ chao đảo khi tung ra mô hình AI có năng lực gần sánh ngang đối thủ hàng đầu nhưng được huấn luyện với chi phí thấp hơn nhiều.

Và Trung Quốc dường như tiếp tục lặp lại điều đó, theo CNN.

Kimi K3 - mô hình AI mới nhất của nước này đang thu hút sự chú ý. Mô hình này được phát triển bởi một startup ít được biết đến có tên Moonshot AI. Chỉ sau hai ngày kể từ khi ra mắt, Moonshot đã phải tạm dừng nhận người dùng đăng ký mới do nhu cầu vượt quá năng lực tính toán.

Sự quan tâm ngoài dự đoán dành cho mô hình Kimi K3 đến từ khả năng đạt hiệu suất ngang bằng, thậm chí trong một số bài kiểm tra còn vượt qua các đối thủ AI tiên tiến nhất của Mỹ, nhưng người dùng có thể sử dụng miễn phí.

Sự nổi lên của Kimi K3 khiến cuộc cạnh tranh vốn đã gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua AI càng trở nên nóng hơn.

Mô hình trí tuệ nhân tạo Kimi K3 đang gây chú ý. Ảnh: Moonshot AI.

Khác với phần lớn mô hình AI độc quyền của Mỹ, Kimi K3 được phát hành dưới dạng mô hình "mở trọng số" (open-weight). Điều này cho phép các nhà phát triển tải về miễn phí, chỉnh sửa và triển khai mô hình trên máy chủ riêng của họ, giúp Kimi K3 dễ được ứng dụng và tiếp cận thị trường toàn cầu hơn.

Ai đứng sau bước đột phá AI mới nhất của Trung Quốc?

Moonshot AI được thành lập cách đây 3 năm bởi Yang Zhilin, kỹ sư phần mềm ngoài 30 tuổi đến từ thành phố Shantou, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.

Ngay từ khi còn học tại Đại học Thanh Hoa - ngôi trường kỹ thuật danh tiếng hàng đầu Trung Quốc - Yang đã bộc lộ tài năng nổi bật. Ông theo học dưới sự hướng dẫn của giáo sư Tang Jie, người sau này sáng lập startup AI nổi tiếng Z.ai vào năm 2019.

"Đây là sinh viên xuất sắc và tài năng nhất mà tôi từng gặp trong nhiều năm qua", giáo sư Tang từng viết trong thư giới thiệu Yang nhận học bổng năm 2014.

Sau đó, Yang sang Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) theo học tiến sĩ ngành khoa học máy tính dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov, cựu lãnh đạo AI của Meta và Apple.

Theo ông Salakhutdinov, vào cuối chương trình tiến sĩ, Yang đã từ chối lời mời làm việc từ một lãnh đạo cấp cao của Apple - người báo cáo trực tiếp với Tim Cook.

"Tôi nhớ cậu ấy từng nói rằng nếu không thử tự thành lập công ty, cậu ấy sẽ hối tiếc suốt phần đời còn lại. Tôi tôn trọng quyết định đó, và cậu ấy đã đúng", Salakhutdinov chia sẻ trên mạng xã hội X.

Nhà sáng lập Moonshot AI, Yang Zhilin. Ảnh: Reuters.

Sau này, Yang cho biết quyết định khởi nghiệp của mình xuất phát từ hai lý do.

"Thứ nhất là môi trường. Chúng tôi nhận thấy có rất nhiều cơ hội, từ sự hỗ trợ của chính phủ, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cho đến những thành tựu mà Trung Quốc đạt được trong giáo dục suốt nhiều thập kỷ qua. Tất cả tạo điều kiện thuận lợi cho các startup AI", Yang nói với truyền thông nhà nước Trung Quốc năm 2024. "Lý do thứ hai là chúng tôi tin rằng AI là cơ hội rất lớn".

Moonshot nhanh chóng trở nên nổi tiếng trong nước sau khi ra mắt mô hình AI đầu tiên Kimi - được đặt theo tên tiếng Anh của Yang - vào năm 2023. Cũng trong năm đó, công ty huy động gần 300 triệu USD chỉ sau hai vòng gọi vốn đầu tiên, theo một cuộc phỏng vấn với truyền thông Trung Quốc năm 2024.

"Khoảnh khắc DeepSeek" khác?

Sự chú ý mà Kimi K3 nhận được trên toàn cầu gợi nhớ đến sự xuất hiện của DeepSeek vào đầu năm 2025, khi mô hình suy luận R1 của công ty này tạo nên cú sốc trong cộng đồng AI thế giới.

Lần này, K3 đạt hiệu suất tiệm cận các hệ thống AI hàng đầu như GPT 5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic trong nhiều bài đánh giá chuẩn (benchmark), qua đó tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa các mô hình AI của Trung Quốc và Mỹ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thành tựu của Moonshot cần được nhìn nhận theo góc độ khác.

DeepSeek từng làm lung lay quan điểm truyền thống rằng việc phát triển mô hình AI tiên tiến đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ và năng lực tính toán cực lớn.

Với mô hình K3, theo Ivan Su, giám đốc tại công ty dịch vụ tài chính Morningstar, lợi thế về chi phí không còn nổi bật như DeepSeek. Mức chênh lệch về giá giữa K3 và các mô hình AI hàng đầu thấp hơn nhiều so với những gì DeepSeek R1 từng tạo ra khi mới ra mắt.

Tuy nhiên, theo Poe Zhao, nhà phân tích và là người sáng lập bản tin Hello China Tech, điều mà K3 chứng minh là các công ty AI Trung Quốc đang tiếp tục phát huy thành công của DeepSeek và dần thu hẹp khoảng cách với đối thủ Mỹ.

"Ý nghĩa lớn hơn của K3 là cho thấy đó không phải thành công nhất thời, mà là khởi đầu của xu hướng", ông nói. "DeepSeek từng là một bất ngờ. K3 là bằng chứng cho thấy sự tiến bộ của Trung Quốc ngày càng có thể lặp lại".

Dù vậy, một số chuyên gia vẫn tỏ ra thận trọng về năng lực thực sự của K3.

"Dù K3 là bước tiến đáng kể, chúng tôi vẫn chưa thể cho rằng nó đã đạt trình độ gần ngang bằng các mô hình AI hàng đầu của Mỹ như Fable 5 trong những tác vụ thực tế", Malik Ahmed Khan, chuyên gia phân tích cấp cao của Morningstar, viết trong báo cáo.

Gian hàng của Moonshot trong Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải, Trung Quốc, vào tháng 7. Ảnh: Reuters.

Cáo buộc

Đối với các công ty công nghệ Mỹ, những mô hình AI miễn phí với hiệu năng tương đương K3 có nguy cơ làm suy giảm sức cạnh tranh của các sản phẩm mà họ đang cung cấp.

Trong nhiều năm qua, các công ty AI hàng đầu của Mỹ như Anthropic và OpenAI liên tục cáo buộc những phòng thí nghiệm AI Trung Quốc, trong đó có Moonshot, DeepSeek và Alibaba, khai thác năng lực từ mô hình AI của họ.

"Chúng tôi có thông tin cho thấy Moonshot AI đã sử dụng mô hình 'chưng cất tri thức' với Fable của Anthropic để phục vụ việc phát triển K3", Michael Kratsios, giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, viết trên mạng xã hội X hôm 22/7.

"Mô hình chưng cất tri thức" (model distillation) ở đây được hiểu là phương pháp huấn luyện một mô hình AI mới bằng cách sử dụng đầu ra của mô hình AI khác.

"Việc 'chưng cất tri thức' công nghệ ở quy mô lớn, bí mật nhằm đánh cắp công nghệ độc quyền của Mỹ và làm suy yếu hoạt động nghiên cứu của Mỹ là điều không thể chấp nhận", ông cho hay.

Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng nhấn mạnh Washington có thể áp đặt biện pháp trừng phạt đối với các doanh nghiệp Trung Quốc nếu xảy ra hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ, dù không nêu đích danh Moonshot hay bất kỳ công ty nào.

Theo Reuters, Cơ quan Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ đang điều tra xem liệu các công ty Trung Quốc như Moonshot có truy cập trái phép vào các chip tiên tiến của Mỹ để huấn luyện mô hình của họ hay không.

Huang Zhenxin, phụ trách mảng khách hàng doanh nghiệp của Moonshot AI, đã bác bỏ cáo buộc cho rằng công ty sử dụng kỹ thuật "chưng cất tri thức".

Phần lớn chuyên gia cho rằng cáo buộc Moonshot sử dụng kỹ thuật "mô hình chưng cất tri thức" là chưa thuyết phục.

Theo Wei Sun của Counterpoint Research, Moonshot không có đủ thời gian để huấn luyện K3 dựa trên những mô hình AI mới nhất của đối thủ. Các mô hình này mới chỉ được cung cấp trong phạm vi rất hạn chế trước khi K3 ra mắt.

Bà cũng cho rằng chỉ riêng kỹ thuật "chưng cất" không thể giải thích việc Kimi K3 đạt kết quả vượt trội trong một số bài đánh giá.

"Dòng thời gian không hợp lý", bà nhận định.