'Trung Quốc sẽ vượt Mỹ trở thành cường quốc AI hàng đầu thế giới vào 2027'

Ngày cuối năm 2025, DeepSeek công bố bài viết kỹ thuật mới về mHC, phương pháp giúp huấn luyện mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) lớn hơn bằng chi phí thấp hơn, với người sáng lập kiêm CEO Liang Wenfeng nằm trong số 19 đồng tác giả.

Bài viết này như lời nhắc nhở gửi đến thế giới rằng các công ty Trung Quốc tập trung mạnh vào đổi mới để duy trì vị thế trong ngành công nghiệp AI đang phát triển nhanh.

Vào khoảng thời gian này năm 2025, DeepSeek bắt đầu được chú ý rộng rãi sau khi ra mắt mô hình ngôn ngữ lớn V3. Vài tuần sau, vào ngày 20.1, công ty khởi nghiệp có trụ sở ở thành phố Hàng Châu (Trung Quốc) trình làng mô hình suy luận R1.

V3 và R1 có hiệu suất tương đương mô hình AI của OpenAI, Google, Anthropic trên nhiều bài kiểm tra chuẩn ngành. Điểm đặc biệt là cả hai được DeepSeek huấn luyện với chi phí và năng lực điện toán chỉ bằng một phần nhỏ so với những gì các hãng công nghệ lớn Mỹ đầu tư để phát triển mô hình AI. Kết quả là một đợt bán tháo lớn vào ngày 27.1 đã làm “bốc hơi” gần 1.000 tỉ USD giá trị cổ phiếu công nghệ, trong đó riêng Nvidia mất 600 tỉ USD.

Liang Wenfeng được tạp chí Nature đưa vào danh sách 10 người định hình khoa học năm 2025 - Ảnh: Shutterstock

Một số nhà phân tích dự đoán đà phát triển của các công ty AI Trung Quốc sẽ tiếp tục ở năm 2026, nhờ vào hỗ trợ chính sách từ chính phủ, triển vọng tài trợ cải thiện, việc áp dụng AI rộng rãi hơn trong các ngành công nghiệp, cùng số lượng nhân tài ngày càng tăng được tuyển dụng cho các dự án đổi mới.

Theo trang SCMP, đồng sáng lập của một công ty AI nội địa dự đoán “Trung Quốc sẽ vượt Mỹ để trở thành cường quốc AI hàng đầu thế giới vào năm 2027”. Ông này cho rằng lợi thế của Trung Quốc là nguồn nhân lực dồi dào.

Trong bài phát biểu chào đón năm mới 2026, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh thị trường trong nước có “nhiều mô hình AI quy mô lớn đang cạnh tranh quyết liệt”, đồng thời đạt được những bước đột phá mới ở lĩnh vực phát triển bán dẫn nội địa. Tất cả những điều đó “biến Trung Quốc trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới về năng lực đổi mới”, ông Tập Cận Bình tuyên bố.

“Đổi mới công nghệ của Trung Quốc đang sẵn sàng cho sự tăng trưởng được thúc đẩy bởi chính sách trong năm 2026, với AI được đặt ở trung tâm chương trình kinh tế và kế hoạch nâng cấp công nghiệp”, theo Winston Ma, giáo sư thỉnh giảng chuyên về AI và kinh tế số tại Trường Luật Đại học New York (Mỹ).

Hơn 13 công ty phát triển các mô hình mở mạnh mẽ

Hiện Trung Quốc có một lực lượng AI hùng hậu với hơn 12 công ty phát triển các mô hình mở mạnh mẽ ngoài DeepSeek, theo báo cáo tháng trước của Dự án DigiChina thuộc Đại học Stanford (Mỹ), trực thuộc Trung tâm An ninh và Hợp tác Quốc tế và Viện AI Nhân văn - đơn vị biên soạn báo cáo Chỉ số AI hàng năm. Trong số đó có Alibaba Cloud và các công ty khởi nghiệp đang phát triển nhanh như Moonshot AI, MiniMax, Zhipu AI (Z.ai). Alibaba Cloud là đơn vị AI và điện toán đám mây của tập đoàn thương mại điện tử Alibaba, nổi tiếng với dòng mô hình Qwen.

Alibaba Cloud là công ty phát triển dòng mô hình Qwen - Ảnh: Shutterstock

Báo cáo cho rằng các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc có thể đã bắt kịp hoặc “thậm chí vượt trội” so với các đối thủ Mỹ về năng lực và mức độ áp dụng.

Ví dụ, Meta Platforms (công ty mẹ Facebook) được cho là sử dụng Qwen của Alibaba Cloud như một phần trong quá trình huấn luyện mô hình mới có tên mã Avocado, dự kiến ra mắt vào mùa xuân.
Báo cáo không nêu cụ thể mô hình Qwen nào đang được Meta Platforms dùng.

Qwen là dòng mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở phổ biến nhất thế giới, được nhiều doanh nghiệp Mỹ sử dụng để phát triển ứng dụng riêng. Brian Chesky, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Airbnb, cho biết công ty này dựa nhiều vào mô hình Qwen để vận hành trợ lý dịch vụ khách hàng được hỗ trợ bởi AI.

Năm 2025, các ứng dụng kiểu ChatGPT, gồm trợ lý Qwen AI của Alibaba Cloud, chatbot Doubao thuộc ByteDance và Yuanbao của Tencent, ngày càng trở thành một phần của đời sống thường nhật ở Trung Quốc, do hầu hết miễn phí cho người dùng cá nhân.

Một bí mật được công khai trong chính quyền các tỉnh Trung Quốc là cán bộ địa phương ngày càng dựa vào công cụ AI để soạn thảo văn bản và báo cáo chính thức, hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin vào tháng 9.2025.

Zhang Yi, nhà sáng lập kiêm trưởng nhóm phân tích tại công ty tư vấn thị trường iiMedia, cho biết ông lạc quan về triển vọng AI của Trung Quốc trong 2026 vì phát triển công nghệ này là “ưu tiên quốc gia”.

Hội nghị công tác kinh tế trung ương Trung Quốc, định hướng chính sách, cùng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), nhấn mạnh tiềm năng của AI trong việc biến đổi và nâng cao hiệu quả các ngành công nghiệp và sản xuất lớn của Trung Quốc, theo Zhang Yi.

“Khoảnh khắc ChatGPT” cho ngành robot Trung Quốc vẫn chưa đến

Ngoài chatbot, robot hình người đã trở thành một ứng dụng chính của AI tại Trung Quốc, gọi là AI hiện thân.

Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree Robotics, dự đoán rằng các robot hình người này sẽ có tiến bộ đáng kể nhờ AI trong 3 đến 5 năm tới, dù lưu ý rằng việc robot hình người được sử dụng trong nhà dân có thể lâu hơn vì các vấn đề đạo đức và an toàn. “Về lâu dài, sự bùng nổ robot hình người năm nay có thể chỉ là một tia lửa nhỏ, giống sự ra đời của internet nhiều năm trước”, ông nói.

Trong một ghi chú nghiên cứu tuần này, các nhà phân tích tại công ty chứng khoán China Merchants Securities dự đoán robot hình người sẽ trở thành ứng dụng tối ưu cho các mô hình AI.

Tuy nhiên, Wang Xingxing nhấn mạnh rằng “khoảnh khắc ChatGPT” cho ngành robot Trung Quốc vẫn chưa đến.

Các thiết bị AI khác cũng đang được giới thiệu đến người tiêu dùng khi đổi mới của Trung Quốc trong lĩnh vực này tiếp tục phát triển. Các thiết bị AI, như kính AI và smartphone AI, dự kiến phát triển mạnh trong vài năm tới, Wang Xingxing cho biết.

Tháng 11.2025, Alibaba ra mắt kính AI đầu tiên của hãng mang thương hiệu Quark tại Trung Quốc, nhằm chiếm lĩnh thị trường thiết bị đeo thông minh đang tăng trưởng.

“Kính AI là thiết bị thông minh thực sự mở ra cuộc cách mạng trong tương tác người-máy vào thời đại AI. Về khía cạnh này, tầm quan trọng của kính AI không kém gì ĐTDĐ”, ông Wu Jia, Phó chủ tịch Alibaba, phát biểu tại lễ ra mắt Quark.

Trong khi đó, ByteDance gây tranh cãi khi hợp tác với ZTE để trình làng Nubia M153 - chiếc smartphone Android tích hợp sâu tác tử AI Doubao vào hệ điều hành. Công ty mẹ TikTok cho biết đã giảm bớt năng lực Doubao sau khi một số ứng dụng phổ biến nhất Trung Quốc hạn chế chức năng điều khiển bằng giọng nói của tác tử AI này.

Bước ngoặt sẽ xuất hiện trong 2026

Một thách thức với nhiều công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc năm 2026 sẽ là tạo ra lợi nhuận khi biến công nghệ thành sản phẩm hữu dụng.

“Một bước ngoặt sẽ xuất hiện trong 2026, khi lợi nhuận trở thành chỉ số chính để đánh giá công ty AI”, Zhang Yi nhận định.

Sau khi hoàn tất việc niêm yết ở Hồng Kông (Trung Quốc), MiniMax và Zhipu AI được dự đoán sẽ chứng minh khả năng tạo lợi nhuận ổn định cho nhà đầu tư.

Hôm 30.12.2025, MiniMax đã khởi động đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Hồng Kông, với mục tiêu huy động tới 4,19 tỉ HKD. Trước đó một ngày, Zhipu AI đã bắt đầu quá trình niêm yết, với mục tiêu huy động 4,35 tỉ HKD.

Trong khi đó, Moonshot AI đã huy động được 500 triệu USD ở vòng gọi vốn Series C gần đây, theo trang tin công nghệ LatePost (Trung Quốc). Khoản vốn mới này nâng định giá Moonshot AI lên 4,3 tỉ USD. Với nguồn tài chính mạnh, Moonshot AI “không vội IPO trong ngắn hạn”, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Yang Zhilin viết trong một bức thư nội bộ.

Tuần này, Meta Platforms mua lại Manus với giá 2,5 tỉ USD đã tạo ra sự pha trộn giữa phấn khích và lo ngại trong giới công nghệ Trung Quốc, mở ra một con đường thu lợi nhuận mới cho các doanh nhân AI vượt ra ngoài khuôn khổ IPO truyền thống.

Được thành lập tại Trung Quốc trước khi chuyển trụ sở sang Singapore, Manus chuyên phát triển tác tử AI đa năng, có thể hoạt động như nhân viên kỹ thuật số, thực hiện các nhiệm vụ phức tạp như phân tích dữ liệu, nghiên cứu thị trường và lập kế hoạch, với sự hướng dẫn tối thiểu từ người dùng.

“Bầu không khí chung là tích cực và lạc quan”, Niu Zhangming, Giám đốc điều hành hãng công nghệ sinh học ứng dụng AI MindRank, cho biết. Ông nói thêm rằng thương vụ có thể là một “cú hích đáng kể cho hệ sinh thái” khi nâng cao niềm tin của doanh nhân, nhà đầu tư và giới khoa học Trung Quốc.

Meta Platforms cho biết tiếp nhận Manus “để mang tác tử AI hàng đầu tới hàng tỉ người và mở ra cơ hội cho doanh nghiệp trên tất cả sản phẩm của chúng tôi”. Theo gã khổng lồ công nghệ Mỹ, Manus đã phục vụ nhu cầu hàng ngày của “hàng triệu người dùng và doanh nghiệp trên toàn cầu”.

Manus nay đã trở thành một phần trong hoạt động của Meta Platforms - Ảnh: Shutterstock

Với Adam Tang, kỹ sư phần mềm 39 tuổi ở Bắc Kinh (thủ đô Trung Quốc), sự mở rộng nhanh chóng của AI mang đến cảm giác bất an ngày càng tăng, khi tốc độ đổi mới tăng nhanh.

Công ty của Adam Tang, cơ sở nghiên cứu đa quốc gia ở Bắc Kinh, đã khuyến khích việc sử dụng Cursor, trợ lý lập trình AI phổ biến trong giới phát triển phần mềm, để cải thiện năng suất và tiết kiệm chi phí trên toàn tổ chức.

Adam Tang cho biết đội của mình được xếp hạng hàng tháng dựa trên ai sử dụng Cursor nhiều hơn trong công việc, một nỗ lực rõ ràng để thúc đẩy áp dụng công cụ AI có thể chuyển hướng dẫn bằng văn bản thành mã phần mềm sẵn sàng sử dụng chỉ sau vài giây.

Anh lo ngại rằng các công cụ AI như Cursor có thể khiến vai trò nhà phát triển phần mềm trở nên lỗi thời trong tương lai không xa.

Sơn Vân