Trung Quốc siết xuất khẩu tungsten, gây sức ép lên chuỗi cung ứng AI

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Theo các nguồn tin của tờ Nikkei Asia, các biện pháp hạn chế xuất khẩu tungsten (còn gọi là vonfram hoặc wolfram) của Trung Quốc đã ảnh hưởng tới các doanh nghiệp tinh luyện tại Nhật Bản, Đài Loan, Mỹ và châu Âu. Đồng thời, các biện pháp này còn đẩy giá mũi khoan siêu nhỏ tăng gấp nhiều lần.

Mũi khoan siêu nhỏ có hình dạng như những chiếc kim tí hon và chủ yếu làm từ tungsten. Các nhà sản xuất dùng loại mũi khoan này để tạo các lỗ siêu nhỏ trên bảng mạch in (PCB) và đế con chip, qua đó kết nối điện giữa nhiều lớp mạch.

Nhu cầu đối với loại linh kiện này ngày càng tăng khi đế con chip và bảng mạch in trở nên phức tạp hơn. Số lớp mạch tăng lên, vật liệu cứng hơn và yêu cầu về độ chính xác ngày càng khắt khe khiến việc khoan trở nên khó khăn hơn.

Động lực chính của những cải tiến này là đà tăng trưởng mạnh của nhu cầu điện toán AI. Nhu cầu tăng cao cũng khiến chính bảng mạch in và đế con chip rơi vào tình trạng khan hiếm.

NGUỒN CUNG CACBUA TUNGSTEN CAO CẤP THIẾU HỤT

“Chúng tôi chứng kiến tình trạng thiếu hụt vật liệu tungsten cao cấp khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc hạn chế khả năng tiếp cận nguyên liệu thô của các nhà cung cấp chủ chốt tại Nhật Bản và nhiều nơi khác”, một nhà quản lý trong ngành bảng mạch in nói với Nikkei Asia.

Cũng theo người này, một số nhà sản xuất bảng mạch in đã phải chuyển sang mua mũi khoan hoặc tungsten từ các nhà cung cấp Trung Quốc, do các đối tác quen thuộc tại Nhật Bản, Đài Loan và châu Âu thiếu nguyên liệu. Trong năm nay, giá các sản phẩm này đã tăng gấp nhiều lần.

Trong số các nhà cung cấp hàng đầu thế giới về vật liệu tungsten cao cấp dùng để sản xuất dụng cụ cắt gọt chính xác, có thể kể đến các tập đoàn Nhật Bản Sumitomo Electric Industries, Kyocera và Mitsubishi Materials, công ty Kennametal của Mỹ và tập đoàn Sandvik của Thụy Điển.

Tuy nhiên, dù sở hữu năng lực sản xuất tiên tiến, các doanh nghiệp này vẫn chịu ảnh hưởng từ vị thế chi phối của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng tungsten toàn cầu, kể cả ở khâu sản xuất vật liệu và bột tungsten tinh luyện.

Theo hai nguồn tin của Nikkei Asia, nhu cầu đối với mũi khoan siêu nhỏ của một số doanh nghiệp chuyên ngành như công ty Union Tool của Nhật Bản và công ty Topoint của Đài Loan đang tăng mạnh. Dù vậy, các doanh nghiệp này cũng phải đối mặt với giá nguyên liệu chính ngày càng đắt đỏ.

Trong khi đó, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp trong ngành cho biết các công ty Trung Quốc như Guangdong Dtech Technology và Shenzhen Jinzhou Precision Technology đã mở rộng thị phần nhờ tiếp cận được nguồn tungsten rẻ hơn.

Trong quý 3 năm nay, Dtech ghi nhận doanh thu cao kỷ lục, tăng gần 180%, còn lợi nhuận ròng tăng hơn 280%. Trong khi đó, China Tungsten and Hightech Materials, nhà cung cấp tungsten hàng đầu Trung Quốc, cũng ghi nhận doanh thu kỷ lục trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 85% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc đứng đầu thế giới về cả tài nguyên và sản lượng tungsten. Năm 2025, sản lượng khai thác tungsten của nước này ước đạt 67.000 tấn, chiếm khoảng 79% tổng sản lượng toàn cầu.

Các nước sản xuất khác có quy mô nhỏ hơn nhiều, gồm Việt Nam, Kazakhstan, Triều Tiên, Australia và Áo. Hiện nhiều quốc gia đang đẩy mạnh sản xuất tungsten nhằm tạo nguồn cung thay thế ngoài Trung Quốc.

GIÁ TUNGSTEN TĂNG MẠNH

Đầu năm 2025, Trung Quốc bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với nhiều loại vật liệu liên quan đến tungsten, cùng một số kim loại quan trọng khác như bismuth và molybdenum.

Amoni paratungstat (APT) là sản phẩm trung gian trong quá trình chế biến tungsten. Thị trường thường dùng giá APT làm giá tham chiếu cho tungsten. Theo dữ liệu từ công ty cung cấp thông tin thị trường kim loại Shanghai Metals Market, giá APT đã tăng từ khoảng 212.750 nhân dân tệ/tấn (tương đương 31.900 USD) vào tháng 2/2025 lên hơn 530.000 nhân dân tệ/tấn (khoảng 79.500 USD) trong tuần này, tức cao gấp gần 2,5 lần.

Lãnh đạo một doanh nghiệp cung cấp mũi khoan cho các nhà sản xuất bảng mạch in và đế con chip hàng đầu trong chuỗi cung ứng chip AI ước tính giá APT tại Trung Quốc dao động trong khoảng 500.000-600.000 nhân dân tệ/tấn (khoảng 75.000-90.000 USD). Trong khi đó, giá APT bên ngoài Trung Quốc có thể cao gấp 3 lần, ở mức 1,5-1,8 triệu nhân dân tệ/tấn (khoảng 225.000-270.000 USD).

Một nhà quản lý của doanh nghiệp sản xuất mũi khoan khác cho biết công ty phải thử nghiệm nguyên liệu của Trung Quốc và tăng cường sử dụng chuỗi cung ứng của nước này. Thậm chí, công ty còn đặt cơ sở sản xuất tại Trung Quốc để tránh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

“Trong ngắn hạn, trước khi ngành tìm ra cách phát triển thêm các nguồn tungsten thay thế với chi phí cạnh tranh, chúng tôi có thể phải phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà cung cấp cacbua tungsten Trung Quốc”, người này nói.

Theo vị quản lý này, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc trên thực tế đang tạo thêm động lực để ngành chuyển sang các nhà cung cấp Trung Quốc, kể cả các nhà sản xuất vật liệu cacbua tungsten và mũi khoan siêu nhỏ.

Bắc Kinh từng nhiều lần sử dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu khoáng sản và kim loại thiết yếu để gây sức ép lên các đối tác thương mại khi phát sinh tranh chấp địa chính trị. Điều này khiến nhiều quốc gia, trong đó có Nhật Bản và Mỹ, tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.