Trung Quốc tuyên bố giữ nhiều bằng sáng chế AI nhất

Theo báo cáo mới nhất của Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia Trung Quốc (CNIPA), tính đến đầu năm 2026 tổng số lượng bằng sáng chế chất lượng cao của nước này đạt 2,292 triệu. Các lĩnh vực tăng nhanh nhất gồm phương pháp quản lý công nghệ thông tin, công nghệ máy tính và công nghệ y tế – đặc biệt số bằng sáng chế liên quan đến AI nhiều hàng đầu thế giới.

Số liệu từ CNIPA cùng Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cho thấy tầm ảnh hưởng đáng kể của Trung Quốc ở lĩnh vực AI: đến năm 2025 họ tích lũy được khoảng 60% số bằng sáng chế về trí tuệ nhân tạo toàn thế giới. Ba “ông lớn” Tencent, Baidu, Pingan nằm trong danh sách 10 đơn vị nắm giữ nhiều bằng sáng chế lĩnh vực này nhất thế giới.

Số lượng bằng sáng chế Trung Quốc đặc biệt nổi bật ở các công nghệ cốt lõi như học sâu (deep learning), xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) cùng thị giác máy tính (computer vision).

Thị giác máy tính là mảng có nhiều bằng sáng chế nhất tại Trung Quốc, với 17.996 bằng liên quan đến AI tạo dữ liệu hình ảnh và video. Tiếp theo đến NLP với 13.494 bằng. Học sâu đóng vai trò công nghệ nền tảng, số lượng bằng sáng chế liên quan đến các mạng neuron (hồi tiếp, tích chập,…) tăng hơn 800%.

Trung Quốc rất xem trọng AI - Ảnh: Go Nakamura/Reuters

“Ngôi sao” của công nghệ học sâu

Nói đến công nghệ học sâu Trung Quốc thì phải kể đến PaddlePaddle do Baidu phát triển, hỗ trợ đào tạo các mạng neuron sở hữu hàng nghìn tỉ tham số trên hàng trăm nút mạng, cung cấp nhiều bộ phát triển đầu - cuối như PaddleOCR (nhận dạng ký tự), PaddleDetection (phát hiện đối tượng) và PaddleSeg (phân tách hình ảnh). Nền tảng có thể hoạt động trên máy chủ đám mây hoặc ngay trên thiết bị, tích hợp hơn 400 thuật toán và mô hình được tối ưu hóa sẵn dễ ứng dụng cho nhiều lĩnh vực như sản xuất, nông nghiệp, dịch vụ doanh nghiệp.

Bên cạnh PaddlePaddle còn có OneFlow tập trung vào tính toán song song và phân tán quy mô lớn, được thiết kế để giải quyết vấn đề đào tạo mô hình; Jittor dựa trên cơ chế biên dịch JIT hoàn toàn (toàn bộ mã nguồn cùng toán tử được biên dịch trong thời gian thực thành mã hiệu suất cao cho CPU hoặc GPU giúp tối ưu hóa tối đa cho kiến trúc phần cứng và mô hình cụ thể của người dùng) đồng thời sử dụng siêu toán tử kết hợp linh hoạt tối ưu hóa hiệu suất.

PaddlePaddle là nền tảng học sâu đầu tiên của Trung Quốc - Ảnh: Yicai Global

Nền tảng NLP “trăm hoa đua nở”

Số lượng bằng sáng chế NLP tăng vọt trong giai đoạn 2024 - 2025 khi các mô hình ngôn ngữ lớn bùng nổ. Mỗi “ông lớn” đều phát triển nền tảng riêng theo thế mạnh của mình.

Baidu có ERNIE được đào tạo bằng hàng nghìn tỷ trang web, hàng tỷ dữ liệu tìm kiếm và hình ảnh, cùng biểu đồ tri thức hơn 550 tỷ sự kiện để hiểu sâu sắc ngôn ngữ lẫn văn hóa Trung Quốc.

Tencent cạnh tranh mạnh mẽ bằng Hunyuan đem lại khả năng viết lách, tóm tắt, sáng tạo nội dung trên hệ sinh thái Wechat/Tencent Cloud. Còn mô hình AI Lab của tập đoàn chuyên về phiên dịch và đối thoại thông minh đời thường.

Alibaba phát triển nền tảng Qwen đa phương thức lẫn đa ngôn ngữ nhằm phục vụ gần như mọi nhu cầu hàng ngày từ đơn giản (giải đáp thắc mắc, tạo hình ảnh, soạn bài thuyết trình) đến phức tạp (suy luận, nghiên cứu chuyên sâu) – tương tự Wechat, nhưng thông minh và chủ động hơn. AliNLP thì xử lý hàng tỷ yêu cầu mỗi ngày trên Taobao hay Tmall, chuyên về phân tích cảm xúc khách hàng và trích xuất thực thể từ mô tả sản phẩm.

Pangu của Huawei không chỉ biết đối thoại mà còn hiểu thuật ngữ chuyên ngành trong sản xuất, khí tượng, tài chính. iFLYTEK giỏi chuyển đổi giọng nói thành văn bản và dịch thuật đa ngôn ngữ thời gian thực.

Alibaba muốn phát triển Qwen thành siêu ứng dụng - Ảnh: Tech in Asia

Thị giác máy tính phát triển mạnh mẽ

Thị trường thị giác máy tính Trung Quốc không chỉ có bộ ba Baidu - Tencent - Alibaba mà còn tồn tại 4 “con rồng” đáng gờm.

Baidu dẫn đầu về công nghệ xe tự hành (Apollo) cùng nhận diện thực thể thông qua PaddlePaddle. Tencent sở hữu YouTu Lab mạnh về nhận diện khuôn mặt và phục hồi hình ảnh/video. Hai công ty khởi nghiệp SenseTime và Megvii chuyên về hạ tầng đô thị thông minh, nhận diện sinh trắc họ. Hai nhà sản xuất thiết bị giám sát lớn nhất thế giới Hikvision và Dahua tích hợp thị giác máy tính vào phần cứng camera.

Thị giác máy tính thâm nhập mọi ngóc ngách của đời sống tại Trung Quốc. Hệ thống Sky Net giúp nhận diện tội phạm, quản lý lưu lượng giao thông và tìm kiếm người mất tích với độ chính xác cực cao. Pingan ứng dụng thị giác máy tính đọc phim X-quang, CT, MRI, hỗ trợ chẩn đoán sớm ung thư cùng nhiều bệnh võng mạc. Sinh trắc học trên Wechat Pay hay Alipay cho phép xác thực thanh toán bằng khuôn mặt, thay thế hoàn toàn thẻ ngân hàng lẫn điện thoại. Thị giác máy tính còn phụ trách kiểm tra lỗi sản phẩm trên dây chuyền sản xuất, thay thế kiểm tra bằng mắt người.

Xu hướng AI tạo sinh đang rất mạnh mẽ. Không chỉ dừng lại ở nhận diện, các bằng sáng chế của Tencent hiện tập trung vào tạo nội dung từ văn bản. Thuật toán cũng không ngừng được tối ưu hóa để chạy thị giá máy tính trực tiếp trên thiết bị.

Mỹ cạnh tranh quyết liệt

Dù Trung Quốc chiếm ưu thế về số lượng bằng sáng chế, Mỹ ở một số phương diện vẫn có sức cạnh tranh không thể xem thường.

Theo báo cáo 2024 - 2025 của WIPO, số bằng sáng chế AI của Mỹ được trích dẫn trong nghiên cứu trung bình khoảng 13,18 lần – gấp khoảng 7 lần so với Trung Quốc (1,9 lần).

Về chất lượng bằng sáng chế, chất lượng của bằng sáng chế Mỹ vẫn được đánh giá cao hơn Trung Quốc.

Phần lớn bằng sáng chế Trung Quốc đều nằm trong tay số ít đơn vị hàng đầu nội địa. Trong khi đó Mỹ vẫn là trung tâm đổi mới sáng tạo hấp dẫn nhất thế giới đối với giới đầu tư nước ngoài. Năm 2024, số lượng đơn đăng ký bằng sáng chế từ thực thể nước ngoài tại Mỹ nhiều gấp đôi Trung Quốc.

Cẩm Bình