Trung Quốc 'tuyên chiến' với phim ngắn AI thô tục, độc hại

Cơ quan quản lý phát thanh và truyền hình Trung Quốc kêu gọi tăng cường hỗ trợ phim người đóng, trong nỗ lực đưa ngành phim ngắn đang phát triển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng và bảo vệ bản quyền tốt hơn trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Wang Xiaoliang, quan chức thuộc Cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc, cho biết AI mở ra nhiều khả năng mới trong sáng tạo và sản xuất phim ngắn, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức về chất lượng nội dung và bảo vệ quyền sở hữu.

"Trước thách thức mới này, lập trường của chúng tôi rất rõ ràng. Phim người đóng là nền tảng của những sản phẩm chất lượng cao và cần được hỗ trợ mạnh mẽ", ông Wang, người phụ trách bộ phận quản lý nội dung nghe nhìn trực tuyến, nói tại cuộc họp báo ngày 17/9.

AI đang giúp Trung Quốc tăng nhanh quy mô và hiệu quả sản xuất phim ngắn, nhưng cũng làm gia tăng lo ngại về bản quyền và tạo thêm áp lực cho những người sáng tạo nội dung, theo SCMP.

AI len vào mọi khâu sản xuất phim ngắn

Theo ông Wang, khoảng 430.000 phim ngắn được phát hành tại Trung Quốc trong 8 tháng đầu năm 2026, cao gấp 13 lần tổng số phim được phát hành trong cả năm 2025. Hơn 90% số phim mới là sản phẩm có sử dụng AI.

Phim ngắn, hay duanju, đã trở nên phổ biến tại Trung Quốc trong những năm gần đây.

Các bộ phim này được thiết kế chủ yếu cho màn hình điện thoại và thói quen xem nhanh. Nội dung thường có tiết tấu nhanh, nhiều tình tiết kịch tính và được chia thành hàng chục tập. Mỗi tập thường chỉ kéo dài vài phút, với khung hình dọc phù hợp với điện thoại.

AI hiện không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà đã xuất hiện ở gần như mọi công đoạn sản xuất, từ chuyển thể câu chuyện, viết kịch bản đến tạo nhân vật, bối cảnh và hậu kỳ. Sự thay đổi này đang tác động đến một ngành tạo việc làm cho hơn 2 triệu người trên toàn Trung Quốc.

Các công ty hiện có thể sản xuất nội dung bằng AI với tốc độ trước đây khó tưởng tượng. Công nghệ giúp giảm chi phí, hạ rào cản kỹ thuật và cho phép nhà sản xuất thử nghiệm nhiều tác phẩm hơn để tìm kiếm một bộ phim có khả năng thành công.

Ông Johnny Chan, giảng viên cấp cao ngành hệ thống thông tin tại Đại học Auckland (New Zealand), cho rằng các nền tảng phim ngắn đang hình thành một vòng lặp ngày càng mạnh. Khi người dùng càng xem nhiều, thuật toán càng hiểu rõ điều gì khiến họ tiếp tục theo dõi.

Trong một nghiên cứu được đăng trên tạp chí Systems Research and Behavioural Science vào tháng 8, ông Chan cho biết các nhà sáng tạo liên tục điều chỉnh những tình tiết gây tò mò và hình thức thu phí hiệu quả, trong khi các nền tảng tiếp tục đầu tư để giữ chân người xem lâu hơn.

Thông thường, khán giả sẽ dần cảm thấy nhàm chán với những công thức lặp đi lặp lại. Tuy nhiên, theo ông Chan, AI có thể nhanh chóng tạo ra vô số câu chuyện và biến thể mới. Điều này khiến "cơ chế chán" tự nhiên của người xem khó phát huy tác dụng, từ đó họ có thể tiếp tục lướt và xem lâu hơn.

Việc sử dụng AI ngày càng rộng rãi đã kéo theo nhiều hành vi vi phạm, trong đó có sao chép, đóng gói lại nội dung, thay mặt bằng AI, sao chép giọng nói và vi phạm bản quyền đối với các tác phẩm văn học trực tuyến.

Phim ngắn AI bùng nổ nhưng kéo theo lo ngại về chất lượng và bản quyền. Ảnh: VCG.

Nhiều diễn viên nổi tiếng cùng người dùng mạng xã hội cũng cáo buộc các nhà sản xuất phim ngắn AI sử dụng hình ảnh của họ mà không được đồng ý.

Theo DataEye, đơn vị cung cấp dữ liệu trong ngành, trong nửa đầu năm 2026, chỉ 0,48% phim ngắn AI mới phát hành trên Douyin đạt hơn 100 triệu lượt xem.

Lydia Chen, 30 tuổi, là biên kịch và đạo diễn phim ngắn AI, chuyên sản xuất các tác phẩm theo phong cách phim người đóng cho khán giả nước ngoài. Cô cho biết cuộc chạy đua tìm kiếm các tác phẩm ăn khách đã khiến việc sao chép trở thành chuyện gần như thường xuyên.

Theo Chen, các nền tảng và công ty sản xuất thường sao chép những bộ phim thành công của nhau. Họ cũng lấy những bộ phim từng gây sốt tại Trung Quốc, thay đổi một số tình tiết rồi chuyển câu chuyện sang bối cảnh nước ngoài.

Chen cũng cho biết một số câu chuyện được chuyển thể để phục vụ khán giả nước ngoài vẫn mang theo những quan niệm truyền thống, bảo thủ về giới tính, tình yêu và gia đình, nhằm phù hợp với thị hiếu của nhóm khán giả đại chúng.

Cô lấy ví dụ về những câu chuyện trong đó một "ông chủ độc đoán" yêu một cô gái nông thôn, với việc sự trong trắng của cô được xem như một phần sức hấp dẫn. Một số kịch bản khác lý tưởng hóa hình ảnh phụ nữ ở nhà chăm con và sinh nhiều con.

"Đôi khi tôi tự hỏi liệu đây có thực sự là thứ văn hóa chúng ta nên đưa ra thế giới hay không. Với tôi, một số quan niệm này đã khá lỗi thời", Chen nói.

Trung Quốc siết quản lý phim AI

Trước những vấn đề trên, cơ quan chức năng đã tăng cường kiểm soát cả nội dung lẫn hệ thống đưa các tác phẩm đến với khán giả.

Tháng 6, Cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc triển khai chiến dịch kéo dài 2 tháng, nhằm xử lý các phim ngắn "có hại, thấp kém và vi phạm bản quyền".

Chiến dịch tập trung vào những nội dung có thể gây ảnh hưởng xấu đến trẻ em, các cảnh mang tính tình dục, khoe khoang sự giàu có, những quan niệm "lệch lạc" về hôn nhân và tình cảm, mê tín, trả thù bạo lực, tiêu đề giật gân và các hành vi vi phạm bản quyền.

Ông Wang cho biết từ đầu năm, cơ quan quản lý đã gỡ 68.000 phim ngắn vi phạm quy định và yêu cầu các nền tảng xử lý hơn 1.200 tài khoản.

Chính phủ Trung Quốc cũng ban hành các quy định riêng về việc sử dụng AI trong sản xuất phim.

Quy định về phát triển và quản lý phim ngắn, có hiệu lực từ ngày 1/9, yêu cầu mỗi tập phim ngắn được tạo bằng AI phải có thông tin nhận diện rõ ràng. Quy định cũng yêu cầu tôn trọng tác phẩm gốc, bảo vệ bản quyền, cạnh tranh công bằng và thúc đẩy ngành phát triển theo trật tự hơn.

Các nền tảng phải thường xuyên kiểm tra và đánh giá thuật toán đề xuất, mô hình và dữ liệu; ưu tiên các phim ngắn chất lượng cao, đồng thời không được sử dụng các hình thức đề xuất nhằm khuyến khích người dùng xem quá mức.

Áp lực cũng đang đè nặng lên những người làm việc trong ngành. Các diễn viên phim ngắn đang đối mặt với thực tế ngày càng khó tìm vai diễn.

Từ đầu năm, nhiều diễn viên cho biết họ gặp khó khăn trong việc tìm việc. Một số phải làm thêm công việc khác khi phim AI ngày càng thay thế các tác phẩm người đóng. Ngay cả với những người tiếp tục làm phim AI, năng suất cao hơn không đồng nghĩa với khối lượng công việc nhẹ hơn.

Nhiều nhà sản xuất chạy đua tạo nội dung bằng AI để tìm kiếm những tác phẩm ăn khách. Ảnh: VCG.

Shiliu (tên đã được thay đổi), đạo diễn phim ngắn AI 28 tuổi, gia nhập ngành cách đây 2 năm rưỡi. Anh cho biết nhóm của mình được yêu cầu hoàn thành 5 bộ phim mỗi tháng, mỗi bộ dài 50-70 tập.

Khi nhân sự trong nhóm giảm, Shiliu phải đảm nhận nhiều vị trí cùng lúc và làm việc 14-16 tiếng/ngày.

"Vì AI quá tiện lợi nên các ông chủ chỉ tập trung vào hiệu suất. Mọi người đều phải làm việc đến giới hạn chỉ để đáp ứng nhu cầu và kiếm tiền", anh nói.

Khối lượng công việc cuối cùng khiến Shiliu kiệt sức và quyết định rời ngành.

Tháng trước, tờ Economic Daily của Trung Quốc kêu gọi ngành phim ngắn chuyển từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang chú trọng chất lượng, tính sáng tạo và sự chuyên nghiệp.

Trong một bài viết ngày 13/8, tờ báo nhận định các công thức quen thuộc liên tục được sử dụng lại, trong khi lượng lớn nội dung giống nhau phải cạnh tranh để giành sự chú ý có hạn của khán giả.

Theo DataEye, thị trường phim ngắn Trung Quốc ở nước ngoài sẽ vượt 6 tỷ USD trong năm 2026. Trong đó, các phim hoạt hình và phim theo phong cách người đóng được tạo bằng AI chiếm hơn 4 tỷ USD.

Hiệp hội Dịch vụ Phát sóng Trực tuyến Trung Quốc nhận định ngành phim ngắn AI của nước này đang đứng trước một bước ngoặt, chuyển từ giai đoạn mở rộng nhanh nhưng quản lý còn lỏng lẻo sang phát triển có kiểm soát và chú trọng chất lượng hơn.

Theo Chen, khi AI làm giảm rào cản kỹ thuật trong sáng tạo nội dung, nhiều người không có nền tảng chuyên môn cũng có thể biến ý tưởng của mình thành tác phẩm. Điều này có thể tạo thêm cơ hội cho những dự án do cá nhân thực hiện, không đi theo công thức quen thuộc.

“Chúng ta phải cân bằng giữa việc khuyến khích đổi mới và bảo đảm các biện pháp bảo vệ cần thiết. Cuối cùng, AI chỉ là một công cụ, còn con người vẫn là người sáng tạo. AI càng phát triển nhanh, việc bảo đảm chất lượng nội dung càng trở nên quan trọng", ông Wang nói.