Trung Quốc xây dựng hệ thống phòng hộ để ứng phó với rủi ro trừng phạt từ Mỹ

Ảnh minh họa - Ảnh: Xinhua.

Trong chiến dịch gia tăng sức ép và cô lập kinh tế nhằm vào Iran, Mỹ đã đe dọa áp lệnh trừng phạt lên các thực thể giúp Iran né tránh các biện pháp lệnh trừng phạt của Mỹ. Việc trừng phạt như vậy đồng nghĩa các thực thể đó mất quyền tiếp cận với hệ thống tài chính Mỹ.

Theo hãng tin CNBC, động thái này của Bắc Kinh đặt các ngân hàng Trung Quốc vào tình thế khó khăn: một mặt, Bắc Kinh có thể từ chối yêu cầu của Mỹ, nhưng mặt khác, các ngân hàng lớn nhất của nước này vẫn muốn duy trì quyền tiếp cận với hệ thống tài chính lấy đồng USD làm trụ cột.

Hôm thứ Hai tuần này, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố rằng bất kỳ thực thể nào giúp Iran "rửa tiền hoặc né tránh lệnh trừng phạt” đều có thể bị cắt đứt khỏi hệ thống tài chính Mỹ”. Vào ngày thứ Ba, Trung Quốc tuyên bố sẽ "thực hiện mọi biện pháp cần thiết" để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình - tín hiệu cho thấy Bắc Kinh có thể có hành động trả đũa.

Tuy nhiên, theo CNBC, các nhà phân tích nhấn mạnh rằng Trung Quốc sẽ làm tất cả những gì có thể để duy trì hiện diện trong hệ thống tài chính dựa trên đồng USD, nhưng sẽ tiếp tục đẩy mạnh nỗ lực đa dạng hóa và xây dựng một hệ thống ứng phó với rủi ro bị Mỹ trừng phạt.

Thông qua các chính sách của mình những năm qua, nhất là các biện pháp trừng phạt, Mỹ đã nâng cao yêu cầu đối với Trung Quốc và các quốc gia khác muốn sử dụng đồng USD, và điều này càng thúc đẩy các quốc gia đa dạng hóa khỏi đồng tiền của Mỹ.

Ông Peter Alexander, Giám đốc điều hành tại Thượng Hải của công ty tư vấn Z-Ben, nói với CNBC rằng Hệ thống Thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc cho thấy nước này đang cố gắng đa dạng hóa khỏi hệ thống tài chính dựa trên đồng USD mà không từ bỏ hoàn toàn hệ thống đó.

Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) bắt đầu xây dựng CIPS vào năm 2012, cùng năm khi Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt ngân hàng Kunlun, một nhà băng tương đối nhỏ của Trung Quốc, vì các hoạt động liên quan đến Iran. Các giao dịch của hệ thống này đã tăng lên kể từ cuộc chiến Nga-Ukraine năm 2022, và nhìn chung đã tăng trưởng trong năm nay - theo số liệu chính thức.

Hệ thống CIPS có 210 tổ chức tham gia trực tiếp trên toàn cầu, chủ yếu là các chi nhánh của các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc.

Ông Alexander cũng cho biết trong tháng này, Argentina và Australia đã gia hạn các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương với Trung Quốc, cho phép trao đổi lượng nhân dân tệ trị giáhàng chục tỷ USD giữa các ngân hàng trung ương ba nước.

"Hệ thống tài chính mới nổi không nhất thiết là một hệ thống trong đó các quốc gia từ bỏ USD, mà là một công cụ phòng hộ địa chính trị”, ông nói.

Đồng USD vẫn chiếm hơn một nửa thanh toán trên toàn cầu trong tháng 7 vừa qua, trong khi đồng nhân dân tệ của Trung Quốc xếp thứ 5 với tỷ trọng 3,1% - theo hệ thống thanh toán liên ngân hàng quốc tế SWIFT. Tỷ trọng của nhân dân tệ đã giảm từ mức hơn 4% vào đầu năm 2025.

Trong tài chính thương mại, đồng USD chiếm gần 80% trong tháng 7, còn đồng nhân dân tệ của Trung Quốc xếp thứ hai với 8,4% - theo SWIFT.

"Trung Quốc chắc chắn muốn ở lại trong hệ thống tài chính USD, vì điều này có lợi cho cỗ máy thương mại của họ, nhưng điều đó không có nghĩa là họ sẽ làm mọi thứ để tuân thủ các lệnh trừng phạt mở rộng của Mỹ”, ông Tianchen Xu, nhà kinh tế cao cấp tại công ty nghiên cứu kinh tế Economic Intelligence Unit (EIU) nói với CNBC.

Ông Xu cho rằng Trung Quốc sẽ sử dụng các kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và các biện pháp khác để trả đũa nếu Mỹ áp lệnh trừng phạt đối với các doanh nghiệp lớn của Trung Quốc. Về phần mình, Mỹ cũng muốn duy trì khả năng tiếp cận các khoáng sản quan trọng mà Trung Quốc có, nên có động lực để giữ mối quan hệ song phương ổn định.

Bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách vấn đề Trung Quốc của công ty tư vấn Eurasia Group, nhận định Mỹ không muốn làm trật bánh cuộc gặp thượng đỉnh trong tháng 9 tới giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. "Cốt lõi của mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ là về tình hình Đài Loan... mối quan hệ Trung Quốc với Iran không gần gũi như nhiều người tưởng tượng”, bà nói.

Việc loại bỏ một ngân hàng lớn của Trung Quốc khỏi hệ thống SWIFT sẽ làm tăng đáng kể áp lực giảm giá đối với đồng nhân dân tệ, và điều này là "không thể chấp nhận được" đối với Bắc Kinh - bà Wang nhận xét với CNBC.