Trường đại học đẩy mạnh chuyển giao công nghệ

Giờ thực hành tại Đại học Quốc gia TPHCM. Ảnh: VNUHCM.

Từ  “đề tài - nghiệm thu” sang “sản phẩm - thị trường”

Chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu đang trở thành hướng đi quan trọng của các ĐH nghiên cứu. Thay vì xem bài báo, bằng sáng chế hay sản phẩm thử nghiệm là điểm kết thúc, nhiều trường hướng tới chuỗi nghiên cứu - sở hữu trí tuệ - hoàn thiện công nghệ - ứng dụng - thương mại hóa.

Tại ĐH Quốc gia TPHCM, định hướng chiến lược khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 xác định chuyển từ cách tiếp cận “đề tài - nghiệm thu” sang “chuỗi nhiệm vụ - sản phẩm - ứng dụng - thương mại hóa - tác động xã hội”.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, ĐH Quốc gia TPHCM, công bố khoảng 1.500 bài báo Scopus, có 12 sáng chế, giải pháp hữu ích trong nước và một sáng chế châu Âu chuẩn bị được cấp bằng. Đơn vị đồng thời xây dựng danh mục 16 công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược, tập trung vào vi mạch - bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học. Trung tâm Đổi mới sáng tạo được định hướng thực hiện các khâu từ xác thực cơ hội, ươm tạo, phát triển sản phẩm đến tăng tốc thương mại hóa và kết nối đầu tư.

Tại ĐH Bách khoa Hà Nội, tính đến ngày 27/5/2026, trường có 50 đơn đăng ký sở hữu trí tuệ được nộp từ đầu năm, trong đó 13 văn bằng đã được cấp; số công bố khoa học trên hệ thống Scival đạt 1.777.

Trong định hướng phát triển giai đoạn 2025-2030, Bách khoa Hà Nội đặt mục tiêu tỷ trọng ngân sách tài trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ cấu nguồn thu đạt tối thiểu 35%. Nguồn thu từ nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ của trường đạt 84,618 tỷ đồng năm 2021, gần 79 tỷ đồng năm 2022, vượt 102 tỷ đồng năm 2023 và hơn 101 tỷ đồng năm 2024.

Cùng với gia tăng nguồn thu, các trường đang thay đổi cách tổ chức nghiên cứu. Doanh nghiệp được kết nối sớm hơn với quá trình phát triển công nghệ; các mô hình chuyển giao trực tiếp, ươm tạo doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off), kết nối nhà đầu tư và phát triển sản phẩm từ sáng chế được thúc đẩy.

Tại ĐH Quốc gia Hà Nội, cuộc thi R&D to Startup 2026 được tổ chức như một “đường dẫn” từ nghiên cứu tới khởi nghiệp. PGS.TS Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết chương trình kết nối nhà trường, nhà nghiên cứu, người học với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp.

Các dự án không chỉ được đánh giá ở ý tưởng mà còn được đào tạo, cố vấn, phản biện, hoàn thiện sản phẩm và mô hình kinh doanh. Theo PGS.TS Phạm Bảo Sơn, khi kết quả nghiên cứu được đặt trong môi trường có cố vấn và cơ hội tiếp cận thị trường, dự án có thể tiến xa hơn sau cuộc thi.

Đưa công nghệ “đi hết chặng đường”

Chuyển giao công nghệ đang được đặt trong định hướng phát triển rộng hơn của hệ thống giáo dục ĐH. Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển 5 cơ sở giáo dục ĐH miền Trung và Tây Nguyên gồm ĐH Huế, ĐH Đà Nẵng, Trường ĐH Vinh, Trường ĐH Nha Trang và Trường ĐH Quy Nhơn theo hướng trở thành các trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ có uy tín trong khu vực và thế giới.

Tại phía Nam, các đề án phát triển cơ sở giáo dục ĐH lớn cũng đặt mục tiêu đưa ĐH Quốc gia TPHCM, ĐH Kinh tế TPHCM, ĐH Y Dược TPHCM và ĐH Việt Đức trở thành những trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu khu vực châu Á.

Số liệu tài chính tại một số trường cho thấy dư địa tăng nguồn thu từ khoa học, công nghệ còn lớn. Năm 2025, ĐH Trà Vinh có tổng thu 1.101 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ khoa học và công nghệ đạt 65 tỷ đồng, tăng hơn 5 lần so với mức 12 tỷ đồng năm 2024.

ĐH Cần Thơ có tổng nguồn thu hơn 1.200 tỷ đồng năm 2025; khoảng 11% đến từ các hợp đồng đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ. Trong khi đó, tại nhiều trường, học phí vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn thu.

Những con số này cho thấy chuyển giao công nghệ đã có bước tiến nhưng chưa trở thành nguồn lực tài chính tương xứng với tiềm năng nghiên cứu. Khoảng cách lớn nhất vẫn nằm ở chặng đường từ “có kết quả nghiên cứu” đến “có sản phẩm trên thị trường”.

Một sáng chế có thể cần thêm nhiều vòng thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, tiêu chuẩn hóa, vốn đầu tư và kiểm chứng hiệu quả trước khi doanh nghiệp đưa vào sản xuất. Vì vậy, hệ sinh thái chuyển giao cần mở rộng sang các khâu bảo hộ sở hữu trí tuệ, định giá công nghệ, tìm kiếm doanh nghiệp, hoàn thiện sản phẩm, gọi vốn và thương mại hóa.

Nhà khoa học không thể một mình đảm nhiệm toàn bộ hành trình này. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm, đơn vị chuyển giao công nghệ cùng mạng lưới doanh nghiệp và nhà đầu tư đang trở thành những mắt xích cần thiết để hình thành chuỗi nghiên cứu - sở hữu trí tuệ - hoàn thiện công nghệ - ươm tạo - đầu tư - chuyển giao - thương mại hóa.

Khi chuỗi này vận hành thông suốt, hiệu quả nghiên cứu ĐH sẽ không chỉ được đo bằng số bài báo hay sáng chế, mà bằng bao nhiêu công nghệ được ứng dụng, bao nhiêu sản phẩm được thương mại hóa và bao nhiêu giá trị kinh tế - xã hội được tạo ra.

Đó là bước chuyển từ ĐH chủ yếu tạo ra tri thức sang ĐH tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi tri thức được biến thành công nghệ, công nghệ thành sản phẩm và sản phẩm thành giá trị cho nền kinh tế.