Trường nghề siết chuẩn đầu ra, đào tạo sát nhu cầu doanh nghiệp

Một buổi học thực hành của sinh viên Trường Cao đẳng Nghề TPHCM.

Trước tốc độ thay đổi nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường lao động, triết lý đào tạo tại các trường nghề đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ.

Sự thay đổi cốt lõi tập trung vào việc tinh gọn chương trình, đưa môi trường làm việc vào trường học và thay đổi hoàn toàn phương thức đánh giá năng lực người học.

Tinh gọn lý thuyết, liên tục cập nhật công nghệ mới

Theo ông Trần Kim Tuyền, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề TPHCM, trước yêu cầu khắt khe của thị trường lao động hiện đại, triết lý đào tạo của trường đã chuyển dịch mạnh mẽ từ "nhà trường dạy cái mình có" sang "đào tạo cái thị trường cần".

Thời gian qua, nhà trường đã thực hiện một cuộc rà soát và cắt giảm tối đa các nội dung lý thuyết mang tính suy diễn, trùng lặp hoặc ít ứng dụng thực tế. Kiến thức lý thuyết được tích hợp lồng ghép trực tiếp vào quy trình thực hành, đảm bảo lý thuyết gắn liền với thao tác.

Nhờ sự tinh giản này, tỷ lệ thực hành, thí nghiệm và làm việc trên các dự án thực tế được nâng lên mức tối thiểu từ 65% đến 70% tổng thời lượng chương trình.

Sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc thực tế thông qua mô hình "xưởng trường - doanh nghiệp", qua đó rèn luyện tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động và khả năng làm chủ máy móc ngay từ năm thứ nhất.

Sinh viên Phạm Thị Ngọc Huệ - Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM tham gia tranh tài tại Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới WorldSkills Shanghai 2026.

“Nhà trường cũng loại bỏ hoặc rút ngắn thời lượng của các dòng máy móc, công nghệ đã lỗi thời, thay thế bằng các học phần tiếp cận công nghệ tự động hóa, số hóa, máy CNC đời mới, vi điều khiển và các dây chuyền sản xuất thông minh đang vận hành tại doanh nghiệp”, ông Tuyền cho hay.

Đồng quan điểm về tính cấp thiết của việc đổi mới, ông Nguyễn Ngọc Hiển, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM (HCT) cho biết, nhà trường đã chuyển từ cách rà soát chương trình mang tính định kỳ sang cơ chế cập nhật thường xuyên và cải tiến liên tục.

Các khoa, bộ môn được giao nhiệm vụ phải thường xuyên cập nhật công nghệ, thực tế sản xuất vào chương trình đào tạo bằng cách trả lời các câu hỏi cốt lõi: Doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ gì mới; thiết bị, phần mềm hay quy trình nào của trường đang lạc hậu; vị trí việc làm nào mới xuất hiện; và năng lực nào doanh nghiệp đang cần nhưng sinh viên chưa được đào tạo đầy đủ.

Dựa trên những câu hỏi này, trường lập danh mục công nghệ cần cập nhật hằng năm. Tùy thuộc vào từng ngành, các công nghệ tiên tiến như AI, IoT, robot, PLC thế hệ mới, CNC, CAD/CAM/CAE, xe điện, năng lượng tái tạo, an ninh mạng hay phân tích dữ liệu sẽ được đưa vào giảng dạy.

Những công nghệ này có thể được đưa nhanh vào các bài thực hành, chuyên đề, dự án, đồ án, case study hoặc học phần tự chọn thay vì phải tạo thành một môn học mới hoàn toàn.

Để đảm bảo chất lượng giảng dạy, Trường HCT yêu cầu người dạy không được lạc hậu so với nghề bằng cách đưa giảng viên đi thực tế tại doanh nghiệp. Sau mỗi đợt thực tế, giảng viên phải mang về ít nhất một "sản phẩm chuyển giao ngược", như bài giảng mới, quy trình công nghệ hoặc đề xuất cập nhật chương trình.

“Đối với các trang thiết bị đắt tiền, nhà trường kết hợp với doanh nghiệp để tổ chức cho người học thực hành trực tiếp tại cơ sở, vừa giải quyết bài toán thiết bị, vừa giúp sinh viên tiếp cận quy trình sản xuất hiện đại ngay trong quá trình học. Đích cuối cùng không phải là sinh viên học xong chương trình, mà là tốt nghiệp làm được việc, doanh nghiệp sử dụng được, công nghệ thay đổi vẫn thích ứng được”, ông Hiển khẳng định.

Siết chặt chuẩn đầu ra, doanh nghiệp trực tiếp nghiệm thu

Bên cạnh cập nhật nội dung, chuẩn đầu ra cũng được tái cấu trúc. Theo ông Nguyễn Ngọc Hiển, chuẩn đầu ra mới của Trường HCT phân thành 5 nhóm năng lực: Năng lực nghề nghiệp, Năng lực ngoại ngữ nghề nghiệp (ưu tiên tiếng Anh để đọc tài liệu, hiểu hướng dẫn thiết bị), Năng lực số, Kỹ năng mềm và Năng lực thích ứng. Nổi bật trong đó, năng lực số yêu cầu sinh viên phải biết dùng AI như một công cụ làm việc để hỗ trợ tìm kiếm, phân tích, thiết kế, lập trình và phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng.

Năng lực thích ứng và học tập suốt đời được xem là chuẩn đầu ra quan trọng nhất, đảm bảo sinh viên có khả năng học công nghệ mới, tự cập nhật và chuyển đổi kỹ năng khi thị trường biến động.

Trường dùng nhiều công cụ đo lường như khảo sát cựu sinh viên sau 6 và 12 tháng, khảo sát doanh nghiệp, sử dụng phiếu đánh giá thực tập như một công cụ cảnh báo sớm và phân tích dữ liệu tuyển dụng thực tế để duy trì tỷ lệ hơn 90% sinh viên tốt nghiệp có việc làm ổn định, đúng ngành nghề sau 6 tháng.

Tại Trường Cao đẳng Nghề TPHCM, ông Trần Kim Tuyền nhấn mạnh, việc siết chặt chuẩn đầu ra không đơn thuần là tăng tỷ lệ trượt, mà là sự cam kết về chất lượng tay nghề trước xã hội và doanh nghiệp.

Trường đã xóa bỏ tư duy học đủ thời gian là tốt nghiệp và nợ môn kéo dài bằng cách chuyển đổi sang phương thức đào tạo theo tín chỉ và tích lũy mô-đun.

Mỗi mô-đun nghề nghiệp được thiết kế gắn liền với một sản phẩm hoặc kỹ năng độc lập, sinh viên buộc phải đạt điểm tuyệt đối về kỹ năng thực hành của mô-đun đó mới được cộng dồn tín chỉ.

Việc xét tốt nghiệp được thực hiện liên tục dựa trên tiến độ tích lũy; sinh viên hoàn thành sớm và đạt chuẩn sớm sẽ được công nhận tốt nghiệp để gia nhập thị trường lao động sớm.

Mô hình đào tạo kép, tăng thời gian thực tập tại doanh nghiệp đem lại nhiều lợi ích cho người học.

Điểm đột phá nhất trong khâu nghiệm thu tại Trường Cao đẳng nghề TPHCM là sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp. Trường áp dụng quy chế thi tốt nghiệp mở, với Hội đồng đánh giá có tối thiểu 50% là chuyên gia, kỹ sư trưởng, giám đốc kỹ thuật từ các doanh nghiệp đối tác.

Đề thi tay nghề được đặt hàng trực tiếp từ các bài toán thực tế của doanh nghiệp, và sinh viên chỉ được cấp bằng khi sản phẩm thực tế đạt tiêu chuẩn thương mại hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật do doanh nghiệp chấp nhận.

Doanh nghiệp không chỉ là nơi tuyển dụng mà còn tham gia đồng kiến tạo chương trình. Nhà trường có cơ chế mời các chuyên gia, thợ bậc cao từ doanh nghiệp tham gia trực tiếp giảng dạy các học phần thực hành chuyên sâu (chiếm khoảng 30% khối lượng thực hành), mang hơi thở thực tế truyền đạt trực tiếp cho sinh viên.

“Cùng với mô hình đào tạo kép - tăng thời gian thực tập hưởng lương tại doanh nghiệp dưới sự hướng dẫn của các ‘mentor’, sinh viên bị loại bỏ hoàn toàn sự bỡ ngỡ, sẵn sàng làm việc ngay mà không mất thời gian đào tạo lại”, ông Tuyền nhấn mạnh.