Truy thu thuế với bác sĩ, luật sư, diễn viên: Tránh xâm phạm quyền riêng tư, uy tín công dân

Bảo vệ thông tin cá nhân nhạy cảm

Thuế TPHCM vừa ban hành kế hoạch chuyên đề về tăng cường quản lý thuế thu nhập cá nhân với những người có thu nhập cao, tập trung vào các lĩnh vực: y tế, giáo dục, văn hóa và pháp lý, môi giới bất động sản. Theo cơ quan thuế, đây là những ngành nghề ghi nhận không ít cá nhân có thu nhập cao từ nhiều nguồn nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Người dân được hướng dẫn làm thủ tục khai thuế tại Thuế cơ sở 14 TPHCM. ẢNH: HỮU HẠNH

Doanh thu của phòng khám y tế, văn phòng luật sư hay nghệ sĩ phát sinh từ các dịch vụ đặc thù, cá nhân hóa và hồ sơ chứng từ của họ chứa lượng lớn thông tin bảo mật. Trong khi theo điểm c và điểm d, khoản 1, Điều 4 Nghị định số 356/2025/NĐ-CP (quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân), thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và tình trạng sức khỏe đều là dữ liệu cá nhân nhạy cảm.

Đối với luật sư, hồ sơ vụ việc thường chứa dữ liệu về tội phạm, các hành vi vi phạm pháp luật được thu thập bởi cơ quan thực thi pháp luật hoặc dữ liệu cá nhân khác được pháp luật quy định cần giữ bí mật. Đối với nghệ sĩ, hồ sơ tính thuế không chỉ là các hợp đồng biểu diễn mang tính bảo mật cao về đời tư và tài chính cá nhân mà còn có thể là nguồn thu từ nền tảng số. Việc rà soát thuế rất dễ liên quan dữ liệu nhạy cảm về lịch sử hoạt động và hành vi sử dụng mạng xã hội.

Để xác định doanh thu, cơ quan thuế thường yêu cầu sao kê ngân hàng, nhưng điểm k, khoản 1, Điều 4 Nghị định số 356/2025/NĐ-CP đã liệt kê thông tin tài chính, tín dụng và lịch sử giao dịch tài chính tại các tổ chức tín dụng là dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Do đó, cơ quan thuế không thể áp dụng biện pháp rà soát áp đặt, buộc nộp hồ sơ khách hàng dưới dạng bản gốc để tránh vi phạm pháp luật.

Về nguyên tắc, điểm c, khoản 1, Điều 19 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cho phép cơ quan nhà nước xử lý dữ liệu cá nhân mà không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, do đó có thể tiến hành việc thu thập thông tin để quản lý thuế. Tuy nhiên, khoản 2, Điều 19 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân bắt buộc cơ quan có liên quan thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ khi xử lý dữ liệu cá nhân trong trường hợp không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Cụ thể, cơ quan thuế phải thiết lập quy trình xử lý dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm cá nhân, tổ chức; triển khai biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp, đồng thời thường xuyên đánh giá rủi ro có thể xảy ra trong quá trình xử lý; thực hiện kiểm tra định kỳ việc tuân thủ quy định của pháp luật, quy trình xử lý dữ liệu; có cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh từ tổ chức, cá nhân liên quan.

Phải mã hóa, ẩn danh dữ liệu

Để giải quyết xung đột giữa mục tiêu quản lý thuế và bảo vệ dữ liệu cá nhân, ngành thuế cần ứng dụng công nghệ mã hóa, ẩn danh dữ liệu. Cơ sở pháp lý là khoản 1, Điều 12 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và điểm c, khoản 3, Điều 9 Nghị định số 356/2025/NĐ-CP yêu cầu cơ quan, tổ chức phải thực hiện mã hóa, ẩn danh dữ liệu cá nhân trong quá trình truyền tải và xử lý.

Do vậy, hệ thống hóa đơn điện tử dành riêng cho khối dịch vụ y tế, pháp lý, nghệ thuật cần được nâng cấp. Khi hóa đơn xuất ra, hệ thống chỉ đẩy về cơ quan thuế các dữ liệu định lượng tài chính, như ngày giao dịch, giá trị hợp đồng. Các thông tin nhạy cảm như danh tính người bệnh, thông tin thân chủ sẽ được tự động ẩn danh hoặc mã hóa. Quy trình này giúp cơ quan quản lý nắm chuẩn xác nguồn thu để tính thuế mà không thể định danh cá nhân tham gia giao dịch. Về quy trình kiểm tra, đoàn thanh tra chỉ được đối chiếu chứng từ đã ẩn danh thông tin phi tài chính. Khi cần mở hồ sơ gốc, bắt buộc phải có sự giám sát độc lập của cơ quan chuyên môn như Đoàn Luật sư, Sở Y tế…

Việc thiết lập khung pháp lý hài hòa, ứng dụng triệt để công nghệ mã hóa, ẩn danh dữ liệu cá nhân, xây dựng quy trình thanh tra chuyên biệt là lộ trình tất yếu. Khi quyền riêng tư của người nộp thuế được tôn trọng và bảo vệ, ý thức tự giác tuân thủ pháp luật về thuế sẽ nâng cao.