Truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc

Theo Cục trưởng Trần Hữu Linh, truy xuất nguồn gốc là khái niệm được nhắc đến rất nhiều thời gian qua, tuy nhiên nếu không có cách hiểu và định nghĩa thống nhất, rất dễ triển khai theo phong trào, không đạt đúng mục tiêu thực chất.

“Trước đây từng có giai đoạn nhiều doanh nghiệp chạy theo trào lưu làm tem chống hàng giả và cho rằng như vậy là đã chống được hàng giả. Với truy xuất nguồn gốc cũng cần nhìn nhận lại bản chất vấn đề để hiểu đúng và làm đúng”, ông Linh nêu quan điểm.

Theo Cục trưởng, truy xuất nguồn gốc là hoạt động cho phép doanh nghiệp theo dõi và nhận diện sản phẩm xuyên suốt toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển cho đến khi phân phối ra thị trường. Trong đó, 2 khâu sản xuất và vận chuyển chủ yếu nằm trong phạm vi quản trị của doanh nghiệp, còn các khâu khác liên quan đến nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Ông cho rằng xuất phát điểm của truy xuất nguồn gốc là nhu cầu tự quản trị của doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn quản lý sản phẩm tốt hơn, thị trường minh bạch hơn thì phải triển khai truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, Cục trưởng cho rằng, xu hướng chung là doanh nghiệp sẽ phải từng bước thích ứng với yêu cầu truy xuất ngày càng cao của thị trường.

"Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng khắt khe, theo tôi, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích", ông Linh nói.

Cục trưởng dẫn chứng Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7 tới đã đặt ra nhiều yêu cầu mới liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng đã yêu cầu sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc mới được phép nhập khẩu. Đơn cử, Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2026 bắt buộc các sản phẩm dệt may phải có ‘hộ chiếu sản phẩm’.

“Đây là xu hướng tất yếu mà doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thích ứng nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, Cục trưởng nhận định.

Tại tọa đàm, Cục trưởng Trần Hữu Linh cũng chia sẻ nhiều vấn đề thực tiễn trong quá trình triển khai nhiệm vụ của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, đặc biệt trong mặt trận chống hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Cục trưởng, thị trường từng phổ biến các loại tem chống giả. Nhưng thực tế, tem cũng có thể bị làm giả, bị sao chép tinh vi. Nhiều khi ngay cả cán bộ quản lý thị trường cũng khó phân biệt tem thật hay tem giả.

Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, hàng hóa đã có thêm nhiều giải pháp xác thực hiện đại hơn như tem điện tử hay QR code. Truy xuất nguồn gốc đã hỗ trợ rất hiệu quả cho công tác chống hàng giả, giúp lực lượng chức năng phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.

Tuy nhiên, về truy xuất nguồn gốc cũng còn nhiều những vấn đề nảy sinh.

“Ngay trong đợt cao điểm xử lý hàng giả hiện nay, chúng tôi cũng ghi nhận nhiều trường hợp doanh nghiệp bị sao chép mã QR. Có sản phẩm chỉ đơn giản lấy mã của đơn vị khác để gắn lên hàng hóa”, Cục trưởng dẫn chứng.

Theo Cục trưởng, nguyên nhân xuất phát từ việc một số doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về vai trò thực chất của truy xuất nguồn gốc. Nhiều nơi triển khai mang tính hình thức, phong trào, thay vì coi đây là công cụ quản trị sản phẩm và bảo vệ thương hiệu lâu dài.

Ông Linh cho rằng, điều quan trọng nhất để truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả nằm ở ý thức và hệ thống quản lý nội bộ của doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp phải thực sự muốn quản lý tốt sản phẩm của mình thì mới đầu tư nghiêm túc cho hệ thống truy xuất. Làm QR code không thể theo phong trào mà phải xuất phát từ trách nhiệm với chính sản phẩm của doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng", ông nói.

Cục trưởng nhấn mạnh, nếu truy xuất nguồn gốc được triển khai xuyên suốt toàn bộ chuỗi từ sản xuất đến tay người tiêu dùng thì khả năng quản lý sản phẩm sẽ rất hiệu quả, đồng thời giúp doanh nghiệp xây dựng được chuỗi giá trị bền vững. Khi doanh nghiệp chủ động tham gia, người tiêu dùng sẽ là đối tượng được hưởng lợi lớn nhất.

Để triển khai truy xuất nguồn gốc hiệu quả, Cục trưởng trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước cho rằng doanh nghiệp phải xây dựng được quy trình truy xuất rõ ràng trong nội bộ, cũng như trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo ông, doanh nghiệp phải trực tiếp theo dõi, đánh giá và duy trì hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống lưu trữ dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng lưu trữ lâu dài.

"Dữ liệu là nền tảng quan trọng nhất của truy xuất nguồn gốc. Nếu dữ liệu không chuẩn hóa hoặc thiếu đồng bộ thì hệ thống sẽ không có nhiều giá trị", theo ông Linh.

Cuối cùng, doanh nghiệp phải lựa chọn hình thức truy xuất phù hợp với từng loại sản phẩm. Ông Linh nhấn mạnh, không thể áp dụng một mô hình chung cho tất cả ngành hàng.

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật số 05/2007/QH12) và được cụ thể hóa tại Nghị định số 37 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật.

Theo đó, các mặt hàng thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc; các sản phẩm, hàng hóa khác được khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện áp dụng.