Truy xuất nguồn gốc - lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng

Tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”

Từ “tem chống giả” đến minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng

Ngày 22/5, Tạp chí Tiếp thị & Gia đình phối hợp cùng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổ chức tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải ứng dụng công nghệ vào hoạt động truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Linh, xu hướng quản lý hiện nay đang dịch chuyển mạnh từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động minh bạch thông tin ngay từ đầu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, các giải pháp xác thực hiện đại như tem điện tử, mã QR hay chip NFC đang dần thay thế mô hình tem chống giả truyền thống.

Theo ông Linh, chỉ cần sử dụng điện thoại quét mã QR, lực lượng chức năng và người tiêu dùng đã có thể nhanh chóng kiểm tra thông tin sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ cũng như phát hiện những dấu hiệu bất thường.

“Có thể nói, truy xuất nguồn gốc thời gian gần đây đã hỗ trợ rất hiệu quả cho công tác chống hàng giả, giúp phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng”, ông Linh cho biết.

Ông Hoàng Vững - Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình nhận định, truy xuất nguồn gốc hiện không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều nhóm hàng hóa.

Theo ông Vững, việc áp dụng bắt buộc truy xuất nguồn gốc là bước đi cần thiết nhằm xây dựng thị trường minh bạch và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng.

Đáng chú ý, theo ông Trần Hữu Linh, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, trong đó bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Không chỉ tại Việt Nam, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang siết chặt các yêu cầu truy xuất nguồn gốc đối với hàng nhập khẩu.

Đơn cử, Liên minh châu Âu từ năm 2026 sẽ bắt buộc các sản phẩm dệt may phải có “hộ chiếu sản phẩm” nếu muốn tham gia thị trường này.

Theo giới chuyên gia, đây là xu hướng tất yếu mà doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thích ứng nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp buộc phải “sống chung” với minh bạch

Không chỉ phục vụ quản lý nhà nước hay chống hàng giả, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành công cụ quản trị nội bộ quan trọng đối với doanh nghiệp.

Doanh nghiệp Việt bước vào cuộc đua minh bạch nguồn gốc hàng hóa

Ông Trịnh Quốc Dân - Trưởng phòng Kỹ thuật - An toàn, Công ty CP kinh doanh Khí miền Nam (Gas South) cho biết, nhờ áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp có thể kiểm soát chính xác vị trí, trạng thái của từng bình gas trong toàn bộ hệ thống vận hành và phân phối.

Theo ông Dân, truy xuất nguồn gốc không chỉ để đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, nâng cao hiệu quả quản trị và minh bạch hóa thị trường.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc An - Phó tổng giám đốc Công ty CP Super phốt phát và hóa chất Lâm Thao cho rằng, dù chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống truy xuất tương đối lớn nhưng lợi ích doanh nghiệp nhận lại mang tính lâu dài.

“Truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo vệ thương hiệu mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát hàng hóa tốt hơn và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng”, ông An nhấn mạnh.

Theo ông An, thông qua tem thông minh và công nghệ xác thực sản phẩm, người tiêu dùng có thể dễ dàng nhận diện hàng chính hãng, từ đó hạn chế nguy cơ mua phải hàng giả, hàng nhái.

Ở góc độ công nghệ, ông Phạm Văn Quân - Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee - chuyên gia giải pháp công nghệ, chống hàng giả cho rằng, lợi ích lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là giúp bảo vệ doanh nghiệp trong bối cảnh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp.

Theo ông Quân, công nghệ xác thực hiện nay đã vượt xa mô hình tem chống giả truyền thống. Mỗi sản phẩm đều có thể được xác minh trực tiếp trên hệ thống dữ liệu số, giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu và nâng cao niềm tin thị trường.

Tuy nhiên, ông Trần Hữu Linh cho biết, ngay trong đợt cao điểm xử lý hàng giả hiện nay, lực lượng chức năng vẫn ghi nhận nhiều trường hợp doanh nghiệp bị sao chép mã QR hoặc lấy mã của đơn vị khác để gắn lên sản phẩm.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc nhiều doanh nghiệp chưa hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc, triển khai theo phong trào thay vì xem đây là công cụ quản trị dài hạn.

Theo ông Linh, yếu tố quan trọng nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở sự sẵn sàng của doanh nghiệp trong việc tham gia truy xuất nguồn gốc một cách bài bản và thực chất.

“Làm QR code không thể theo phong trào mà phải xuất phát từ trách nhiệm với chính sản phẩm của doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng”, ông Linh nhấn mạnh.

Để truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, ông Linh cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng quy trình truy xuất rõ ràng trong toàn bộ chuỗi cung ứng; trực tiếp theo dõi, duy trì hệ thống; đồng thời đầu tư nền tảng dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng lưu trữ lâu dài.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần lựa chọn công nghệ phù hợp với từng ngành hàng. Có sản phẩm phù hợp với QR code, nhưng cũng có sản phẩm cần ứng dụng tem điện tử hoặc chip NFC để tăng khả năng xác thực.

Theo ông Phạm Văn Quân, phần lớn doanh nghiệp hiện nay chưa cần “đập đi làm lại” toàn bộ hệ thống mà chủ yếu cần chuẩn hóa dữ liệu và quy trình theo các tiêu chuẩn chung.

“Có doanh nghiệp đang cung cấp tới 30-50 trường thông tin cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn quốc gia, sẽ có những nhóm dữ liệu bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ để phục vụ truy xuất và quản lý”, ông Quân cho biết.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc An cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là cần xây dựng hệ thống pháp lý đồng bộ cùng bộ tiêu chuẩn rõ ràng cho hoạt động truy xuất nguồn gốc.

“Tôi mong rằng thời gian tới các quy định sẽ ngày càng sát hơn với thực tế triển khai của doanh nghiệp, đồng thời có bộ tiêu chuẩn phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp từ lớn, vừa đến nhỏ để triển khai hiệu quả hơn”, ông An chia sẻ.