Cảnh báo về phong trào gắn mã QR nhưng xác thực được không lại là chuyện khác

Ngày 22-5, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Tạp chí Tiếp thị và Gia đình tổ chức tọa đàm: “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”.

Nếu chỉ làm để đối phó, coi chừng phản tác dụng

Tại tọa đàm, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã chia sẻ một câu chuyện thực tế để nói về thực trạng truy xuất nguồn gốc hiện nay.

Ông Linh cho biết, cách đây hai hôm, khi ăn tối ở nhà, ông có lấy từ trong tủ ra một chai rượu, là một loại rượu của một địa phương ở Việt Nam. Lúc đó, ông dùng điện thoại quét mã QR Code của chai rượu để xem thông tin về nguồn gốc.

"Khi quét mã thì hệ thống báo rằng mã này không hoạt động, vì một lý do nào đó", ông nói.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, chia sẻ tại tọa đàm: “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, hiện nay, truy xuất nguồn gốc gần như là yêu cầu phổ biến. Sản phẩm khi đưa ra thị trường thường phải có một dấu hiệu nào đó để người tiêu dùng có thể kiểm tra được. Tuy nhiên, cũng chính vì thế mà bắt đầu xuất hiện tình trạng làm theo phong trào.

“Hiện nay đang có tình trạng phong trào gắn mã QR, gần như cái gì cũng gắn QR. Nhưng mã đó dẫn đi đâu, có ý nghĩa gì, có xác thực được hay không thì lại là chuyện khác”, ông Linh nhận xét.

Theo ông, nguyên nhân của tình trạng này, là do doanh nghiệp chưa thực sự nhận thức đúng về ý nghĩa của truy xuất nguồn gốc. Và nếu doanh nghiệp không xây dựng được một hệ thống quản lý sản phẩm, quản lý chất lượng một cách bài bản mà chỉ làm hình thức, sao chép, đối phó… thì cuối cùng nó sẽ phản tác dụng.

Chia sẻ câu chuyện thực tế từ chính doanh nghiệp mình, ông Trịnh Quốc Dân, Trưởng phòng Kỹ thuật - An toàn, Công ty CP kinh doanh Khí miền Nam (Gas South), cho biết trước đây khi chưa áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh thì Gas South cũng giống như nhiều doanh nghiệp khác là sử dụng tem chống giả.

“Lúc đó có một số đơn vị cung cấp giải pháp, họ chỉ tạo ra một mã và gắn thông tin của Gas South vào đó, nhưng đó chỉ là thông tin một chiều. Sau này có trường hợp một đơn vị gas tư nhân làm giả chính những mã đó. Khi người dân quét mã thì hệ thống vẫn hiện ra thông tin ‘Đây là bình gas của Gas South’, cho nên người tiêu dùng nghĩ rằng đó là hàng thật. Đến khi khách hàng phản ánh nhiều thì doanh nghiệp mới kiểm tra lại và phát hiện ra tình trạng này”, ông Dân cho hay.

Từ thực tế đó, doanh nghiệp mới bắt đầu áp dụng giải pháp công nghệ sâu hơn để ngăn hàng giả. Đến nay, khi người dân quét mã thì không chỉ hiện thông tin chung nữa mà sẽ có đầy đủ dữ liệu như: mua bình gas ở cửa hàng nào, bình được chiết nạp tại trạm nào, xuất hàng từ ngày nào, hạn kiểm định ra sao…

Từ 1-7, hàng hóa rủi ro cao bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc

Truy xuất nguồn gốc là hoạt động giúp doanh nghiệp theo dõi được xuyên suốt toàn bộ hành trình của sản phẩm, từ khâu nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến phân phối ra thị trường.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết, từ 1-7 tới đây, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi có hiệu lực. Khi đó, những nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao, tức là những hàng hóa có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe con người, môi trường, an toàn xã hội… thì bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc. Hiện nay các bộ, ngành đang xây dựng văn bản hướng dẫn để triển khai đồng bộ khi luật có hiệu lực.

Không chỉ trong nước, ở góc độ quốc tế, rất nhiều thị trường nhập khẩu đã yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc thì họ mới chấp nhận nhập khẩu. Đơn cử, từ năm 2027, thị trường EU yêu cầu sản phẩm dệt may và giày dép xuất khẩu vào thị trường này phải có ‘hộ chiếu sản phẩm’. Trong ‘hộ chiếu’ đó phải mô tả đầy đủ nguyên liệu từ đâu, quy trình sản xuất như thế nào, thành phần cấu tạo ra sao…

“Như vậy, trước sức ép từ hội nhập quốc tế, yêu cầu đảm bảo thị trường lành mạnh, nhu cầu nội tại của doanh nghiệp trong việc cải tiến liên tục chất lượng sản phẩm, và cuối cùng là phục vụ tốt hơn cho người tiêu dùng thì thời gian tới, truy xuất nguồn gốc sẽ không còn là câu chuyện khuyến khích nữa, mà với nhiều ngành hàng sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc”, ông Linh nhấn mạnh.

Ông Hoàng Vững, Tổng Biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho biết, trong khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc khá bài bản. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện nay, chủ đề này trở nên đặc biệt nóng khi Bộ Công Thương đang hoàn thiện các quy định pháp lý quan trọng liên quan đến truy xuất nguồn gốc và danh mục hàng hóa có nguy cơ cao.

Ông Hoàng Vững nhận định, việc nhiều nhóm hàng hóa sẽ phải bắt buộc áp dụng truy xuất nguồn gốc là bước đi cần thiết nhằm hướng tới một thị trường minh bạch và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng.