Truy xuất nguồn gốc: 'Lá chắn' bảo vệ người tiêu dùng trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, cho biết: Truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng biết hàng hóa đến từ đâu, mà còn tạo cơ sở để bảo vệ quyền lợi của họ khi có vấn đề phát sinh.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương. Ảnh: DMS

Truy xuất nguồn gốc: Công cụ bảo vệ người tiêu dùng

+ Thưa Cục trưởng, Thông tư số 31 đã đặt ra những quy định cụ thể về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Vậy truy xuất nguồn gốc cần được hiểu đầy đủ như thế nào?

- Theo tôi, truy xuất nguồn gốc cần được hiểu là khả năng theo dõi và truy ngược quá trình hình thành, lưu thông của một sản phẩm, hàng hóa thông qua những thông tin được ghi nhận trong suốt chuỗi cung ứng.

Nói một cách dễ hiểu, chúng ta không chỉ biết sản phẩm được sản xuất ở đâu, do ai sản xuất, mà còn có thể xác định sản phẩm thuộc lô hàng nào, đã trải qua những khâu nào trong quá trình sản xuất, phân phối và những chủ thể nào chịu trách nhiệm ở từng khâu.

Đối với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc trước hết là công cụ quản trị, giúp kiểm soát nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, lưu thông và phân phối; kịp thời phát hiện, khoanh vùng và xử lý khi phát sinh vấn đề về chất lượng hàng hóa. Đối với người tiêu dùng, truy xuất nguồn gốc giúp tiếp cận thông tin minh bạch, có cơ sở kiểm chứng về sản phẩm trước khi quyết định mua và sử dụng.

Như vậy, bản chất của truy xuất nguồn gốc không chỉ là xác định hàng hóa đến từ đâu, mà là thiết lập được một chuỗi thông tin xuyên suốt, có thể kiểm chứng và có chủ thể chịu trách nhiệm. Đây cũng là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ người tiêu dùng và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

+ Thời gian gần đây, tình trạng hàng giả, hàng nhái và hàng hóa không rõ nguồn gốc vẫn là vấn đề được người tiêu dùng quan tâm. Trong bối cảnh đó, truy xuất nguồn gốc có thể mang lại những lợi ích gì trong việc nhận diện hàng hóa, ngăn chặn gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thưa ông?

- Tôi cho rằng, truy xuất nguồn gốc đang ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng đa dạng, phương thức kinh doanh không ngừng thay đổi và nhu cầu tiếp cận thông tin minh bạch của người tiêu dùng ngày càng cao.

Trước hết, truy xuất nguồn gốc góp phần bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin của người tiêu dùng. Thông qua dữ liệu truy xuất, người tiêu dùng có thể chủ động tìm hiểu, kiểm chứng thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, đơn vị sản xuất, kinh doanh và quá trình lưu thông của sản phẩm, từ đó có cơ sở lựa chọn hàng hóa phù hợp với nhu cầu và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, truy xuất nguồn gốc còn có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro và xử lý các vấn đề phát sinh đối với hàng hóa.

Khi xảy ra sự cố về chất lượng, an toàn sản phẩm hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm, dữ liệu truy xuất giúp doanh nghiệp và cơ quan chức năng xác định nguồn gốc, khoanh vùng các lô hàng liên quan, thực hiện cảnh báo, thu hồi và xử lý kịp thời. Đồng thời, đây cũng là cơ sở hỗ trợ xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng truy xuất nguồn gốc không đồng nghĩa với việc chứng nhận sản phẩm đạt chất lượng hoặc tuyệt đối an toàn.

Giá trị thực sự của truy xuất nguồn gốc nằm ở tính chính xác, minh bạch và khả năng kiểm chứng của dữ liệu, kết hợp với các biện pháp quản lý chất lượng, kiểm tra và giám sát theo quy định của pháp luật.

Có thể nói, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng biết hàng hóa đến từ đâu, mà còn tạo cơ sở để bảo vệ quyền lợi của họ khi có vấn đề phát sinh. Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng thị trường minh bạch, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Truy xuất nguồn gốc đang ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ảnh: DMS

Cần có sự phối hợp của nhiều chủ thể

+ Thưa ông, đối với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc đóng vai trò như thế nào trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm?

- Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, một trong những thách thức lớn đối với doanh nghiệp là làm thế nào để kiểm soát được chất lượng sản phẩm không chỉ ở khâu thành phẩm mà trong toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào đến khi hàng hóa được đưa ra thị trường.

Đặc biệt, khi chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng, có sự tham gia của nhiều nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển và phân phối, việc kiểm soát này càng trở nên phức tạp.

Truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán đó thông qua việc thiết lập một hệ thống thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, chính xác và cập nhật, doanh nghiệp có thể theo dõi từng công đoạn, xác định những khâu có nguy cơ phát sinh vấn đề về chất lượng, từ đó chủ động phòng ngừa và có biện pháp khắc phục kịp thời.

Giá trị này càng thể hiện rõ khi xảy ra sự cố. Thay vì phải rà soát trên diện rộng, doanh nghiệp có thể dựa vào dữ liệu truy xuất để nhanh chóng xác định lô hàng liên quan, tìm nguyên nhân, khoanh vùng và tổ chức thu hồi chính xác hơn. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí, hạn chế thiệt hại mà còn bảo vệ uy tín của doanh nghiệp trước đối tác và người tiêu dùng.

Ở góc độ dài hạn, việc triển khai truy xuất nguồn gốc còn thúc đẩy doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý dữ liệu và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Đây chính là nền tảng để nâng cao năng lực quản trị chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Có thể nói, truy xuất nguồn gốc không tự tạo ra chất lượng cho sản phẩm, nhưng giúp doanh nghiệp kiểm soát và duy trì chất lượng một cách chủ động, có hệ thống và có căn cứ. Đó mới là giá trị lâu dài mà doanh nghiệp cần hướng tới.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng biết hàng hóa đến từ đâu, mà còn tạo cơ sở để bảo vệ quyền lợi của họ khi có vấn đề phát sinh. Ảnh: TC NL

+ Thưa ông, Bộ Công Thương có giải pháp gì để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa triển khai truy xuất nguồn gốc, giảm chi phí và khó khăn về nhân lực?

- Hiện nay, truy xuất nguồn gốc đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm và từng bước ứng dụng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trước yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin, quản lý chất lượng và kiểm soát chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, mức độ triển khai giữa các doanh nghiệp còn chưa đồng đều.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó khăn không chỉ nằm ở chi phí đầu tư công nghệ ban đầu mà còn ở nguồn nhân lực, khả năng tổ chức thu thập, quản lý dữ liệu và duy trì hoạt động truy xuất lâu dài.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT và xây dựng, vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại địa chỉ www.VeriGoods.vn.

Đến nay, Hệ thống đã kết nối thông tin của khoảng 1,1 triệu sản phẩm. Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư một hệ thống truy xuất nguồn gốc riêng biệt mà có thể trực tiếp đăng ký, khai báo thông tin sản phẩm trên Hệ thống của Bộ Công Thương; trường hợp đã có hệ thống riêng thì có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu theo yêu cầu kỹ thuật.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tận dụng hạ tầng hiện có, hạn chế đầu tư trùng lặp và lựa chọn phương án phù hợp với quy mô, năng lực của mình.

Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ bài toán chi phí, cần có sự phối hợp của nhiều chủ thể. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường hướng dẫn, đào tạo và nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ phù hợp.

Các hiệp hội ngành hàng, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu chuỗi có thể đóng vai trò kết nối, tổ chức triển khai theo nhóm để chia sẻ hạ tầng và chi phí. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ cần phát triển những giải pháp linh hoạt, phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về phía doanh nghiệp, điều quan trọng là chủ động chuẩn hóa thông tin sản phẩm, bố trí nhân sự và lựa chọn phương án triển khai phù hợp, có thể bắt đầu từ những khâu thiết yếu rồi từng bước mở rộng.

Mục tiêu đặt ra là để truy xuất nguồn gốc trở thành công cụ quản trị mà mọi doanh nghiệp đều có khả năng tiếp cận và ứng dụng hiệu quả, chứ không phải một gánh nặng chi phí, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

+ Xin cảm ơn ông!