Sà lan điện đầu tiên bắt đầu chạy tại Việt Nam

Hãng tàu biển CMA CGM, Tập đoàn Gemadept và Nike ngày 29/10 chính thức đưa vào vận hành sà lan điện CMA CGM Electra tại Việt Nam, chiếc sà lan chạy hoàn toàn bằng điện đầu tiên trên thế giới của hãng vận tải Pháp.

Trên hành trình khứ hồi khoảng 180 km, từ điểm tập kết hàng hóa nội địa của Nike tại Bình Dương đến cụm cảng nước sâu Gemalink ở Cái Mép - Thị Vải thuộc TP.HCM, sà lan không phát thải trực tiếp khí nhà kính. Dự án được xem là bước thử nghiệm khử carbon cho mạng lưới vận tải đường thủy nội địa phía Nam.

Với các doanh nghiệp muốn giảm phát thải gián tiếp trong toàn chuỗi giá trị, vận chuyển hàng hóa chặng nội địa là một trong những khâu khó xử lý nhất. Điện hóa xe tải là một hướng đi, nhưng vẫn vướng chi phí đầu tư phương tiện, hạ tầng sạc chưa đồng bộ và giới hạn tải trọng.

CMA CGM, hãng vận tải biển lớn thứ ba thế giới, cùng Gemadept, doanh nghiệp cảng biển và logistics nội địa, và Nike, tập đoàn bán lẻ hàng đầu, đang thử một lời giải khác. Mô hình này có thể trở thành tham chiếu cho cả khu vực.

Sà lan điện CMA CGM Electra đang neo đậu tại cảng nước sâu Gemalink. Ảnh: Quốc Hải.

Điện từ đâu

Electra có sức chở 182 TEU, trọng tải toàn phần 3.500 tấn, dùng hệ thống pin CATL dung lượng khoảng 8.000 kWh và hai động cơ điện, mỗi động cơ công suất 300 kW. Ở tốc độ khai thác 6 hải lý/giờ, phương tiện hướng tới sản lượng hơn 50.000 TEU mỗi năm, mức được kỳ vọng đủ sức cạnh tranh với các sà lan chạy dầu diesel truyền thống.

Tuy nhiên, một phương tiện chạy điện chưa chắc đã xanh nếu điện sạc vẫn đến từ nhiên liệu hóa thạch. Khi đó, phát thải chỉ dịch chuyển từ phương tiện sang nơi sản xuất điện. Dự án giải quyết vấn đề này bằng ba mắt xích: sà lan thuần điện, trạm sạc chuyên dụng tại cảng và nguồn điện mặt trời tại Gemalink.

Ông Bo Wegener, Tổng giám đốc CMA CGM khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ảnh: Quốc Hải.

Theo CMA CGM, trạm sạc có thể nạp đầy pin trong khoảng bốn giờ, còn hệ thống điện mặt trời tại cảng cung cấp năng lượng cho sà lan. Cách kết hợp này nhằm bảo đảm việc giảm phát thải không dừng ở khí thải trực tiếp từ động cơ, mà gắn với cả nguồn năng lượng sử dụng. Hãng ước tính Electra giúp giảm khoảng 778 tấn CO₂ mỗi năm, tính theo vòng đời nhiên liệu từ khâu khai thác đến sử dụng.

Dự án cũng được thiết kế để có thể nhân rộng ở các khu vực địa lý khác và điều chỉnh cho phù hợp với chuỗi cung ứng của những khách hàng khác.

Liên minh “kiềng 3 chân”

Một phương tiện đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn như sà lan điện có thể sớm đi vào khai thác thương mại nhờ liên minh “kiềng 3 chân” gồm hãng vận tải cung cấp công nghệ, đơn vị khai thác cảng lo hạ tầng và chủ hàng tạo nguồn cầu.

CMA CGM không chỉ mang công nghệ vào cuộc mà còn cùng Gemadept thành lập liên doanh Green Chain Transportation (GCT) để vận hành sà lan. Gemadept và Gemalink cung cấp hạ tầng cảng, tích hợp nguồn điện mặt trời và hệ thống sạc, đồng thời kết nối tuyến vận tải thủy với cảng nước sâu. Nike tham gia từ giai đoạn phát triển dự án, đưa nhu cầu vận chuyển hàng hóa vào bài toán ngay từ đầu.

Cách phân vai này giúp giảm rủi ro đầu tư. Một phương tiện xanh dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu hàng để chạy thường xuyên.

Với Nike, tham gia dự án là cách đưa mục tiêu giảm phát thải vào hoạt động logistics, chứ không chỉ là chọn thêm một phương thức vận tải. Bà Cimarron Nix, Giám đốc Phát triển bền vững của NIKE, Inc., cho rằng giảm phát thải trên toàn chuỗi cung ứng không thể dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp, và sự phối hợp giữa các bên tạo ra một giải pháp mà mỗi bên khó tự triển khai. Nike cho biết đã giảm 56% lượng phát thải tuyệt đối từ hoạt động vận tải đầu vào và đầu ra trong giai đoạn 2020 - 2025.

“Electra là một trong những hướng đi nhằm tiếp tục chuyển dịch sang các phương thức vận tải phát thải thấp hơn, phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam”, bà Cimarron Nix đánh giá.

Bà Cimarron Nix, Giám đốc Phát triển bền vững của NIKE, Inc. Ảnh: Quốc Hải

Vì sao là Việt Nam

Việc CMA CGM chọn Việt Nam làm thị trường đầu tiên trên thế giới triển khai sà lan điện là một tín hiệu đáng chú ý. Ông Bo Wegener, Tổng giám đốc CMA CGM khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nêu hai lợi thế: Việt Nam có mạng lưới đường thủy nội địa tự nhiên dày đặc, nối thẳng các khu công nghiệp trọng điểm với cảng biển nước sâu; đồng thời có những đối tác nội địa như Gemadept, đủ tiềm lực và quyết tâm chuyển đổi.

Động thái này nằm trong chiến lược mở rộng hạ tầng quy mô lớn của hãng Pháp tại Việt Nam. Hãng dự kiến nâng công suất cảng Gemalink lên 3 triệu TEU vào năm 2027 - 2028, đồng thời triển khai dự án hơn 600 triệu USD phát triển bến 7 và 8 cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) cùng Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn.

Electra đóng vai trò một “mô hình thử nghiệm khả thi”. Nếu chuỗi vận hành giữa năng lượng tái tạo, trạm sạc và phương tiện thủy đạt mức tối ưu về dữ liệu, công thức này có thể được nhân rộng sang các hành lang logistics khác như đồng bằng sông Cửu Long hoặc khu vực phía Bắc, trước khi xuất khẩu kinh nghiệm ra toàn cầu. Song ông Wegener cho biết hãng chưa vội mở rộng.

“Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tích lũy dữ liệu và kinh nghiệm thực tế để đánh giá, tối ưu hóa hoạt động của tàu. Đây là quá trình cần thiết đối với một mô hình mới, trước khi tính đến việc mở rộng quy mô”, ông chia sẻ.

Ông Đỗ Công Khanh, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept kiêm Chủ tịch Gemalink, cho rằng logistics bền vững không thể phát triển đơn lẻ mà cần kết nối đồng bộ giữa cảng biển, đường thủy nội địa và năng lượng sạch.

Theo ông Khanh, việc đưa sà lan thuần điện vào khai thác cùng CMA CGM và Nike là bước tiến cụ thể để hiện thực hóa tầm nhìn đó, khi dự án tích hợp phương tiện điện, hạ tầng sạc chuyên dụng và năng lượng tái tạo tại Gemalink, cho thấy hợp tác và đổi mới có thể biến mục tiêu giảm phát thải thành giải pháp vận hành thực tế.

“Gemadept kỳ vọng mô hình này có thể tiếp tục được mở rộng, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang logistics phát thải carbon thấp tại Việt Nam”, ông Khanh kỳ vọng.