Gỡ 'thẻ vàng' IUU: Cà Mau siết quản lý tàu cá, tạo sinh kế cho ngư dân

Siết chặt quản lý, kiểm soát đội tàu cá

Ông Tô Hoài Phương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, năm 2026, tỉnh tập trung khắc phục những tồn tại theo khuyến nghị của Đoàn thanh tra EC lần thứ 5. Công tác chống khai thác IUU được triển khai đồng bộ, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu, bảo đảm thực chất, hiệu quả.

Đến ngày 15/10, toàn tỉnh có 5.158 tàu cá từ 6 m trở lên được đăng ký, cập nhật trên hệ thống VNFishbase; 100% tàu cá từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Tuy nhiên, vẫn còn 755 tàu chưa đủ điều kiện hoạt động, chiếm khoảng 14,64% tổng số tàu cá.

Cà Mau siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU (Ảnh: C.Đ).

Trước thực trạng này, tỉnh yêu cầu rà soát, xác định chính xác tình trạng pháp lý, vị trí neo đậu của từng phương tiện; kiểm soát chặt tàu hết hạn đăng ký, đăng kiểm, chưa hoàn tất thủ tục chuyển nhượng hoặc mất kết nối VMS. Các tàu chưa đủ điều kiện phải được giám sát, không để tham gia khai thác trái quy định.

Theo ông Tô Hoài Phương, hiệu quả chống khai thác IUU phụ thuộc lớn vào năng lực quản lý tại cơ sở. Chính quyền địa phương phải nắm chắc tình trạng từng tàu, đối chiếu hồ sơ với thực tế, tăng cường kiểm tra và chịu trách nhiệm về tính chính xác của báo cáo. Kế hoạch số 488/KH-UBND của UBND tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng báo cáo hình thức, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Tại xã Sông Đốc, địa bàn trọng điểm về nghề cá của tỉnh, chính quyền tập trung rà soát từng phương tiện, nhất là tàu chưa đủ điều kiện hoạt động hoặc mất kết nối VMS. Ông Đỗ Văn Sử - Chủ tịch UBND xã Sông Đốc cho biết, địa phương thường xuyên nắm tình trạng tàu cá, yêu cầu chủ tàu chấp hành quy định, đồng thời phối hợp với lực lượng chức năng giám sát hoạt động khai thác, kịp thời ngăn chặn vi phạm.

Tàu cá được kiểm soát chặt chẽ điều kiện hoạt động trước khi vươn khơi (Ảnh: C.Đ).

Từ thực tế hoạt động nghề biển, ông Nguyễn Văn Linh (chủ tàu cá ở ấp 9, xã Sông Đốc) cho rằng, việc tuân thủ quy định là trách nhiệm của cả cơ quan quản lý và chủ tàu, thuyền trưởng. Các phương tiện phải duy trì VMS hoạt động liên tục, ghi chép đầy đủ nhật ký khai thác, thực hiện đúng thủ tục xuất, nhập bến và tuyệt đối không khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài.

Ngư dân Huỳnh Minh Tân (ngụ ở xã Trần Văn Thời), có hơn 40 năm gắn bó với nghề biển. Gia đình ông hiện có 2 tàu cá với 7 thành viên. Theo ông Tân, mỗi khi xuất, nhập bến, các thành viên đều khai báo với trạm biên phòng; tàu được trang bị thiết bị định vị và hệ thống giám sát theo quy định. Chấp hành nghiêm pháp luật không chỉ giúp ngư dân yên tâm sản xuất mà còn góp phần xây dựng nghề cá có trách nhiệm.

Làm sạch dữ liệu, minh bạch nguồn gốc thủy sản

Bên cạnh quản lý đội tàu, Cà Mau tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Tỉnh tăng cường đối chiếu sản lượng bốc dỡ qua cảng với nhật ký khai thác, dữ liệu VMS; siết chặt quy trình xác nhận nguyên liệu, chứng nhận nguồn gốc và đẩy mạnh ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT).

Lực lượng BĐBP tăng cường rà soát hồ sơ, giám sát hành trình và kiểm soát hoạt động tàu cá tại xã Sông Đốc (Ảnh: T.N).

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/10, sản lượng thủy sản khai thác bốc dỡ qua cảng của tỉnh đạt 117.911 tấn. Cơ quan chức năng đã cấp 797 giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ, 349 giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản và 287 giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Việc số hóa quy trình giúp tăng khả năng đối chiếu dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch của sản phẩm thủy sản khai thác.

Tỉnh đồng thời chuẩn hóa dữ liệu tàu cá theo phương châm “đúng - đủ - sạch - sống”, bảo đảm thông tin về chủ sở hữu, đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, thiết bị VMS và vị trí neo đậu phản ánh đúng thực tế. Các trường hợp tàu đã xóa đăng ký, bị chìm, mất liên lạc hoặc chuyển nhượng được rà soát, cập nhật hồ sơ theo quy định.

Công tác đối soát dữ liệu được tăng cường giữa lực lượng quản lý cảng cá, Bộ đội Biên phòng, hệ thống VMS và cơ sở dữ liệu tàu cá, ưu tiên những địa bàn còn nhiều tồn đọng như Sông Đốc, Khánh Lâm, Đá Bạc, Cái Đôi Vàm và Phan Ngọc Hiển.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục xác minh các trường hợp mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép; xử lý nghiêm hành vi vi phạm, không để bỏ lọt hoặc xử lý sai quy định. Trước những hạn chế về hạ tầng tại một số cửa biển, địa phương nghiên cứu phương án phát triển bến cá phù hợp, đáp ứng yêu cầu kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc.

Gắn chống khai thác IUU với chuyển đổi sinh kế

Cà Mau khuyến khích chuyển đổi sinh kế, phát triển nghề cá theo hướng bền vững (Ảnh: T.N).

Theo ông Tô Hoài Phương, chống khai thác IUU phải đi đôi với giải quyết khó khăn thực tế của ngư dân. Ngoài kiểm tra, xử lý vi phạm, tỉnh đẩy mạnh số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc, đồng thời nghiên cứu các mô hình chuyển đổi nghề phù hợp với điều kiện từng địa bàn, giúp người dân ổn định sinh kế, giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản.

Thực hiện Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác thủy sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái đến năm 2030, trong năm 2026, Cà Mau tập trung rà soát nhu cầu của người dân, nghiên cứu và thí điểm các mô hình phù hợp. Các hướng được xem xét gồm ứng dụng đèn LED trong khai thác xa bờ, phát triển nghề bẫy ốc mực; mở rộng nuôi trồng thủy sản ven bờ và quanh các cụm đảo, như nuôi vẹm xanh bằng giàn cọc, nuôi cá bóp bằng lồng nhựa HDPE quanh Hòn Đá Bạc.

“Quản lý nghiêm phải đi đôi với tạo sinh kế phù hợp, giúp ngư dân ổn định cuộc sống và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Đây là điều kiện quan trọng để duy trì hiệu quả chống khai thác IUU lâu dài”, ông Tô Hoài Phương nhấn mạnh.

Theo ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, địa phương kiên quyết ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ hoạt động khai thác IUU trong vùng biển thuộc phạm vi quản lý. Mục tiêu trọng tâm là chấm dứt tình trạng tàu cá và ngư dân Cà Mau khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

UBND tỉnh yêu cầu các cấp, ngành thực hiện nghiêm nguyên tắc “không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh trách nhiệm”. Những hạn chế phải được nhận diện đầy đủ, có lộ trình khắc phục cụ thể và gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân, nhất là người đứng đầu. Các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến nỗ lực chống khai thác IUU sẽ bị xem xét, xử lý theo quy định.

“Cà Mau tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp, lấy dữ liệu làm nền tảng trong quản lý nghề cá. Việc cập nhật thường xuyên, đồng bộ dữ liệu tàu cá, thông tin xử lý vi phạm và hồ sơ truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác, tạo nền tảng để nghề cá phát triển bền vững và cùng cả nước quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU”, ông Lê Văn Sử nhấn mạnh.