Truy xuất nguồn gốc nông sản: Rõ trách nhiệm từng khâu

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ với Tiền Phong về việc triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sau hơn 4 tháng vận hành chính thức.

Tổ chức truy xuất theo chuỗi và lô hàng thực tế

Thưa ông, từ ngày 1/7/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chính thức đưa vào vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, đến nay đã đạt được những kết quả gì?

Ông Nguyễn Văn Long

Ông Nguyễn Văn Long: Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố ngày 30/6/2026, đưa vào sử dụng từ ngày 1/7/2026, từng bước hình thành nền tảng dùng chung để quản lý chủ thể, sản phẩm, lô hàng và kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất.

Đến hết ngày 31/10/2026, Hệ thống ghi nhận 821.734 sản phẩm thuộc 18.536 dòng sản phẩm đăng ký, với 212 doanh nghiệp, 3.048 nông hộ tại 28 tỉnh, thành phố tham gia.

Trong đó, 161.324 sản phẩm thuộc 20 dòng sản phẩm đã có dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc; 21 doanh nghiệp, 52 nông hộ tại 16 tỉnh, thành phố đã có dữ liệu truy xuất trên Hệ thống. Có 17 đơn vị cung cấp giải pháp đăng ký tham gia, trong đó 05 đơn vị đã có dữ liệu truy xuất.

Với sầu riêng, đã có 15 container áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử xuất khẩu sang Trung Quốc, dữ liệu bước đầu gắn với vùng trồng, cơ sở đóng gói và lô hàng xuất khẩu.

Với chè, một số doanh nghiệp, hợp tác xã tại Thái Nguyên như Tân Cương Xanh, Hương Vân Trà, Tiên Dương, Thăng Tiến, La Bằng đã tham gia kết nối; 109 mã vùng trồng chè được gắn định vị GPS và 45 tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp được thí điểm ứng dụng VNPT Green.

Với lúa gạo, Hệ thống của Bộ đã kết nối với hệ thống của Thaibinh Seed và Lộc Trời, tạo nền tảng để lựa chọn vùng nguyên liệu và lô sản phẩm triển khai truy xuất thực tế.

Ở các lĩnh vực khác, Bộ đã lựa chọn chuỗi gà thịt De Heus - San Hà để triển khai trong chăn nuôi; lựa chọn cá tra, đề xuất chuỗi Gò Đàng tại Đồng Tháp trong thủy sản; đồng thời phối hợp Lai Châu triển khai Sâm Việt Nam trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Cục Chăn nuôi và Thú y đã quản lý 17.201 mã định danh cơ sở; các Cục chuyên ngành đang tiếp tục hoàn thiện quy trình, dữ liệu tối thiểu và kiểm thử trên lô hàng, mẻ sản xuất thực tế.

Ngày 18/8/2026, Hệ thống đã kết nối kỹ thuật, truyền nhận thành công dữ liệu mẫu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Đây là cơ sở để Bộ tiếp tục chuẩn hóa, đồng bộ dữ liệu, mở rộng truy xuất từ sản xuất ban đầu đến thu mua, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ, hướng tới khả năng truy ngược, truy xuôi và đối soát được trên từng lô hàng.

15 container sầu riêng áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử đã được xuất khẩu sang Trung Quốc.

Xác định trách nhiệm các chủ thể trong chuỗi cung ứng

Thưa ông, với những kết quả đạt được, việc đưa vào vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản có vai trò như thế nào trong việc minh bạch hóa chuỗi cung ứng, bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản?

Ông Nguyễn Văn Long: Việc vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản tạo nền tảng kết nối, kiểm tra và đối chiếu thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ sản xuất, thu mua, chế biến, bảo quản đến vận chuyển, phân phối.

Giá trị cốt lõi là xác định rõ nguồn gốc, quá trình lưu chuyển của từng lô hàng và trách nhiệm của các chủ thể tại từng công đoạn, qua đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh nông sản.

Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu truy xuất hỗ trợ giám sát an toàn thực phẩm, quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và đối chiếu thông tin kiểm nghiệm, kiểm dịch. Khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn, cơ quan chức năng có cơ sở truy tìm nguồn gốc, xác định các lô hàng liên quan, khoanh vùng, thu hồi và xử lý kịp thời. Đây là công cụ quan trọng để gắn trách nhiệm quản lý với từng chủ thể, từng lô hàng và từng công đoạn trong chuỗi cung ứng.

Đối với doanh nghiệp, thông tin nguồn gốc có thể kiểm chứng giúp đáp ứng yêu cầu của đối tác, giảm rủi ro tranh chấp, bảo vệ thương hiệu và củng cố uy tín trên thị trường.

Đối với người tiêu dùng, Hệ thống cung cấp thêm căn cứ để nhận biết nguồn gốc, lựa chọn sản phẩm và bảo vệ quyền lợi. Minh bạch thông tin vì vậy không chỉ phục vụ quản lý mà còn góp phần tạo dựng niềm tin, nâng cao sức cạnh tranh và giá trị nông sản.

Bộ xác định hiệu quả của Hệ thống phải thể hiện ở chất lượng dữ liệu và khả năng truy xuất, kiểm chứng trên lô hàng thực tế. Dữ liệu phải đầy đủ, chính xác, được cập nhật và đối soát; truy xuất nguồn gốc phải gắn với kiểm soát chất lượng, kiểm nghiệm, kiểm dịch theo yêu cầu của từng sản phẩm. Đó là cơ sở để nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và phát triển thị trường nông sản bền vững.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản hướng tới kết nối, kiểm tra và đối chiếu thông tin toàn chuỗi cung ứng, từ sản xuất, thu mua, chế biến, bảo quản đến vận chuyển, phân phối.

Từ thực tiễn triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận thấy những thuận lợi, khó khăn nào để mở rộng phạm vi, số lượng mặt hàng nông sản cũng như sự tham gia đông đảo của các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất?

Nguyễn Văn Long: Thuận lợi cơ bản là sự chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; khung pháp lý về truy xuất nguồn gốc tiếp tục được hoàn thiện.

Bộ đã có nền tảng dùng chung, có thể kết nối, kế thừa các hệ thống và dữ liệu của địa phương, doanh nghiệp. Yêu cầu minh bạch nguồn gốc từ thị trường trong nước và xuất khẩu tạo động lực để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tham gia.

Khó khăn lớn nhất là bảo đảm dữ liệu đầy đủ, thống nhất và xuyên suốt chuỗi cung ứng. Dữ liệu chuyên ngành còn phân tán; mã định danh, cấu trúc dữ liệu và phương thức kết nối chưa đồng bộ.

Thông tin tại các khâu thu gom, giao nhận, chia, ghép lô chưa được chuyển giao đầy đủ cùng hàng hóa. Công tác chuẩn hóa quy trình, kiểm thử, đối soát và phối hợp giữa một số đơn vị, địa phương còn chậm.

Bên cạnh đó, nông hộ, hợp tác xã và cơ sở nhỏ còn hạn chế về kỹ năng số, kinh phí; lợi ích kinh tế từ việc tham gia chưa rõ, trong khi phát sinh chi phí ghi chép, cập nhật và duy trì dữ liệu. Riêng chuỗi sầu riêng xuất khẩu còn vướng mắc về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm nghiệm, kiểm dịch và liên kết thu mua. Vì vậy, mở rộng Hệ thống phải gắn với nâng cao chất lượng dữ liệu, năng lực thực hiện tại cơ sở và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi.

Nhiều sản phẩm chè đã được truy xuất nguồn gốc.

Triển khai theo chuỗi ngành hàng, sản phẩm và mức độ rủi ro

Từ những thuận lợi, khó khăn như trên, trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có những định hướng, giải pháp gì để mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với các nhóm nông sản?

Bộ xác định truy xuất nguồn gốc điện tử là công cụ phục vụ đồng thời quản lý sản xuất, an toàn thực phẩm, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu; triển khai theo chuỗi ngành hàng, sản phẩm và mức độ rủi ro, không chạy theo số lượng tem hoặc tài khoản đăng ký. Để giải quyết bài toán này, chúng tôi đặt ra các giải pháp.

Một là, hoàn thiện quy trình truy xuất cho từng nhóm sản phẩm, quy định rõ mã lô, các sự kiện cần ghi nhận, dữ liệu tối thiểu, thời điểm cập nhật và trách nhiệm cung cấp, kiểm tra, chia sẻ thông tin.

Bộ rà soát danh mục, lộ trình áp dụng bắt buộc đối với sản phẩm có mức độ rủi ro cao theo Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và pháp luật chuyên ngành; đồng thời chuẩn bị triển khai Nghị định số 372/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Việc áp dụng phải phù hợp danh mục, lộ trình và yêu cầu pháp luật đối với từng sản phẩm.

Hai là, chuẩn hóa dữ liệu về chủ thể, vùng sản xuất, địa điểm, sản phẩm, lô hàng và công đoạn; hoàn thiện giao diện kết nối (API), quy tắc mã và tiêu chí kiểm thử, đối soát.

Bộ tiếp tục phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ kết nối, chia sẻ dữ liệu thực tế với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia; phối hợp Bộ Công an chuẩn bị liên thông với Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nguyên tắc là kế thừa hệ thống hiện có, giảm khai báo trùng lặp, phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp, người sản xuất.

Bộ đặt mục tiêu đến ngày 30/11/2026, mỗi Cục chuyên ngành có ít nhất một sản phẩm được tổ chức truy xuất điện tử toàn trình, có thể truy ngược, truy xuôi và đối soát dữ liệu. Đồng thời, phối hợp với địa phương huy động doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống khuyến nông hỗ trợ người sản xuất ghi chép, số hóa, cập nhật dữ liệu tại nguồn.

Bốn là, kiểm tra chất lượng dữ liệu và kết quả thực hiện trên lô hàng thực tế, đối chiếu thông tin sản xuất, giao nhận, khối lượng, kiểm nghiệm, kiểm dịch khi có yêu cầu; ghi nhận rõ nguồn dữ liệu, thời gian cập nhật và trách nhiệm từng chủ thể.

Chúng tôi quan điểm, mã QR chỉ là phương tiện truy cập thông tin, không phải bằng chứng sản phẩm đã được kiểm chứng đầy đủ. Hiệu quả của Hệ thống phải được đánh giá bằng khả năng xác định đúng nguồn gốc, truy vết lô hàng, đối soát dữ liệu và phục vụ xử lý khi phát sinh vấn đề.

Xin cảm ơn ông!