Truyền thông Mỹ: Chiến tranh Iran làm chia rẽ Mỹ với đồng minh, ảnh hưởng toàn cầu bị suy giảm

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động tấn công Iran mà không tham vấn ý kiến các đồng minh. Ảnh: Guancha.

Các đồng minh mất dần niềm tin vào Mỹ

Theo trang Politico của Mỹ ngày 20/4, do Washington không thông báo trước cho các đồng minh trước khi tiến hành tấn công Iran, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, khiến nhiều quốc gia bất mãn với cuộc chiến do Tổng thống Donald Trump phát động. Các nhà phân tích cho rằng, các đồng minh của Mỹ đang dần mất niềm tin vào chính phủ Mỹ và bắt đầu cân nhắc việc tạo khoảng cách với Washington.

Bài báo cho biết, từ Bangladesh ở Nam Á đến Slovenia tại bán đảo Balkan, các nhà lãnh đạo buộc phải đối phó với cuộc khủng hoảng bất ngờ; việc phân phối nhiên liệu theo hạn mức đã ảnh hưởng đến hoạt động vận tải. Tại các quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo, làn sóng chỉ trích Mỹ xuất hiện khắp nơi. Ngay cả trong nội bộ NATO, các đồng minh của Mỹ cũng không muốn bị cuốn vào cuộc chiến; một số nước phàn nàn rằng ông Trump đã không tham vấn trước với họ.

Một nhà ngoại giao châu Á làm việc tại Mỹ cho biết: “Nhiều người đã mệt mỏi với sự hỗn loạn do cuộc chiến này gây ra và lo ngại về tác động kinh tế có thể xảy ra. Nếu tổng thống Mỹ tiếp theo là một nhà lãnh đạo lý trí hơn, hình ảnh của Mỹ có thể được cải thiện. Nhưng đối với các nhà hoạch định chính sách, điều này đã làm dấy lên những câu hỏi về quan hệ đồng minh: chúng ta nên đi xa đến đâu khi theo Mỹ? Nếu Mỹ không còn đáng tin cậy, chúng ta phải làm gì?”.

Biểu tình chống chiến tranh nổ ra ở các nước và ngay trong lòng nước Mỹ. Ảnh: Xinhua.

Một số quốc gia đã bắt đầu tìm cách tạo khoảng cách với Mỹ. Chẳng hạn, ngày 19/4, Thủ tướng Canada Mark Carney đã đăng tải video phát biểu, trong đó mô tả mối liên kết kinh tế giữa Canada và Mỹ là một “điểm yếu cần được điều chỉnh”.

Ông nói: “Chúng ta phải tự lực cánh sinh, vì không thể tiếp tục phụ thuộc vào một đối tác nước ngoài duy nhất. Chúng ta không thể kiểm soát sự bất ổn từ quốc gia láng giềng, cũng không thể đặt cược rằng bất ổn sẽ tự nhiên chấm dứt”.

Ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ đang suy giảm

Politico nhận định, hành động quân sự do ông Trump phát động đang làm suy giảm ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ, không chỉ làm gia tăng căng thẳng giữa Mỹ với nhiều quốc gia, mà còn có thể khiến nhiều nước lựa chọn tăng cường hợp tác với Trung Quốc.

Xung đột quân sự tại Trung Đông đã gây tác động lớn đến nguồn cung năng lượng toàn cầu. Một số quốc gia châu Á chứng kiến giá năng lượng biến động mạnh, buộc phải dừng xuất khẩu để tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời lên kế hoạch đẩy nhanh xây dựng các cơ sở năng lượng tái tạo. Các nước châu Âu thì tìm cách tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp năng lượng duy nhất, cân nhắc mở rộng các dự án nâng cao hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy sử dụng xe điện.

Các nhà phân tích cho rằng, Trung Quốc đang giữ vị trí chi phối trong chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời, dẫn đầu trong lĩnh vực xe điện, đồng thời kiểm soát phần lớn các khoáng sản quan trọng, vì vậy nhiều quốc gia có thể sẽ chuyển sang hợp tác với Trung Quốc.

Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á Masato Kanda tuần trước phát biểu tại Mỹ: “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là vượt qua cuộc khủng hoảng hiện tại, mà còn tận dụng giai đoạn bất định này để đặt nền móng cho sự ổn định lâu dài hơn”.

Trong lĩnh vực quân sự, bất đồng giữa Mỹ và các đồng minh ngày càng rõ rệt. Hai nhà ngoại giao châu Âu nói với “Politico” rằng, Mỹ không chỉ không thông báo trước cho đồng minh trước khi tiến hành tấn công, mà còn không đưa ra yêu cầu rõ ràng với họ khi cuộc chiến rơi vào thế bế tắc.

Điều này đã thúc đẩy các nước châu Âu tạo khoảng cách với Mỹ và tự xây dựng kế hoạch ứng phó khủng hoảng. Anh và Pháp đã tổ chức nhiều cuộc họp với hàng chục quốc gia đồng minh để thảo luận cách đảm bảo eo biển Hormuz được mở lại sau khi chiến tranh kết thúc, nhưng không có sự tham gia của Mỹ. Liên minh châu Âu cũng đang tìm cách tăng cường cơ chế phòng thủ tập thể nhằm đối phó với những thách thức có thể xảy ra.

Hôm 17/4, Tổng thống Pháp và Thủ tướng Anh triệu tập các nhà lãnh đạo nhiều nước châu Âu họp ở Paris bàn việc chấm dứt xung đột Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz mà không có sự tham gia của Mỹ. Ảnh: QQnews.

Trên phương diện ngoại giao, cuộc chiến đã giáng đòn mạnh vào ảnh hưởng của Mỹ, khiến các hoạt động ngoại giao của nước này gặp khó khăn. Chẳng hạn, các nhà ngoại giao tại Đại sứ quán Mỹ ở Tajikistan tuần trước cảnh báo rằng làn sóng phản đối Mỹ đang gia tăng trong xã hội nước này. Họ cho biết, Tajikistan nằm ở điểm giao thoa giữa Trung Quốc, Afghanistan, Nga và Iran, nhưng ảnh hưởng của Mỹ tại đây đang suy giảm.

Bài báo cũng đề cập rằng các nhà ngoại giao Mỹ tại Bahrain, Indonesia và Azerbaijan đã đưa ra những cảnh báo tương tự. Một số nhà ngoại giao lo ngại rằng quan hệ an ninh và ngoại giao của Mỹ đang đối mặt với rủi ro.

Trước những chỉ trích, người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Trump đã mang lại “các thỏa thuận thương mại tốt hơn, tăng cường hợp tác trong chống buôn bán ma túy và thúc đẩy các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng”. Bà cho rằng, một khi Mỹ đạt được các mục tiêu quân sự như “loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Iran”, thì “thế giới sẽ an toàn, ổn định và tốt đẹp hơn”.

Tuy nhiên, Thomas Wright — cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng — nhận định rằng trước các hành động của Trump, “các đồng minh của Mỹ không biết nên tin vào điều gì, các đối thủ của Mỹ cũng không biết nên sợ điều gì, và ngay cả các thành viên nội các cũng không rõ chiến lược hay ý đồ của ông ta”. Ông Wright cho rằng nếu tình trạng hỗn loạn này tiếp diễn trong phần còn lại của nhiệm kỳ hai của ông Trump, nó sẽ tạo thêm cơ hội cho các đối thủ của Mỹ.