TS. Cấn Văn Lực: Kịch bản tăng trưởng GDP năm nay trong khoảng 9-9,3% do chịu tác động từ bối cảnh quốc tế

Tại Hội thảo “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026” tổ chức sáng 31/3, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia nhận định rằng điều hành kinh tế năm nay cần được đặt trong cả mục tiêu ngắn hạn lẫn tầm nhìn dài hạn.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV. Ảnh: BTC

Theo ông Lực, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn mà là bài toán đặt trong tầm nhìn dài hạn, có thể đến 2040, 2090, thậm chí 2100. Vì vậy, Việt Nam phải làm đồng thời hai việc: vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đó là điều kiện cần; đồng thời phải đảm bảo tính bền vững, đó là điều kiện đủ.

TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh tinh thần này hoàn toàn phù hợp với bốn quan điểm mà Tổng Bí thư đã nêu tại Hội nghị Trung ương 2, gắn với Nghị quyết 66.

Vị chuyên gia nhấn mạnh điểm cốt lõi là không đánh đổi tăng trưởng cao để lấy sự bất ổn. Đây cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang cần bứt tốc trong năm nay nhưng vẫn phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Ba trụ cột quyết định khả năng tăng trưởng

Về mô hình phát triển, TS. Cấn Văn Lực dẫn gợi ý của Ngân hàng Thế giới về mô hình “3i” dành cho các nước đang phát triển như Việt Nam, gồm tăng đầu tư, nhập khẩu và hấp thụ công nghệ, cùng với đổi mới sáng tạo.

"Tuy nhiên, Việt Nam không thể đi theo lộ trình tuần tự mà cần kết hợp đồng thời cả ba yếu tố này. Nếu đi tuần tự, sẽ rất khó đạt mục tiêu tăng trưởng cao và thu nhập cao vào năm 2045", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Đặt trong yêu cầu tăng trưởng GDP năm nay, việc thúc đẩy song song đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ giúp mở rộng năng lực sản xuất mà còn tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế trong trung hạn. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới, thay vì chỉ dựa vào các dư địa cũ.

Phân tích về các động lực tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho biết mô hình truyền thống của Việt Nam gồm ba yếu tố chính là lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

TS. Cấn Văn Lực phân tích: "Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lao động đóng góp khoảng 6 - 10%, vốn đóng góp khoảng 35 - 40%, còn TFP đóng góp khoảng 40 - 45%. Đối với Việt Nam, từ năm 1991 đến nay, lao động đóng góp khoảng 1,4% đến 15%, vốn đóng góp khoảng 40–45%, còn TFP đóng góp khoảng 45%, riêng năm ngoái là khoảng 47%".

Từ thực tế này, ông cho rằng nếu muốn đạt tăng trưởng hai con số, Việt Nam phải phát huy đồng thời cả ba yếu tố này, giống như một “kiềng ba chân”. Nói cách khác, để tăng trưởng GDP năm nay đạt mức cao hơn, nền kinh tế không thể chỉ trông chờ vào mở rộng vốn đầu tư hay gia tăng lao động, mà phải cải thiện mạnh chất lượng tăng trưởng thông qua năng suất.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ vừa qua, một số chỉ tiêu quan trọng vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Năng suất lao động chỉ tăng khoảng 5,2 - 5,3%, trong khi yêu cầu mới là 8,5%. Kinh tế số mới đóng góp khoảng 14%, thấp hơn mục tiêu 20%, và đến năm 2030 là 30%. Chỉ số hạnh phúc của Việt Nam hiện xếp thứ 46 thế giới, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là vào top 40.

Đáng chú ý, khu vực nông nghiệp, nơi có năng suất lao động thấp nhất, cần được cải thiện mạnh hơn nếu muốn đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tăng trưởng GDP năm nay. Hiện nay nông nghiệp tăng trưởng khoảng 3,5 - 4%, nhưng để góp phần vào mục tiêu hai con số, mức tăng này cần nâng lên khoảng 4,5 - 5%.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: BTC.

Động lực mới có thể cộng thêm 2 - 3 điểm % vào tăng trưởng GDP

Theo Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, trọng tâm giải pháp là nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp. Để làm được điều đó, Việt Nam cần tập trung vào năm yếu tố then chốt, gồm khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả thị trường và phân bổ nguồn lực; phát triển hạ tầng, giảm chi phí logistics; và cải cách thể chế.

Riêng với bài toán nhân lực, ông cho biết hiện có 16 triệu công nhân nhưng phần lớn thiếu kỹ năng, trong khi có 1,6 triệu thanh niên nông thôn đang thất nghiệp. Điều này cho thấy dư địa cải thiện chất lượng lao động vẫn còn rất lớn, đồng thời cũng phản ánh yêu cầu cấp bách phải tái cơ cấu thị trường lao động để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong năm nay và những năm tiếp theo.

Dù vậy, TS. Cấn Văn Lực cũng lưu ý rằng khoa học công nghệ có độ trễ, chưa thể tạo ra tăng trưởng ngay lập tức. Do đó, bên cạnh các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng, Việt Nam cần thúc đẩy thêm các động lực mới. Theo ông, cải cách thể chế có thể giúp tăng thêm khoảng 0,5 đến 1 điểm % tăng trưởng; phát triển các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng có thể đóng góp khoảng 4 điểm %; còn chuyển đổi số và khoa học công nghệ có thể đóng góp khoảng 1 điểm %.

"Tổng hợp lại, các động lực mới có thể giúp tăng thêm khoảng 2 - 3 điểm % tăng trưởng. Đây được xem là dư địa quan trọng để hỗ trợ mục tiêu GDP năm nay trong bối cảnh các biến động bên ngoài vẫn đang gây sức ép lớn lên nền kinh tế", chuyên gia dự báo.

Theo kịch bản do nhóm nghiên cứu xây dựng, bối cảnh quốc tế hiện nay có thể tạo ra nhiều tác động bất lợi. Cụ thể, xuất khẩu có thể giảm 1%, FDI giảm 1%, lạm phát tăng khoảng 0,5% từ 4% lên 4,5%, kéo theo tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 0,6 - 0,8%. Như vậy, từ mục tiêu 10% có thể chỉ đạt khoảng 9,3%. Nếu cộng thêm tác động từ thuế quan của Mỹ, mức tăng trưởng có thể giảm xuống khoảng 9%.

Từ phân tích này, TS. Cấn Văn Lực cho rằng không nhất thiết năm nào cũng phải đạt 10%, mà nên hướng tới mục tiêu bình quân 10% trong 5 năm. Theo ông, đây là cách tiếp cận thực chất hơn, giúp chính sách điều hành linh hoạt hơn và tránh áp lực chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá trong từng năm riêng lẻ.

Về kiến nghị, ông đề xuất trước hết cần sớm đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào thực tiễn. Cùng với đó là kiên định ổn định kinh tế vĩ mô với các trọng tâm gồm lạm phát, tỷ giá, an ninh năng lượng, thị trường tài chính và bất động sản. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải ổn định mặt bằng lãi suất, coi đây là điều kiện rất quan trọng để doanh nghiệp phục hồi, mở rộng đầu tư và góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP năm nay.

Bên cạnh đó, nền kinh tế cần tiếp tục được cơ cấu lại để phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng, đặc biệt thông qua năng suất và hệ số ICOR. Hiện ICOR của Việt Nam khoảng 5, trong khi mục tiêu là giảm xuống 4. Đây được xem là một chỉ dấu quan trọng phản ánh hiệu quả sử dụng vốn trong quá trình theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao.

Cuối cùng, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh để tăng trưởng GDP năm nay và các năm tiếp theo vừa đạt tốc độ cao vừa bảo đảm an toàn, Việt Nam cần chú trọng đồng thời bốn yếu tố an ninh, gồm an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng, an ninh mạng và dữ liệu.

Thông điệp xuyên suốt từ các phân tích của TS. Cấn Văn Lực là mục tiêu tăng trưởng GDP năm nay vẫn có cơ sở, nhưng để tiến gần tới ngưỡng kỳ vọng, Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào vốn và lao động. Thay vào đó, nâng cao năng suất lao động, cải thiện TFP, thúc đẩy cải cách thể chế và phát huy các động lực tăng trưởng mới sẽ là những yếu tố quyết định.

Trang Mai