TS.KTS Lê Thị Ái Thơ: Khơi nguồn sáng tạo kiến trúc từ thực tiễn

Lấy thực tiễn làm điểm khởi đầu cho sáng tạo

TS.KTS Lê Thị Ái Thơ, Trưởng Bộ môn Kiến trúc công nghiệp, Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội thường nhắc nhở sinh viên trong quá trình thực hiện đồ án: Đừng vội vẽ một công trình đẹp, hãy bắt đầu bằng việc tìm ra một vấn đề thực sự cần giải quyết.

TS.KTS Lê Thị Ái Thơ giảng dạy tại  Xưởng kiến trúc 6 (Đại học Kiến trúc Hà Nội).

Từ cách tiếp cận ấy, nhiều đồ án của sinh viên do cô hướng dẫn đã được ghi nhận tại các giải thưởng chuyên môn, trong đó có 5 giải Loa Thành, các giải thưởng AYDA và 4 giải Kiến trúc xanh sinh viên giai đoạn 2023 - 2025. 

Năm 2026, những đóng góp trong công tác giảng dạy, nghiên cứu và hoạt động chuyên môn của cô tiếp tục được Bộ Xây dựng ghi nhận bằng Bằng khen.

Hơn 24 năm công tác tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, TS.KTS Lê Thị Ái Thơ đã trải qua nhiều vai trò, từ giảng dạy, hướng dẫn đồ án, nghiên cứu khoa học đến quản lý chuyên môn. Với cô, kiến trúc công nghiệp ban đầu là một lựa chọn chuyên môn, nhưng càng gắn bó càng nhận ra sức hấp dẫn của lĩnh vực này. 

Bởi phía sau mỗi nhà máy, khu công nghiệp không đơn thuần là câu chuyện về công trình, mà còn là mối quan hệ giữa công nghệ, con người, môi trường và sự phát triển đô thị.

Cũng bởi vậy, trong giảng dạy, cô luôn khuyến khích sinh viên nhìn kiến trúc từ những vấn đề đang hiện hữu trong đời sống. 

Thay vì bắt đầu bằng việc tìm kiếm một hình thức thiết kế khác lạ, sinh viên cần trả lời những câu hỏi căn bản: Công trình dành cho ai? Vấn đề nào cần được giải quyết? Địa điểm, cộng đồng và môi trường đặt ra những yêu cầu gì?

Khi tìm được vấn đề thực sự quan tâm, sinh viên sẽ chủ động hơn trong khảo sát, nghiên cứu tài liệu, tranh luận và bảo vệ quan điểm thiết kế. Sự sáng tạo khi ấy không còn là nỗ lực tạo ra một hình thức khác biệt, mà được hình thành từ quá trình tìm tòi và giải quyết vấn đề.

Trong vai trò người hướng dẫn, TS.KTS Lê Thị Ái Thơ không muốn làm thay sinh viên hay áp đặt ý tưởng cá nhân lên đồ án. Cô lựa chọn cách đồng hành bằng việc đặt những câu hỏi đúng thời điểm, giúp người học nhận ra điểm chưa hợp lý, đồng thời khích lệ các em đủ tự tin theo đuổi những ý tưởng mới.

Đến nay, cô đã hướng dẫn sinh viên đạt 5 giải Loa Thành, bên cạnh các giải thưởng AYDA và Kiến trúc xanh sinh viên. 

Tuy nhiên, với nữ giảng viên, điều đáng quý không chỉ nằm ở số lượng giải thưởng mà còn ở sự trưởng thành của người học sau mỗi đồ án: Biết nghiên cứu sâu hơn, tư duy phản biện tốt hơn và tự tin bảo vệ quan điểm nghề nghiệp.

Cô cũng quan niệm, tham gia các giải thưởng không nên chỉ nhằm mục tiêu đạt giải. Đó còn là cơ hội để sinh viên đặt sản phẩm của mình trước những chuẩn mực chuyên môn cao hơn, tiếp nhận đánh giá từ các chuyên gia và học cách hoàn thiện tư duy thiết kế.

Kết nối nghiên cứu với những chuyển động của thực tiễn

Không dừng lại ở giảng đường, TS.KTS Lê Thị Ái Thơ còn dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu khoa học, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến kiến trúc, quy hoạch và quản lý khu công nghiệp tại Hà Nội.

Những nghiên cứu của cô tập trung vào nhiều khía cạnh như quản lý đất đai, kiến trúc công trình, cảnh quan và định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống theo hướng sinh thái, bền vững. 

Qua khảo sát thực tế, cô nhận thấy nhiều vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo hơn, từ mật độ xây dựng cao, không gian xanh bị thu hẹp đến mối quan hệ giữa khu sản xuất với khu dân cư, điều kiện làm việc của người lao động và khoảng cách giữa quy hoạch được phê duyệt với tình trạng sử dụng thực tế.

Theo cô, nghiên cứu khoa học không nên là hoạt động tách rời giảng dạy. Những dữ liệu thu thập từ thực tiễn chính là chất liệu giúp bài giảng trở nên sinh động, giúp sinh viên không chỉ tiếp cận tiêu chuẩn, nguyên lý mà còn hiểu được nguyên nhân của những vấn đề đang tồn tại và tìm kiếm giải pháp cải thiện.

Ở chiều ngược lại, quá trình giảng dạy cũng mở ra những câu hỏi nghiên cứu mới. Những thắc mắc, góc nhìn của sinh viên đôi khi giúp người giảng viên nhận diện những khoảng trống trong thực tiễn, từ đó tiếp tục đào sâu vấn đề.

Bên cạnh công bố các bài báo khoa học quốc tế trên hệ thống Scopus, tham gia báo cáo tại các hội nghị khoa học quốc tế như SHM&ES 2025, CUTE 2026, cô còn tham gia hướng dẫn 7 học viên cao học thuộc các chuyên ngành Kiến trúc, Quản lý đô thị và công trình. 

Với học viên sau đại học, cô khuyến khích lựa chọn những vấn đề xuất phát từ chính công việc đang đảm nhiệm, vận dụng phương pháp nghiên cứu khoa học để phân tích và đề xuất giải pháp có khả năng ứng dụng.

Đáng chú ý, tháng 12/2024, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường do cô chủ trì với tên gọi "Đổi mới nhiệm vụ và phương pháp hướng dẫn đồ án công trình công nghiệp theo hướng tiếp cận CDIO tại Khoa Kiến trúc Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội" đã được nghiệm thu. 

Đây cũng là một trong những hướng đi thể hiện sự quan tâm của cô đối với việc đổi mới phương pháp đào tạo, gắn kiến thức chuyên môn với năng lực thực hành và giải quyết vấn đề.

Trong bối cảnh các khu công nghiệp đứng trước yêu cầu chuyển đổi xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động môi trường và cải thiện điều kiện sống của người lao động, cô cho rằng kiến trúc sư cần có cách nhìn rộng hơn về công trình. Mỗi công trình cần được đặt trong tổng thể hệ sinh thái sản xuất, đô thị, xã hội và môi trường.

Đón nhận Bằng khen của Bộ Xây dựng năm 2026, TS.KTS Lê Thị Ái Thơ xem đây là niềm vui, sự động viên và cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với công việc. Với cô, thành quả có ý nghĩa nhất không nằm ở một bài báo, giải thưởng hay danh hiệu cụ thể, mà là sự trưởng thành của sinh viên và sự phát triển của tập thể mà mình có cơ hội đóng góp.

Thời gian tới, nữ giảng viên đặt mục tiêu tiếp tục đổi mới giảng dạy, tăng cường năng lực nghiên cứu và tư duy độc lập cho sinh viên; đi sâu nghiên cứu quá trình chuyển đổi khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái; đồng thời dành thời gian hướng dẫn học viên cao học, hỗ trợ các giảng viên trẻ trong hoạt động chuyên môn.

PGS.TS.KTS. Nguyễn Tuấn Anh, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kiến trúc Hà Nội khẳng định: "Cô Thơ là nữ giảng viên nhiệt tình có tinh thần trách nhiệm , học tập và nâng cao trình độ, gương mẫu trong công tác chuyên môn và giảng dạy. 

Bộ môn kiến trúc công nghiệp có nội dung giảng dạy tương đối phức tạp nhưng cô Thơ đã hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy truyền đạt kiến thức tốt cho sinh viên".

"Nếu mình còn giữ được sự say mê với nghề, còn khiến sinh viên muốn đặt thêm câu hỏi sau mỗi bài học và còn có thể đồng hành với các em trên con đường trở thành những kiến trúc sư có năng lực, trách nhiệm với xã hội, thì đó vẫn là điều đáng để tiếp tục cố gắng", TS.KTS Lê Thị Ái Thơ chia sẻ.

Với người làm nghề giáo, có lẽ những giá trị bền lâu nhất không chỉ được đo bằng thành tích hôm nay, mà còn hiện diện trong tư duy, năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của những thế hệ kiến trúc sư được vun đắp từ giảng đường.