TS Nguyễn Thị Quốc Minh: Đừng so sánh 'hậu trường' của mình với 'spotlight' của người khác trên mạng xã hội

Hiện nay, việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội đã trở thành thói quen phổ biến của nhiều bạn trẻ. Không khó để bắt gặp hình ảnh người dùng dành hàng giờ mỗi ngày để theo dõi thần tượng, KOL hay cập nhật những xu hướng mới nhất.

Theo TS Nguyễn Thị Quốc Minh, việc thường xuyên tiếp cận mạng xã hội không hoàn toàn tiêu cực. Ở góc độ tích cực, các nền tảng này giúp người trẻ mở rộng góc nhìn, tăng khả năng tiếp cận thông tin và tri thức. So với trước đây, khi nguồn tài liệu, thông tin còn hạn chế, đây là một bước tiến lớn.

Tính hai mặt của mạng xã hội

Vào thời của thế hệ 8x (và trước đó), việc tiếp cận tri thức không hề dễ dàng. Sinh viên chủ yếu học thông qua các bài giảng trên lớp hoặc tìm kiếm tài liệu trong sách vở. Tuy nhiên, sách khi đó không phong phú như hiện nay. Muốn đọc, họ phải đến thư viện hoặc tự bỏ tiền mua sách.

“Ở thư viện, số lượng đầu sách rất hạn chế. Có những cuốn đang ‘hot’ lúc bấy giờ như tác phẩm của Kawabata hay Cánh đồng bất tận thì cả thư viện chỉ có vài quyển. Sinh viên phải xếp hàng chờ đợi, thậm chí tìm ‘chiêu’ để mượn được sách.” Cô kể lại.

TS Nguyễn Thị Quốc Minh nhận định, một trong những ưu điểm quan trọng của thời đại số là tốc độ cập nhật thông tin nhanh chóng. Nếu như trước đây, để tiếp cận một tin tức mới, chúng ta phải chờ đợi các bản tin thời sự trên truyền hình hoặc các bài viết trên báo chí, thì nay mọi thứ gần như diễn ra tức thời chỉ với một thiết bị kết nối internet.

Nguyễn Thị Quốc Minh: "Trong thời đại của mạng xã hội như hiện nay, người trưởng thành, người được khai phóng tư duy không phải là người biết nhiều thông tin, thích thể hiện quan điểm mà là người biết phân biệt đâu là thông tin đáng tin, cần thiết và đâu chỉ là tiếng ồn vang dội lại của đám đông".

Bên cạnh đó, việc có thể tiếp cận thông tin đa chiều về cùng một vấn đề, ta sẽ có điều kiện mở rộng nhận thức. Từ đó hình thành tư duy sáng tạo, kích thích tinh thần học hỏi. Đặc biệt, mạng xã hội còn tạo ra cảm giác kết nối, đây là một yếu tố quan trọng trong đời sống hiện đại. Người dùng có thể dễ dàng chia sẻ, trao đổi và tương tác với cộng đồng, từ đó hình thành những mối liên kết về tri thức và cảm xúc.

Theo TS Nguyễn Thị Quốc Minh, dòng chảy thông tin trên môi trường số cũng tồn tại không ít hạn chế. Tác động tiêu cực dễ thấy nhất là việc người dùng rất dễ bị cuốn theo lượng thông tin khổng lồ. Trong trường hợp thiếu bản lĩnh cá nhân, thiếu nền tảng kiến thức vững chắc hoặc tư duy phân tích sắc bén, người tiếp nhận thông tin có thể mắc phải hiệu ứng đám đông. Một biểu hiện rõ nét là việc người dùng dễ dàng tương tác theo số đông mà không kiểm chứng thông tin. Nhiều người không thực sự biết mức độ chính xác của một nội dung, nhưng vẫn sẵn sàng bày tỏ thái độ khen chê theo xu hướng chung. Đáng chú ý, khi xuất hiện những thông tin mới từ phía khác, dư luận lại nhanh chóng đảo chiều. Không gian mạng vì thế thường xuyên rơi vào trạng thái “nóng lên” theo từng làn sóng thông tin.

Theo nhận định của cô, điều này cho thấy một bộ phận người dùng đang có “sức đề kháng” yếu trước thông tin, dễ bị tác động, dễ phản ứng, nhưng thiếu sự kiểm chứng và suy xét. Bên cạnh đó, việc tiếp nhận thông tin với tốc độ nhanh, liên tục cũng khiến quá trình tư duy trở nên hời hợt. Người dùng có thể “biết nhiều”, nhưng lại không hiểu sâu, không nắm chắc bản chất.

“Mạng xã hội cung cấp cho chúng ta rất nhiều điều. Nhưng chúng ta được khai phóng hay bị thao túng là phụ thuộc vào chính mỗi người. Cụ thể là phụ thuộc vào kiến thức nền, tầm nhận thức, cách tư duy, bản lĩnh và kinh nghiệm sống. Trong thời đại của mạng xã hội như hiện nay, người trưởng thành, người được khai phóng tư duy không phải là người biết nhiều thông tin, thích thể hiện quan điểm mà là người biết phân biệt đâu là thông tin đáng tin, cần thiết và đâu chỉ là tiếng ồn vang dội lại của đám đông” - Cô chia sẻ thêm.

MXH gây ra áp lực đồng trang lứa

TS Nguyễn Thị Quốc Minh nhận định, việc “so sánh đồng trang lứa” hay rộng hơn là “so sánh xã hội” đang trở nên phổ biến và tiềm ẩn nhiều tác động tiêu cực đến tâm lý người trẻ.

Như chúng ta đã biết, so sánh có thể là động lực giúp mỗi người nhận ra ưu điểm, hạn chế của bản thân để từ đó phát triển và tiến bộ. Nếu lúc nào cũng tự hài lòng, dễ rơi vào trạng thái “ngủ quên trong chiến thắng”, tự mãn thì cũng rất nguy hiểm. Tuy nhiên, khi sự so sánh trở thành áp lực, khiến các bạn tự làm tổn thương chính mình, tự dằn vặt mình, thậm chí có những suy nghĩ và hành vi tự hại thì đó chính là một hình thức của tiêu cực.

“Những gì người khác đăng tải trên mạng xã hội chỉ là các “highlight", “spotlight” trên “sân khấu” của họ. Còn cuộc đời bình thường, mọi người đều có “hậu trường” của riêng mình. Nhưng các bạn vô tình so sánh “hậu trường” - những khó khăn, thử thách của mình với khoảnh khắc nổi bật trong cuộc đời của người khác. Sau đó rồi từ đó dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực, hành động tiêu cực, đó chính là lúc chúng ta đang tự thao túng tâm lý mình” - Tiến sĩ Nguyễn Thị Quốc Minh chia sẻ.

Mỗi người có điều kiện và hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, không cần lấy người khác làm chuẩn cho cuộc đời mình. Tất cả mọi người đều có những con đường khác nhau, timeline thành công khác nhau, chỉ cần chúng ta luôn ý thức phấn đấu, ý thức hoàn thiện bản thân mỗi ngày để mỗi ngày chúng ta là phiên bản tốt hơn của chính mình, như vậy đã là “cuộc đời rực rỡ” rồi.

Quản lý cảm xúc để tránh FOMO

Chúng ta thường biết đến khái niệm “FOMO”(fear of missing out) – nỗi sợ bị bỏ lỡ, còn “JOMO” (joy of missing out) – niềm vui khi bỏ lỡ. Tuy nhiên, “niềm vui” ở đây cần được hiểu đúng: đó không phải là vui khi bỏ lỡ mọi thứ, mà là cảm giác không buồn khi bỏ lỡ những điều không thực sự ý nghĩa, không quan trọng với cuộc sống của mình. Đây là một lối sống tích cực, hướng đến việc tận hưởng hiện tại và tập trung vào bản thân, thay vì chạy theo xu hướng hay lo lắng về việc mình đang bỏ lỡ điều gì. JOMO đề cao chất lượng sống, giúp giảm căng thẳng và giữ sự cân bằng tâm lý. Người theo JOMO là người biết chọn lọc: họ chấp nhận bỏ lỡ những điều không phù hợp, không cần thiết hoặc vượt quá điều kiện của bản thân, mà không tự trách hay dằn vặt mình.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Quốc Minh nhận định: “Thay vì sợ bỏ lỡ, chúng ta hãy học cách vui vẻ chấp nhận việc bỏ lỡ. Nếu điều đó không phù hợp với mình thì việc bỏ lỡ cũng là điều bình thường. Các bạn đừng sợ bỏ lỡ một xu hướng, một sự kiện hay bất kỳ điều gì trên mạng xã hội.Những tiêu chí trong cuộc đời chúng ta không phải là bất di, bất dịch. Ở mỗi hoàn cảnh, mỗi độ tuổi khác nhau, chúng ta sẽ đặt ra những tiêu chí khác nhau. Vì vậy, không có gì là cố định, và cũng không nên lấy ai làm hình mẫu để rồi phải chạy theo bằng mọi giá. Điều quan trọng là trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình, như vậy đã là đủ”

Theo đó, trong thời đại hiện nay – khi thông tin về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống hằng ngày đều được cập nhật liên tục trên mạng, chúng ta không nên tự “cô lập” mình khỏi mạng xã hội, nhưng cũng không cần tuyệt đối hóa nó. Mỗi người cần có tiêu chí riêng để lựa chọn, theo dõi những kênh thông tin thực sự cần thiết và phù hợp, đồng thời tập trung thời gian cho những nội dung đó. Như vậy, chúng ta vừa không bị FOMO, vừa không trở nên lạc hậu hay lỗi thời.