TS Trần Du Lịch: 'Quả bóng đã về chân, TP.HCM giờ phải sút vào lưới'

Sáng 8-1, Ban Tuyên giáo và Dân vận TP.HCM tổ chức hội nghị báo cáo viên tháng 1-2026.

Tại đây, các đại biểu đã nghe TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai NQ98 của Quốc hội, trình bày chuyên đề “Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị quyết 98 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM”.

"Nâng cấp" để xóa bỏ điểm nghẽn

Theo TS Trần Du Lịch, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 260 (bổ sung, sửa đổi Nghị quyết 98) là bước “nâng cấp” tất yếu để TP.HCM bứt phá trong kỷ nguyên mới. Ông cho biết sau hơn hai năm triển khai, Nghị quyết 98 đã hoàn thành 36/44 nhiệm vụ, đóng góp tích cực vào sự phục hồi của TP sau đại dịch COVID-19. Đáng chú ý, các chính sách trong nghị quyết như cơ chế chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức TP và phân cấp, phân quyền cho TP Thủ Đức đã đi nhanh vào cuộc sống.

TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai NQ98 của Quốc hội. Ảnh: V.LIÊN

Tuy nhiên, ông Lịch chỉ rõ thực tiễn triển khai vẫn còn những điểm nghẽn. Một số nội dung phân cấp nhưng chưa “dứt khoát”, TP vẫn phải chờ sự ý kiến của các bộ, ngành. Nhiều nội dung liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số chưa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư.

Cạnh đó, nhiều nội dung của Nghị quyết 98 đã được luật hóa thông qua các luật như Luật Đất đai, Luật Đầu tư... Chính những điều này đặt ra yêu cầu phải có một khung thể chế mới, mạnh mẽ hơn cho sự phát triển của TP.HCM.

Nhấn mạnh Nghị quyết 260 không thay thế hoàn toàn mà là sự bổ sung, hoàn thiện dựa trên nền tảng Nghị quyết 98, TS Trần Du Lịch nêu ra một số lý do chính của việc nâng cấp Nghị quyết 98.

Thứ nhất, sau sáp nhập, với quy mô dân số hơn 14 triệu người, diện tích 6.772 km², đóng góp 1/4 GDP cả nước, TP.HCM đang sở hữu lợi thế rất lớn về vị trí chiến lược với hệ thống cảng biển quốc tế, trung tâm tài chính và công nghiệp hiện đại… Do đó, phải tận dụng thời cơ này để đưa TP phát triển nhanh theo chỉ đạo của Trung ương.

Thứ hai, TS Lịch nêu rõ để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới thì phải đẩy mạnh cải cách thể chế. “TP.HCM là nơi có nhiều điều kiện nhất để đi nhanh với tinh thần TP vì cả nước và cả nước vì TP” – ông nói và dẫn chứng mỗi điểm % tăng trưởng GRDP tăng thêm của TP.HCM sẽ đóng góp 0,25% tăng trưởng tăng thêm GDP cho cả nước. Các cơ chế trong Nghị quyết 260 là nhằm phát huy được vai trò của TP trong giai đoạn phát triển mới, ít nhất là trong 10 năm tới.

“Nếu không đạt mức tăng trưởng hai con số trong những năm tới, mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045 sẽ rất khó khăn, khó thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình” – TS Trần Du Lịch nói thêm.

Một vấn đề khác được TS Lịch đề cập đến là Việt Nam chỉ còn khoảng 10-15 năm trước khi kết thúc thời kỳ dân số vàng. Chính vì vậy, cần tận dụng thời kỳ này để đưa đất nước phát triển, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, tránh tình trạng “chưa giàu đã già”.

Theo vị chuyên gia, Nghị quyết 260 được ví như "con tàu cao tốc" trao cho TP.HCM thẩm quyền và trách nhiệm lớn lao. “Chúng ta không có nhiều thời gian để chờ đợi. Nghị quyết 260 là quyết tâm chính trị để TP.HCM thực sự trở thành đầu tàu, khai thác tốt nhất lợi thế của một siêu đô thị” - TS Trần Du Lịch khẳng định.

Cuộc cách mạng về tư duy quản lý

Đi sâu vào phân tích những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 260, TS Trần Du Lịch nhìn nhận đây không chỉ là bản sửa đổi đơn thuần mà là cuộc cách mạng về tư duy quản lý theo hướng địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

“Nghị quyết 260 đã phân cấp, phân quyền cho TP rất chi tiết, với tinh thần giao quyền trực tiếp cho HĐND, UBND quyết định và chịu trách nhiệm, thay vì cơ chế "xin – cho" như trước đây” – ông nhấn mạnh.

Khu thương mại tự do (FTZ) tại khu vực Cái Mép - Thị Vải là một trong những điểm mới quan trọng được quy định tại Nghị quyết 260 của Quốc hội. Ảnh minh họa: HÀ THANH

Ông nêu rõ điểm mới quan trọng đầu tiên của Nghị quyết 260 là sửa đổi về phạm vi điều chỉnh và mở rộng danh mục các lĩnh vực thu hút nhà đầu tư chiến lược, bổ sung quy định về Khu thương mại tự do và các vấn đề về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

HĐND TP được trao thẩm quyền quyết định, bổ sung danh mục nhà đầu tư chiến lược, giúp đẩy nhanh việc triển khai các dự án quan trọng, thu hút vốn lớn và công nghệ cao.

Theo TS Trần Du Lịch, nhà đầu tư chiến lược phải là người đồng hành cùng Nhà nước để kiến tạo phát triển trong từng lĩnh vực cụ thể. “Quy mô vốn lớn hay nhỏ là quan trọng nhưng quan trọng hơn là tính chất của công trình đó” – TS Lịch nhấn mạnh và dẫn chứng dự án Khu liên hợp thể thao Rạch Chiếc khi được triển khai sẽ mang lại giá trị cho xã hội và hạ tầng TP rất lớn dù lợi nhuận có thể thấp.

Điểm mới thứ hai là về quản lý đô thị. Theo đó, TP.HCM được phân cấp phê duyệt "Quy hoạch tổng thể" trên cơ sở tích hợp quy hoạch kinh tế - xã hội và quy hoạch chung. Điều này giúp loại bỏ sự chồng chéo, rút ngắn thời gian chờ đợi phê duyệt từ Chính phủ và các bộ, ngành vốn có thể kéo dài cả năm.

Đặc biệt, TS Trần Du Lịch cho hay Nghị quyết 260 đưa vào mô hình Khu thương mại tự do (FTZ) tại khu vực Cái Mép - Thị Vải. Ông thông tin TP đã dành nhiều thời gian nghiên cứu mô hình Khu thương mại tự do từ thực tiễn thế giới (như Dubai, Thượng Hải...) để áp dụng phù hợp với Việt Nam.

FTZ tại khu vực Cái Mép - Thị Vải là khu phức hợp đa chức năng từ sản xuất xuất khẩu, dịch vụ logistics đến trung tâm thương mại dịch vụ. Mục tiêu là tham gia sâu vào chuỗi cung ứng và hệ thống logistics thông qua lợi thế cảng biển nước sâu và vận tải.

Để thu hút, TS Trần Du Lịch nói chúng ta cạnh tranh bằng thể chế, hạ tầng và vị thế của TP.HCM. Các ưu đãi như miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân… sẽ được áp dụng có chọn lọc cho các nhà đầu tư chiến lược, dựa trên quy mô và giá trị họ mang lại.

Ông Trần Du Lịch nhấn mạnh TP.HCM là “sandbox” thí điểm những chính sách mới, và những nội dung nào làm tốt sẽ được nhân rộng ra cho các địa phương khác trên cả nước. Chính vì vậy, trách nhiệm của HĐND TP trong triển khai một loạt những nội dung được quy định tại Nghị quyết 260 là rất nặng nề.

Ông cho biết theo thông tin thì dự kiến trong tháng này, Khu liên hợp thể dục thể thao Rạch Chiếc sẽ động thổ. “Như vậy, đây là dự án của nhà đầu tư chiến lược đầu tiên nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 260. Đây là điều đáng mừng cho TP” – ông Lịch nói.

"Quả bóng đã đưa về chân thành phố, giờ chúng ta phải sút vào lưới. Thành công của việc này phụ thuộc vào quyết tâm chính trị và năng lực triển khai của bộ máy" – TS Lịch nhấn mạnh.

NGUYỄN THẢO