Từ 1/7, đăng bài, bình luận, chia sẻ thế nào trên mạng xã hội để không bị xử phạt?

Cần phân biệt quyền phản ánh thông tin với hoạt động báo chí

Từ ngày 1/7, Nghị định 174/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin sẽ có hiệu lực với nhiều quy định mới về quản lý hoạt động trên không gian mạng.

Nhiều nội dung trên mạng xã hội mang dáng dấp tác phẩm báo chí, tiềm ẩn nguy cơ bị xử lý theo quy định. Ảnh minh họa/Nguồn: XL.

Đáng chú ý, điểm h khoản 1, Điều 95, quy định phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng (mức phạt này áp dụng với tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị phạt bằng 1/2) đối với hành vi "lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí".

Trước quy định mới này, nhiều người sử dụng mạng xã hội, người sáng tạo nội dung (KOL) trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok đặt câu hỏi đâu là ranh giới giữa việc phản ánh sự việc, chia sẻ trải nghiệm với một sản phẩm có thể bị xem là "phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí". Người dân còn có thể ghi nhận hiện trường, phỏng vấn người liên quan rồi đăng lên mạng xã hội hay không?

Trao đổi với VietTimes về câu hỏi trên, luật sư Lê Văn Kiên, Trưởng Văn phòng Luật sư Ánh Sáng Công lý, cho rằng cần phân biệt giữa quyền phản ánh thông tin của công dân với hành vi sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí vốn là trường hợp bị xử phạt theo Nghị định 174.

"Người sáng tạo nội dung, người sử dụng mạng xã hội cần phản ánh trung thực thông tin khi đăng tải trên các nền tảng số, không nên thực hiện các nội dung mang tính chất thay thế hoạt động nghiệp vụ báo chí để tránh có thể bị xem xét xử lý theo quy định", ông khuyến cáo.

Luật sư Kiên cho rằng cùng với sự phát triển của mạng xã hội, mỗi người đều có thể trở thành người sản xuất nội dung và tiếp cận số lượng lớn người xem chỉ trong thời gian ngắn. Do đó, bên cạnh quyền tự do biểu đạt, người sử dụng mạng xã hội cũng cần chịu trách nhiệm đối với nội dung do mình đăng tải.

"Thực tế, không ít trang mạng xã hội của tổ chức, trang cá nhân không thuộc quản lý của cơ quan báo chí nhưng lại thực hiện sản xuất, các sản phẩm có nội dung như một phóng sự hoặc phỏng vấn nhân vật như một tác phẩm báo chí hoàn chỉnh rồi đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội.

Với các tác phẩm mang tính chất báo chí nhưng không được kiểm duyệt theo quy trình của cơ quan báo chí, nguy cơ thông tin chưa được kiểm chứng, dễ gây hiểu nhầm, xuyên tạc hoặc vi phạm quy định pháp luật là rất lớn", luật sư Kiên phân tích.

Không ít người cũng băn khoăn liệu việc bình luận về chính sách hoặc bày tỏ quan điểm cá nhân trên Facebook có bị hạn chế khi Nghị định 174 có hiệu lực.

Theo luật sư Kiên, cần nhìn nhận rõ rằng quyền phản ánh, cung cấp thông tin của công dân là quyền hiến định, được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, ranh giới cần lưu ý nằm ở cách thức thể hiện nội dung. Khi một cá nhân hoặc tổ chức xây dựng nội dung có kết cấu, hình thức và cách tiếp cận tương tự một tác phẩm báo chí chuyên nghiệp như dựng kịch bản phóng sự, tổ chức ghi hình, phỏng vấn nhân vật theo hướng khai thác thông tin đa chiều, đưa ra nhận định, kết luận vấn đề thì có thể bị xem xét là đang “thực hiện hoạt động báo chí” khi chưa được cấp phép.

“Hoạt động báo chí là lĩnh vực có điều kiện, phải do cơ quan báo chí được cấp phép thực hiện, với đội ngũ phóng viên, biên tập viên tuân thủ quy trình nghiệp vụ và cơ chế kiểm soát nội dung chặt chẽ.

Việc một cá nhân tự sản xuất các nội dung mang tính chất điều tra, phỏng vấn, đặc biệt liên quan đến các vấn đề nhạy cảm, dễ gây tranh cãi có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý”, luật sư Kiên nhấn mạnh.

Do đó, để tránh vi phạm, người sử dụng mạng xã hội cần phân biệt rõ giữa việc chia sẻ thông tin mang tính cá nhân với việc tạo ra sản phẩm có tính chất báo chí. Một số nguyên tắc nên được lưu ý gồm:

Không dàn dựng, biên tập nội dung theo hướng “điều tra” hoặc “phóng sự” khi không có chức năng báo chí;

Tránh sử dụng các cách dẫn dắt, đặt tiêu đề, lời bình mang tính định hướng dư luận như một tác phẩm báo chí;

Không tự nhận là “phóng viên”, “nhà báo” hoặc sử dụng danh xưng dễ gây hiểu nhầm;

Kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải, đặc biệt với các nội dung liên quan đến cá nhân, doanh nghiệp, sự việc nhạy cảm.

“Trong bối cảnh ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp bảo vệ bản thân người đăng tải mà còn góp phần xây dựng môi trường thông tin minh bạch, lành mạnh hơn”, luật sư Kiên nói.

Người dùng Facebook được phản ánh, bình luận đến đâu để không vi phạm? Ảnh minh họa.

Like, bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội khi nào có thể phát sinh rủi ro pháp lý?

Những ngày gần đây, việc Công an tỉnh Hà Tĩnh mời làm việc, răn đe, giáo dục 135 người có hành vi tương tác với các tài khoản mạng xã hội đăng tải nội dung chống phá Nhà nước đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Từ vụ việc này, nhiều người đặt câu hỏi: Việc bấm nút like (thích), bình luận hay chia sẻ trên mạng xã hội như thế nào để tránh bị xử phạt?

Trả lời VietTimes, luật sư Lê Văn Kiên, Trưởng Văn phòng Luật sư Ánh Sáng, cho rằng để không bị xử phạt, người dùng mạng xã hội cần tránh các hành vi vi phạm quy định tại Điều 95 Nghị định 174.

Theo đó, nghị định quy định phạt tiền từ 20–30 triệu đồng đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Mức phạt áp dụng với cá nhân bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức. Ngoài ra, các hành vi đăng tải hoặc lan truyền nội dung cổ súy tệ nạn xã hội, vi phạm thuần phong mỹ tục; thông tin dâm ô, đồi trụy; nội dung bạo lực, rùng rợn hoặc chia sẻ đường dẫn đến thông tin bị cấm cũng thuộc diện bị xử lý.

“Căn cứ quy định này, nếu người dùng mạng xã hội bình luận, cung cấp hoặc chia sẻ lại các bài viết, đường dẫn chứa thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm tổ chức, cá nhân thì có thể bị xem là đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật”, luật sư Kiên khuyến cáo.

Tuy nhiên, luật sư Kiên cũng nhấn mạnh việc “Like”, bình luận hay chia sẻ không mặc nhiên đồng nghĩa với vi phạm. Việc đánh giá trách nhiệm phải dựa trên bối cảnh, mục đích, nội dung tương tác và quy định pháp luật áp dụng trong từng trường hợp cụ thể.

Theo ông, rủi ro pháp lý không chỉ đến từ việc trực tiếp tạo ra thông tin sai sự thật, mà còn từ hành vi góp phần lan truyền các nội dung này. Trong môi trường số, mỗi lượt tương tác đều có thể làm gia tăng phạm vi tiếp cận của thông tin. Đặc biệt, các nội dung giật gân, sai lệch thường được lan truyền nhanh thông qua chính hoạt động tương tác của người dùng.

“Các đối tượng xấu thường khai thác tâm lý tò mò để phát tán thông tin sai sự thật. Khi người dùng tương tác, dù chỉ là một nút ‘Like’ hay bình luận, cũng có thể vô tình giúp nội dung đó lan rộng hơn. Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội sẽ ưu tiên hiển thị những nội dung người dùng quan tâm, khiến các thông tin xấu độc xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều”, ông Kiên nói.

Luật sư Kiên lưu ý thêm nhiều người cho rằng chỉ chia sẻ lại bài viết của người khác thì không phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu nội dung được chia sẻ vi phạm pháp luật, người chia sẻ vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm tùy theo tính chất, mức độ hành vi.

Để giảm thiểu rủi ro, người dùng nên cân nhắc trước khi đăng tải, chia sẻ hoặc bình luận bằng cách tự đặt ra các câu hỏi: Thông tin đã được kiểm chứng hay chưa? Có phải là nguồn tin chính thống hay chỉ là thông tin một phía? Nội dung có quy kết trách nhiệm khi chưa có căn cứ hay không?

Bên cạnh đó, người dân cần nâng cao cảnh giác khi tiếp cận thông tin trên mạng xã hội, không vội tin, bình luận hoặc chia sẻ các nội dung mang tính kích động, quy chụp hoặc xuyên tạc. Khi có nhu cầu phản ánh, kiến nghị, nên ưu tiên gửi tới cơ quan có thẩm quyền hoặc thông qua các kênh thông tin chính thống để được xem xét, giải quyết theo quy định.