Từ 1.9, nhiều thông tin về đất đai phải được công khai

Ranh giới thực hiện cải tạo, xây dựng lại Khu tập thể Nghĩa Tân, Hà Nội, tỉ lệ 1/500. Ảnh cắt từ hồ sơ quy hoạch

Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1.9.2026, thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Một trong những điểm đáng chú ý là mở rộng danh mục thông tin trong lĩnh vực đất đai mà cơ quan, đơn vị có trách nhiệm công khai.

Theo đó, các thông tin phải công khai gồm kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thông tin thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn; kết quả điều tra, đánh giá đất đai; quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn.

Thông tin được công khai trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu và các kênh chính thức của cơ quan, đơn vị; phương tiện thông tin đại chúng; Công báo, niêm yết hoặc thông qua tiếp công dân, họp báo, thông cáo báo chí và các hình thức thuận lợi khác.

Nếu pháp luật chuyên ngành chưa quy định thời điểm công khai, thông tin phải được công khai chậm nhất 5 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra.

Một điểm mới khác là cơ chế xử lý thông tin công khai không chính xác. Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm kịp thời đính chính và công khai thông tin đã được sửa. Nếu cho rằng thông tin công khai không chính xác, công dân có quyền kiến nghị với cơ quan đã công khai. Chậm nhất 10 ngày kể từ khi nhận kiến nghị, cơ quan này phải kiểm tra và trả lời.

Việc công khai các thông tin trên có ý nghĩa đặc biệt với người có đất nằm trong khu vực quy hoạch, dự án hoặc thuộc diện thu hồi. Người dân có thêm cơ sở để theo dõi quy hoạch, kiểm tra thông tin về giá đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giám sát quá trình thực hiện.

Cùng với yêu cầu minh bạch thông tin, chính sách đất đai cũng đang đặt ra cách tiếp cận mới đối với công tác thu hồi đất. Nghị quyết 21-NQ/TW năm 2026 định hướng chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân, bảo đảm nơi ở, điều kiện sống và sinh kế sau di dời.

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Quốc Khánh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, cho rằng đây là sự chuyển hướng quan trọng, bởi việc thu hồi đất không chỉ làm mất một tài sản mà còn gây xáo trộn về nơi ở, công việc và sinh kế. Mục tiêu cuối cùng phải là bảo đảm người dân không rơi vào tình trạng thiệt thòi hoặc yếu thế hơn trước.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng đất đai với nhiều gia đình không chỉ là tài sản mà còn là nơi ở, tư liệu sản xuất, nguồn thu nhập và tài sản tích lũy. Vì vậy, chính sách bồi thường không nên chỉ trả lời câu hỏi “bồi thường bao nhiêu”, mà cần tính đến việc người dân sẽ sống thế nào, làm gì và tạo dựng cuộc sống mới ra sao sau khi bị thu hồi đất.

Theo ông Huy, tái định cư cũng không nên chỉ được hiểu là chuyển người dân từ nơi ở cũ sang nơi ở mới. Khu tái định cư cần bảo đảm hạ tầng, trường học, y tế, thương mại, không gian sinh hoạt cộng đồng và các dịch vụ thiết yếu; quan trọng hơn là phải tạo điều kiện để người dân duy trì hoặc tìm kiếm nguồn thu nhập.

Từ góc độ thực thi, mỗi dự án cần có kế hoạch tái thiết cuộc sống ngay từ khi lập phương án thu hồi đất, xác định rõ người dân chuyển đến đâu, khi nào có nơi ở mới, hạ tầng đã hoàn thiện hay chưa, sinh kế và việc làm được bảo đảm thế nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm. Thông tin về quy hoạch, bồi thường, tái định cư và tiến độ cũng cần được công khai từ sớm, đi kèm đối thoại thực chất với người dân.

Như vậy, từ ngày 1.9, yêu cầu minh bạch trong lĩnh vực đất đai được đặt ở mức cao hơn, trong khi chính sách thu hồi đất cũng hướng tới mục tiêu rộng hơn là bảo đảm cuộc sống của người dân sau di dời. Hiệu quả của chính sách vì thế không chỉ nằm ở việc bồi thường đúng quy định, mà còn ở khả năng giúp người dân có nơi ở ổn định, duy trì sinh kế và từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống.