Từ cậu học trò trốn học đến người thầy gieo chữ cho trẻ khiếm thính
Từng là cậu bé mang nhiều mặc cảm vì bị trêu chọc, có giai đoạn ham chơi, lười học và suýt bỏ thi đại học, Nguyễn Đức Hạnh (SN 1992) đã vượt qua giới hạn của bản thân để trở thành người đứng lớp dạy trẻ khiếm thính tại chính “mái nhà” từng cưu mang mình - Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (xã Quảng Oai, TP. Hà Nội) suốt hơn 10 năm qua.
Hai bức thư ở tuổi 12 và những ngày khép mình
Ngày 16/8/2004 là cột mốc thầy giáo Nguyễn Đức Hạnh (quê Phú Thọ) không bao giờ quên. Học xong lớp 6, khi mới 12 tuổi, cậu bé Hạnh được ông bà ngoại đưa xuống Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (Hà Nội) để thăm khám, phục hồi chức năng và tiếp tục theo học văn hóa trong môi trường giáo dục chuyên biệt. Bác sĩ Nguyễn Ngọc Tân, Giám đốc Trung tâm nhớ rõ khi đó “Hạnh bé xíu, khuyết tật vận động, thể chất yếu, nhưng khả năng tiếp thu rất tốt”.

Thầy giáo Nguyễn Đức Hạnh (SN 1992) cán bộ khoa Giáo dục đặc biệt, trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An. (Ảnh: Uông Ngọc)
Những đêm đầu tiên nằm một mình trên chiếc giường y tế xa lạ, nỗi tủi thân của đứa trẻ thiếu vắng vòng tay cha từ khi còn trong bụng mẹ; mẹ cũng rời xa từ năm lên 5 tuổi trỗi dậy dữ dội. Cậu bé ấy đã nắn nót viết hai bức thư gửi về quê, trách ông bà sao lại đưa mình xuống nơi này. Nhắc lại kỷ niệm cũ, thầy Hạnh khẽ cười bẽn lẽn cho biết: “Bà ngoại tôi vẫn cất giữ hai lá thư đó như một dấu mốc trưởng thành của cháu trai”.
Trước khi xuống Thụy An, tuổi thơ của thầy Hạnh ở quê nhà gắn liền với những ánh nhìn tò mò và những lời trêu chọc quá đáng từ bạn bè đồng trang lứa. Những tổn thương vô hình khiến cậu thu mình lại, tự ti và dễ nổi loạn. Nhưng chỉ vài tháng sau khi hòa nhập cùng những người bạn cùng cảnh ngộ tại Trung tâm, Hạnh nhận ra nơi đây không có sự kỳ thị, mà có những người thầy, người cô coi học trò như những đứa con của mình.
Bước ngoặt từ cuộc trò chuyện lúc tối muộn
Bước vào tuổi dậy thì, sống xa sự quản lý trực tiếp của gia đình, cậu học trò năm ấy từng có giai đoạn ham chơi, nghịch ngợm, thường xuyên trốn giờ tự học để ra quán điện tử và không ít lần phải viết bản kiểm điểm. Đợt ôn thi đại học năm 2010, biết Hạnh thi khối C, cô giáo dạy môn Lịch sử của Trung tâm (cũng là vợ thầy giáo Vũ Trọng Quỳnh) đã nhận kèm cặp, ôn tập miễn phí cho anh vào mỗi buổi chiều. Thế nhưng, không ít lần đến giờ học, cô giáo phải đi tìm khắp khuôn viên vì cậu học trò tinh nghịch đã trốn mất hút để đi xem bóng đá hoặc đi ra ngoài chơi, hết giờ mới quay về.
Nhớ lại thời “nhất quỷ nhì ma”, thầy Hạnh cười đáp: “Ngày đó mình khá lười học, không có mục tiêu rõ ràng và chưa từng dám nghĩ tới cánh cửa đại học”.
Thay vì cấm đoán, thầy Vũ Trọng Quỳnh (khi đó là giáo viên dạy Tin học, nay là Trưởng Phòng Hướng nghiệp dạy nghề của Trung tâm) thỏa thuận cho các em ra ngoài giải trí theo khung giờ quy định nhưng yêu cầu phải về đúng giờ. Cùng thời điểm đó, bác sĩ chuyên khoa II Trần Văn Lý (bấy giờ Giám đốc Trung tâm) giao kèo với Hạnh: “Nếu cháu đỗ đại học, bác hứa nuôi 4 năm, nhưng nếu để trường gửi giấy báo về thì thôi luôn”.
Thế nhưng, ngay sát kỳ thi đại học năm 2010, Đức Hạnh lại nảy sinh tâm lý lo lắng. Một buổi tối ngồi ngoài sân Trung tâm, anh quay sang thầy Quỳnh, giọng chùng xuống đầy lo âu: “Thầy ơi, em bỏ thi, em chẳng đi thi đâu”.
Nhìn cậu học trò đã vất vả ôn luyện suốt bao tháng ngày, thầy Quỳnh vỗ vai nhẹ nhàng khuyên nhủ: “Cứ đi thi đi, đỗ thì tốt, còn không đỗ cũng là một trải nghiệm để sau này đặt ra mục tiêu khác tốt hơn cho tương lai”. Lời động viên đúng lúc và ấm áp ấy đã kéo Hạnh đứng dậy. Anh bước vào phòng thi với tâm thế nhẹ nhõm và đã trúng tuyển vào ngành Giáo dục đặc biệt của Trường Đại học Sư phạm.
Trở về để “viết tiếp yêu thương” cho thế hệ sau này
Giảng đường đại học mở ra một thử thách mới. Rời khỏi vòng tay bao bọc quen thuộc ở Trung tâm, học kỳ đầu tiên năm thứ nhất, Đức Hạnh bị "sốc" môi trường và ngại giao tiếp với các bạn đồng trang lứa. Kết quả học tập của anh chỉ vừa đủ điểm để qua môn, thậm chí có lúc anh cảm thấy chán nản đến mức không muốn đến lớp.
Nhưng rồi, anh chợt nhận ra phía sau mỗi bữa cơm, mỗi cuốn giáo trình của mình là sự chắt chiu của cả tập thể các thầy cô, anh chị ở Trung tâm. Vì cơ chế Nhà nước khi ấy không có khoản trợ cấp kinh phí học Đại học cho học sinh đã hết tuổi bảo trợ, Ban Giám đốc và các cô chú, thầy cô tại Trung tâm Thụy An đã phải đi vận động từng nhà hảo tâm để xin tiền đóng học phí, lo chi phí sinh hoạt cho anh suốt 4 năm theo học.
“Nghĩ đến lời dặn của bác Lý và công sức các cô chú phải đi xin từng đồng cho mình ăn học, tôi tự nhủ nếu không cố gắng thì có lỗi với tất cả mọi người”, thầy Hạnh trầm giọng kể lại.
Từ điểm chạm ấy, Đức Hạnh tập trung hơn vào việc học, anh chủ động hòa nhập với bạn bè trên giảng đường và đều đặn cuối tuần lại bắt xe về Thụy An như trở về chính “ngôi nhà thứ hai” của mình. Năm 2014, sau khi tốt nghiệp Đại học, thay vì tìm kiếm những cơ hội bên ngoài, anh quyết định nộp hồ sơ xin quay trở lại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An công tác, “viết tiếp yêu thương” cho thế hệ sau này.

Thầy Hạnh ứng dụng công nghệ thông tin kết hợp ngôn ngữ ký hiệu và hình ảnh trực quan giúp học sinh khiếm thính dễ dàng tiếp thu bài học.
Hơn 10 năm đứng lớp, cậu học trò năm nào nay đã là thầy giáo phụ trách hai lớp học sinh khiếm thính với gần 40 em nhỏ ở đủ mọi lứa tuổi, từ 7 đến hơn 20 tuổi. Do trình độ của các em không đồng đều, thầy Hạnh kiên nhẫn chia lớp thành từng nhóm nhỏ để kèm cặp từ bảng chữ cái đến chương trình tiểu học. Không dừng lại ở lối truyền đạt truyền thống, lớp học của thầy Hạnh luôn tạo được sự hứng thú nhờ cách dạy mới mẻ, sáng tạo: ứng dụng công nghệ thông tin kết hợp linh hoạt giữa hình ảnh sinh động, video minh họa, ngôn ngữ ký hiệu và âm thanh hỗ trợ. Nhờ cách tiếp cận đa giác quan giúp các em khiếm thính có thể dễ hình dung, ghi nhớ mặt chữ và tiếp thu bài học nhanh hơn.
Trong lớp học đặc biệt ấy, sự kết nối giữa thầy và trò được tạo nên qua từng ánh mắt, nụ cười và những cử chỉ bàn tay linh hoạt. Thầy Hạnh tỉ mỉ nắn từng nét chữ trên bảng, kiên nhẫn chỉnh lại khẩu hình miệng cho từng học trò nhỏ, rồi lại nở nụ cười rạng rỡ đập tay khen ngợi mỗi khi các em hoàn thành bài tập. Dưới sự dẫn dắt của người thầy từng đi qua những năm tháng mặc cảm, rụt rè, những đứa trẻ vốn khép mình dần trở nên tự tin, hào hứng giơ tay phát biểu và tự tin thể hiện bản thân. Cũng ở lớp học ấy, có lúc một em nhỏ mải chạy ùa vào cửa lớp mà quên mất việc chào hỏi, lập tức các bạn ngồi bàn đầu đã kéo áo giữ lại, nhanh tay ra dấu nhắc bạn chưa chào khách; cậu bé liền quay người lại, khoanh tay lễ phép cúi đầu chào rồi mới rón rén về chỗ ngồi.
Xuất phát điểm từ một học sinh của Trung tâm, thầy Hạnh hiểu rõ hơn ai hết những trở ngại trong giao tiếp và tâm lý của học trò khiếm thính - điều các em cần không chỉ là con chữ, mà là niềm tin rằng mình là người có ích. Dưới mái nhà Thụy An, anh đã tìm thấy bến đỗ hạnh phúc bên người vợ Thanh Chúc - cũng là một cựu học sinh khiếm khuyết chân từng được Trung tâm hỗ trợ, dạy chữ và dạy nghề. Năm 2022, vợ chồng anh xây nhà khang trang và đón mẹ ra ở cùng để tiện chăm sóc.

Vợ chồng thầy giáo Nguyễn Đức Hạnh - chị Thanh Chúc rạng rỡ trong ngày trọng đại bên các đồng nghiệp. (Ảnh: NVCC)
Nhìn lại chặng đường đã qua, ánh mắt thầy Nguyễn Đức Hạnh ánh lên sự tự hào và biết ơn, thầy chia sẻ: “Bố mẹ chỉ sinh ra tôi, còn nuôi nấng, dạy dỗ tôi nên người là nhờ các thầy cô, các cô chú ở Trung tâm, nếu không có mái nhà này, chắc chắn không có tôi của ngày hôm nay”. Và giờ đây, bằng chính sự kiên nhẫn từng nhận được từ thế hệ đi trước, người thầy ấy vẫn hằng ngày đứng lớp, đồng hành cùng các thế hệ học trò nhỏ kém may mắn hơn tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An.

