Tự chủ công nghệ lõi ngành điện tử

Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 101 tỷ USD, tăng 51% so với cùng kỳ. Trong khi đó, nhập khẩu lên tới 161,6 tỷ USD, tăng 68,3%, tương ứng nhập siêu khoảng 60,5 tỷ USD.

Quy mô nhập khẩu lớn cho thấy Việt Nam đang là cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn điện tử toàn cầu, với số lượng lớn linh kiện, nguyên vật liệu, máy móc nhập khẩu phục vụ sản xuất, xuất khẩu. Tuy nhiên, đây cũng là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp Việt vẫn chưa tham gia tương xứng vào chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn hạn chế.

Trước thực tế đó, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Công thương rà soát, cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ (CNHT) ưu tiên, tập trung vào những linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn và khả năng nội địa hóa. Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi sản phẩm, thay cho cách hỗ trợ dàn trải. Cách tiếp cận này đặt CNHT gần hơn với nhu cầu thực tế của thị trường. Doanh nghiệp FDI cần sản phẩm gì, tiêu chuẩn ra sao, khâu nào có thể nội địa hóa và doanh nghiệp Việt nào có khả năng đáp ứng. Từ đó, nguồn lực được tập trung vào đúng sản phẩm, đúng doanh nghiệp và đúng nhu cầu.

Một yêu cầu quan trọng khác là hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa. Mục tiêu của CNHT, vì vậy, không chỉ là nâng tỷ lệ nội địa hóa, mà còn phải trả lời được câu hỏi doanh nghiệp Việt đang làm chủ công nghệ nào. Khi có thể tự thiết kế linh kiện, phát triển vật liệu hoặc sở hữu giải pháp kỹ thuật riêng, giá trị tạo ra và vị trí trong chuỗi cung ứng sẽ được nâng lên.

Để làm được điều này, nghiên cứu và đào tạo cần trở thành trọng tâm của chính sách CNHT. Đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, thời gian dài và chấp nhận rủi ro trước khi sản phẩm được thương mại hóa, nên chính sách hỗ trợ cần dài hơi.

Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước được giao nghiên cứu chính sách tín dụng cho doanh nghiệp CNHT điện tử, doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số. Bộ KH-CN nghiên cứu cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và đào tạo, sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử.

Vấn đề còn lại là chính sách, nguồn lực và cơ chế thực thi phải đến được đúng doanh nghiệp, đúng nhu cầu. Khi đó, mục tiêu xây dựng chuỗi cung ứng nội địa và từng bước làm chủ công nghệ lõi mới có cơ sở chuyển từ định hướng thành năng lực thực tế.