Từ chùa ảo đến tiền công đức thật: Ngăn AI tiếp tay cho lừa đảo quyên góp

Chùa online Sansa ghi nhận 1 triệu lượt truy cập sau một tuần hoạt động. Ảnh: Sansa

Khi không gian tâm linh trở thành trải nghiệm số

Chỉ với một chiếc điện thoại hoặc máy tính kết nối Internet, người dùng có thể bước vào không gian chùa ảo, sử dụng nhân vật đại diện để chắp tay, lễ Phật, lần tràng hạt hoặc nghe kinh. Những hoạt động vốn gắn với không gian tâm linh truyền thống nay được mô phỏng trên nền tảng số, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dùng mạng xã hội.

Trào lưu này bắt nguồn từ sự chú ý dành cho Sansa, một ngôi chùa ảo do Park Jin-won, 26 tuổi, tại Hàn Quốc phát triển bằng phương pháp lập trình có sự hỗ trợ của AI. Ứng dụng cho phép người dùng hóa thân thành nhân vật ảo, di chuyển trong không gian chùa, thực hiện các hoạt động mô phỏng nghi lễ Phật giáo và tương tác thông qua những thao tác đơn giản.

Sức hút của ứng dụng thể hiện qua tốc độ gia tăng người truy cập. Được đưa vào hoạt động từ cuối tháng 10/2026, Sansa thu hút khoảng 600.000 lượt truy cập sau ba ngày hoạt động và đạt mốc một triệu lượt truy cập vào ngày 1/11. Để đáp ứng nhu cầu, nhà phát triển phải tăng số vị trí ngồi trong không gian ảo từ 20 lên 10.000.

Sự xuất hiện của những ứng dụng như Sansa cho thấy AI đang làm thay đổi cách thức phát triển sản phẩm số. Các công cụ AI có thể giúp cá nhân hoặc nhóm nhỏ rút ngắn thời gian xây dựng những trải nghiệm trực tuyến, dù việc vận hành ổn định và bảo đảm an toàn vẫn đòi hỏi năng lực kỹ thuật phù hợp.

Đây là biểu hiện tích cực của đổi mới sáng tạo, khi công nghệ giúp giảm rào cản phát triển sản phẩm, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và tạo ra những hình thức tương tác mới. Tuy nhiên, chính tốc độ phát triển và lan truyền nhanh chóng của các ứng dụng cũng đặt ra câu hỏi về năng lực kiểm thử bảo mật, xác thực thông tin và bảo vệ người dùng.

Trao đổi với báo Tin tức và Dân tộc ngày 5/11, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc Mạng lưới Chống lừa đảo, cảnh báo các xu hướng mới trên không gian mạng có thể bị đối tượng xấu lợi dụng để phát tán website, ứng dụng giả mạo.

Theo ông Ngô Minh Hiếu, khi AI giúp việc tạo dựng không gian ảo trở nên dễ dàng hơn, kẻ gian cũng có thể nhanh chóng xây dựng những trang web mang hình thức của một ngôi chùa hoặc tổ chức uy tín, sau đó tích hợp lời kêu gọi quyên góp và mã QR dẫn đến tài khoản không thuộc cơ sở, tổ chức được giới thiệu nhằm trục lợi.

Cảnh báo này tập trung vào nguy cơ kẻ gian tạo website, ứng dụng giả mạo theo trào lưu. Các kịch bản được phân tích dưới đây không phải là kết luận rằng Sansa có hành vi lừa đảo.

Nguy cơ này đặt ra vấn đề rộng hơn, đó là khi những trải nghiệm số ngày càng chân thực, làm thế nào để người dùng phân biệt một không gian trực tuyến hợp pháp với một sản phẩm giả mạo được thiết kế nhằm chiếm đoạt tài sản?

Người dân cần cảnh giác trước các hành vi lừa đảo mạo danh các tổ chức kêu gọi hỗ trợ từ thiện.

Khi lòng tin có thể bị chuyển thành giao dịch lừa đảo

Điểm nguy hiểm của các hình thức giả mạo quyên góp không chỉ nằm ở công nghệ tạo dựng website, mà còn ở khả năng lợi dụng lòng tin, nhu cầu tâm linh và mong muốn làm việc thiện của người dùng.

Trong môi trường trực tuyến, một website có giao diện đẹp, hình ảnh trang nghiêm, tên gọi gần giống cơ sở tôn giáo có thật và lời giới thiệu được viết thuyết phục có thể tạo cảm giác đáng tin cậy. Nếu được tích hợp mã QR hoặc cổng thanh toán, việc chuyển tiền có thể hoàn tất chỉ sau vài thao tác.

AI có thể khiến quá trình tạo dựng những nội dung như vậy trở nên nhanh chóng hơn. Các công cụ tạo ảnh, video và văn bản giúp đối tượng xấu xây dựng hình ảnh, lời kêu gọi hoặc câu chuyện có sức thuyết phục mà không cần nhiều nguồn lực.

Một kịch bản có thể xảy ra là kẻ gian tạo website giả mạo một ngôi chùa có thật, sử dụng hình ảnh tương tự và đưa ra lời kêu gọi đóng góp cho hoạt động thiện nguyện, tu bổ công trình hoặc tổ chức nghi lễ. Khi người dùng quét mã QR, tiền được chuyển đến tài khoản không thuộc đơn vị mà họ tưởng đang ủng hộ.

Một kịch bản khác là đối tượng lợi dụng đường dẫn được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội để đưa người dùng đến website giả mạo, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch ngoài nền tảng ban đầu.

Những nguy cơ này không hoàn toàn mới. Điểm khác biệt là AI có thể giúp giảm thời gian và công sức tạo dựng nội dung giả mạo, đồng thời làm cho hình ảnh, ngôn ngữ và cách trình bày trở nên tự nhiên hơn.

Tội phạm có thể sử dụng AI tạo sinh để giảm thời gian, công sức tạo nội dung lừa đảo và làm cho các thủ đoạn trở nên đáng tin hơn. Việc dùng văn bản do AI tạo ra để phục vụ thao túng tâm lý, lừa đảo qua email có chủ đích, lừa đảo tình cảm, đầu tư và các thủ đoạn lợi dụng lòng tin khác.

AI có thể được sử dụng để khiến hành vi lừa đảo hoặc mạo danh có vẻ đáng tin cậy hơn.

Những nguy cơ này cho thấy việc lợi dụng lòng nhân ái để chiếm đoạt tiền trên môi trường số đã trở thành một vấn đề được các cơ quan thực thi pháp luật quốc tế cảnh báo.

Tại Việt Nam, nguy cơ tương tự cũng được ghi nhận trong hoạt động từ thiện trực tuyến. Ngày 2/4/2026, Công an tỉnh Tây Ninh cảnh báo tình trạng các đối tượng dàn dựng những câu chuyện có hoàn cảnh đặc biệt thương tâm nhằm tạo sự chú ý và kêu gọi quyên góp. Nội dung các bài viết thường xoay quanh các trường hợp bệnh tật hiểm nghèo, trẻ em mồ côi, tai nạn nghiêm trọng cần phẫu thuật gấp. Hình ảnh, video đi kèm phần lớn là giả mạo; có trường hợp các đối tượng còn khai thác thông tin từ những hoàn cảnh có thật để kêu gọi quyên góp và chiếm đoạt tài sản.

Ngày 5/5/2026, trong bài cảnh báo đăng trên Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Ninh Bình, Công an xã Đại Hoàng nêu thủ đoạn sử dụng tài khoản cá nhân hoặc lập các trang, hội nhóm giả mạo để đăng tải thông tin về những hoàn cảnh khó khăn, bệnh hiểm nghèo, tai nạn hoặc thiên tai. Hình ảnh, video đi kèm phần lớn được sao chép từ nhiều nguồn, thậm chí cắt ghép hoặc gắn với những câu chuyện không có thật. Một số đối tượng giả danh tổ chức từ thiện, cơ quan chức năng hoặc cá nhân có uy tín, rồi thúc giục người dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hoặc ví điện tử khi thông tin chưa được công khai, minh bạch.

Từ những hình thức lừa đảo từ thiện đã được cảnh báo đến nguy cơ giả mạo không gian tâm linh bằng AI, có thể nhận thấy một logic chung: đối tượng không nhất thiết phải tấn công trực tiếp hệ thống thanh toán, mà tìm cách khiến người dùng tin tưởng và tự nguyện chuyển tiền đến sai người nhận.

Một giao dịch có thể được ngân hàng xử lý chính xác về mặt kỹ thuật, nhưng vẫn gây thiệt hại nếu người chuyển tiền bị đánh lừa về danh tính và mục đích của bên thụ hưởng.

Vì vậy, an toàn giao dịch không chỉ là bảo vệ mật khẩu, mã OTP hay tài khoản ngân hàng, mà còn phải bảo đảm người dùng có đủ thông tin để xác minh chủ thể nhận tiền trước khi quyết định quyên góp.

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc Mạng lưới Chống lừa đảo. Ảnh: NVCC

Thực hiện Nghị quyết 57: Để công nghệ bảo vệ niềm tin

Sự phát triển của những ứng dụng AI mới và nguy cơ giả mạo quyên góp đặt ra yêu cầu triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW theo hướng thúc đẩy đổi mới sáng tạo đồng thời xây dựng năng lực phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn lừa đảo trên không gian số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của đất nước. Nghị quyết 57 cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân, ngăn chặn hiệu quả tội phạm trong lĩnh vực chuyển đổi số, chống lừa đảo trực tuyến.

Từ định hướng của Nghị quyết 57, có thể đề xuất các giải pháp phù hợp với hoạt động quyên góp, công đức trên môi trường số. Trước hết, cần nâng cao khả năng xác thực đơn vị vận hành website và chủ thể nhận tiền. Một nền tảng có hoạt động huy động đóng góp cần cung cấp thông tin rõ ràng về tổ chức đứng sau, mục đích tiếp nhận, tài khoản thụ hưởng và phương thức liên hệ để người dùng kiểm chứng.

Đối với các cơ sở tôn giáo hoặc tổ chức thiện nguyện có triển khai hoạt động quyên góp trực tuyến, việc công bố địa chỉ website, kênh thông tin và tài khoản tiếp nhận chính thức sẽ giúp người dân có cơ sở đối chiếu khi xuất hiện những lời kêu gọi đáng ngờ.

Thông tin tài khoản cần được đối chiếu qua kênh liên hệ chính thức được tìm kiếm độc lập, thay vì chỉ dựa vào số điện thoại hoặc đường dẫn ghi trong lời kêu gọi. Tên người nhận hiển thị trên ứng dụng ngân hàng cũng cần được kiểm tra xem có khớp với tài khoản đã được cơ sở, tổ chức xác nhận hay không.

Tuy nhiên, chỉ công khai thông tin chưa đủ. Các nền tảng số và tổ chức thanh toán cần tăng cường khả năng phát hiện website giả mạo, tài khoản có dấu hiệu lừa đảo và những giao dịch bất thường, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng xử lý theo thẩm quyền.

Kinh nghiệm cho thấy một trong những nguyên tắc quan trọng là không chuyển tiền chỉ dựa trên đường dẫn được gửi qua tin nhắn hoặc mạng xã hội. Người quyên góp nên chủ động tìm đến kênh chính thức của tổ chức, kiểm tra danh tính bên nhận và cảnh giác với những lời kêu gọi thúc giục chuyển tiền ngay lập tức.

Ở góc độ quản lý, việc xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo giữa cơ quan chức năng, doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng và các nền tảng trực tuyến có thể giúp rút ngắn thời gian phát hiện, ngăn chặn những website giả mạo đang lan truyền.

Khi AI có thể hỗ trợ tạo website và nội dung giả mạo nhanh chóng, hệ thống phòng vệ cũng có thể ứng dụng AI để nhận diện dấu hiệu bất thường, đối chiếu thông tin và hỗ trợ sàng lọc nguy cơ. Kết quả sàng lọc cần được kiểm chứng trước khi đưa ra kết luận hoặc áp dụng biện pháp xử lý; đồng thời cần có cơ chế tiếp nhận phản hồi, xử lý cảnh báo sai và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Cùng với đó, trách nhiệm của nhà phát triển ứng dụng cần được xác định ngay từ khâu thiết kế. Việc sử dụng AI để tạo sản phẩm không thể thay thế quy trình kiểm thử bảo mật, đánh giá rủi ro và bảo vệ người dùng trước khi đưa dịch vụ vào vận hành rộng rãi.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu đề xuất cơ quan quản lý hướng dẫn những tiêu chí minh bạch về đơn vị vận hành, dữ liệu được thu thập và cơ chế tiếp nhận phản ánh. Nếu triển khai nhãn an toàn cho nền tảng số, cần công khai tiêu chí, thời hạn và phạm vi kiểm tra để tránh tạo cảm giác an toàn tuyệt đối.

Cần phân biệt việc xác minh danh tính đơn vị vận hành, xác minh tài khoản thụ hưởng và đánh giá bảo mật kỹ thuật. Nếu có nhãn xác minh hoặc đánh giá an toàn, nhãn cần cho biết cụ thể nội dung đã được kiểm tra, đơn vị thực hiện và thời điểm kiểm tra. Một nền tảng đã được đánh giá bảo mật vẫn cần minh bạch về mục đích quyên góp và việc sử dụng tiền; nhãn không thể được hiểu là bảo đảm cho mọi lời kêu gọi hoặc giao dịch.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng môi trường số đáng tin cậy: công nghệ mới cần được khuyến khích phát triển, nhưng trách nhiệm bảo vệ người dùng không thể bị bỏ ngỏ.

Về phía người dân, việc nâng cao kỹ năng số vẫn là hàng rào phòng vệ quan trọng. Trước khi quyên góp, cần kiểm tra địa chỉ website, xác minh thông tin tài khoản thụ hưởng qua kênh độc lập, không cung cấp mật khẩu hoặc mã OTP và không cài ứng dụng từ những đường dẫn không rõ nguồn gốc.

Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo, người dùng cần dừng chuyển tiền. Nếu đã chuyển tiền cho đối tượng giả mạo, cần liên hệ ngay ngân hàng để đề nghị hỗ trợ tra soát và xử lý theo quy định, đồng thời lưu giữ bằng chứng và trình báo cơ quan công an. Phản ánh sớm có thể giúp các bên liên quan xác minh, áp dụng biện pháp ngăn chặn và hạn chế thiệt hại; việc thu hồi tiền còn phụ thuộc vào tình trạng giao dịch và kết quả xử lý.

Trào lưu đi chùa online cho thấy AI có khả năng mở rộng những trải nghiệm văn hóa, tinh thần và đời sống trên không gian số. Bản thân công nghệ không phải nguyên nhân tất yếu dẫn đến lừa đảo. Rủi ro xuất hiện khi những khả năng mới bị lợi dụng trong môi trường thiếu xác thực, thiếu minh bạch và thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp.

Từ chùa ảo đến tiền công đức thật, điều cần được bảo vệ không chỉ là tài khoản ngân hàng mà còn là niềm tin và thiện chí của người dân. Thực hiện Nghị quyết 57 vì thế không chỉ là thúc đẩy sự ra đời của những ứng dụng AI, mà còn phải xây dựng một môi trường số trong đó danh tính được xác thực, giao dịch được bảo vệ và hành vi lừa đảo được phát hiện, ngăn chặn kịp thời.