Từ 'có startup' đến 'có doanh nghiệp lớn': Bài toán tiếp theo của khởi nghiệp Việt Nam

Theo ông Mike Merceda, Giám đốc Quan hệ Đối tác Doanh nghiệp và Dịch vụ Đổi mới sáng tạo mở của Plug and Play khu vực châu Á – Thái Bình Dương, giai đoạn tiếp theo của hệ sinh thái không nên chỉ tập trung vào việc tạo thêm startup, mà cần tạo điều kiện để hình thành một lớp doanh nghiệp có khả năng scale-up, mở rộng thị trường và vươn ra khu vực.

KHÔNG CHỈ CẦN THÊM STARTUP, MÀ CẦN DOANH NGHIỆP LỚN LÊN

Sau gần một thập kỷ phát triển mạnh, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Hệ thống các trung tâm hỗ trợ, quỹ đầu tư, chương trình tăng tốc và mạng lưới kết nối ngày càng mở rộng. Việt Nam hiện có khoảng 4.000 startup và Chính phủ cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành tối thiểu 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có ít nhất 5 doanh nghiệp được định giá từ 1 tỷ USD trở lên.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ tăng trưởng của nền kinh tế, số lượng startup chỉ là một chỉ báo ban đầu. Điều quan trọng hơn là có bao nhiêu doanh nghiệp vượt qua được giai đoạn thử nghiệm, tạo doanh thu, mở rộng quy mô, huy động được các vòng vốn lớn và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Đây chính là khoảng trống giữa startup và scale-up. Theo ông Mike Merceda, kinh nghiệm từ nhiều thị trường cho thấy một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể chỉ được đo bằng số startup được thành lập hay số kỳ lân được tạo ra.

Plug and Play hiện có mạng lưới khoảng 100.000 startup, hơn 550 đối tác doanh nghiệp và chuyên gia tại hơn 60 địa điểm trên thế giới. Danh mục đầu tư của tổ chức này có gần 3.000 công ty, trong đó có 38 doanh nghiệp kỳ lân. Tuy nhiên, ông Mike Merceda cho rằng mục tiêu không nên chỉ là tạo ra thêm bao nhiêu kỳ lân, mà phải hình thành một lớp doanh nghiệp đa dạng ở nhiều quy mô khác nhau.

Theo ông, không có công thức chắc chắn để tạo ra một kỳ lân. Điều hệ sinh thái có thể làm là tạo ra một môi trường đủ thuận lợi để doanh nghiệp có cơ hội phát triển, sau đó cung cấp những “bài kiểm tra” thực tế thông qua dự án thử nghiệm, khách hàng, vốn đầu tư và thị trường. Đây cũng là điểm mà hệ sinh thái Việt Nam cần chuyển trọng tâm: từ ươm tạo ý tưởng sang nuôi dưỡng năng lực tăng trưởng.

HỢP ĐỒNG ĐẦU TIÊN VỚI DOANH NGHIỆP LỚN: BƯỚC NGOẶT CỦA STARTUP

Một startup có thể có công nghệ tốt, gọi được vốn và giành giải thưởng tại các cuộc thi, nhưng nếu không có doanh nghiệp sử dụng sản phẩm, công nghệ rất khó được kiểm chứng ở quy mô thực tế. Ngược lại, với doanh nghiệp lớn, việc đưa một công nghệ mới vào vận hành luôn đi kèm rủi ro về chi phí, bảo mật, khả năng tích hợp và hiệu quả đầu tư.

Vì vậy, theo ông Mike Merceda, POC (Proof of Concept – dự án thử nghiệm) chính là một trong những cơ chế giúp thu hẹp khoảng cách này.

Khi startup đã triển khai thành công một số dự án thực tế, rủi ro đối với khách hàng và nhà đầu tư sẽ giảm xuống. Startup lúc đó không còn chỉ được đánh giá dựa trên ý tưởng hay công nghệ, mà đã có bằng chứng về nhu cầu thị trường và khả năng triển khai.

Plug and Play đã triển khai các chương trình ươm tạo trong nhiều năm, kết nối startup với chính phủ, khu vực công và doanh nghiệp để hỗ trợ mở rộng ra thị trường quốc tế. Điểm đáng chú ý là quá trình này không dừng ở những cuộc gặp hay thử nghiệm công nghệ. Mục tiêu cuối cùng là hợp đồng và đơn hàng.

Theo ông Mike Merceda, một hợp đồng đầu tiên với doanh nghiệp lớn có thể trở thành bước ngoặt đối với startup, bởi nó vừa tạo doanh thu, vừa giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực với những khách hàng tiếp theo và nhà đầu tư.

“Kết nối phải tạo ra thị trường, chứ không chỉ tạo ra các cuộc gặp gỡ”, ông nhấn mạnh.

BÀI TOÁN SCALE-UP

Bài toán scale-up càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam bước vào những lĩnh vực công nghệ có tốc độ thay đổi nhanh như AI, bán dẫn, robot, năng lượng và sản xuất thông minh.

Nhưng để scale-up, doanh nghiệp Việt Nam cũng không thể chỉ dựa vào thị trường nội địa. Năng lượng, trung tâm dữ liệu, AI hay bán dẫn đều đang được hình thành trên những chuỗi giá trị xuyên biên giới. Việt Nam có thể kết hợp nguồn nhân lực và năng lực sản xuất trong nước với công nghệ, vốn và thị trường của các đối tác quốc tế để rút ngắn quá trình phát triển.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với chính sách. Theo ông Mike Merceda, môi trường pháp lý cần tạo điều kiện để doanh nghiệp dễ thành lập, dễ đầu tư vào các công ty công nghệ và có cơ chế rõ ràng cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo.

Thước đo của giai đoạn này cũng cần thay đổi: không chỉ là có bao nhiêu startup được thành lập, bao nhiêu sự kiện được tổ chức hay bao nhiêu cuộc kết nối được thực hiện, mà là có bao nhiêu POC được triển khai, bao nhiêu hợp đồng được ký, bao nhiêu doanh nghiệp gọi được vòng vốn tiếp theo và bao nhiêu công ty đủ sức bước ra thị trường khu vực.

“Nếu giai đoạn trước của hệ sinh thái là câu chuyện tạo ra startup, thì giai đoạn tiếp theo phải là câu chuyện tạo ra doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng”, ông Mike Merceda nhấn mạnh.