Từ công trình chống ngập đến không gian xanh đô thị

Dự án hồ điều hòa Chèm đang được xây dựng, nhằm tăng khả năng trữ nước, điều tiết nước mưa, đồng thời góp phần bổ sung không gian xanh cho đô thị. Ảnh: Duy Khánh

Tăng khả năng trữ nước, khắc phục những điểm úng ngập

Đầu tư xây dựng các hồ điều hòa được Hà Nội xác định là giải pháp quan trọng nhằm tăng khả năng trữ nước, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị. Trong đó, hồ điều hòa Phú Đô có tổng mức đầu tư khoảng 1.166 tỷ đồng, quy mô khoảng 31,5ha, được kỳ vọng cải thiện khả năng tiêu thoát nước tại khu vực phía Tây thành phố.

Cùng với đó, hồ điều hòa Đồng Bông 2 có diện tích khoảng 12ha; hồ điều hòa Thụy Phương 2 có tổng mức đầu tư khoảng 717 tỷ đồng, dung tích dự kiến 500.000m³. Các dự án hồ điều hòa Liên Mạc 1, Chèm cũng đang được đẩy nhanh tiến độ thi công, trong khi hồ Yên Nghĩa 2 bổ sung diện tích mặt nước và năng lực điều tiết cho khu vực... Các công trình này góp phần bổ sung năng lực trữ và điều tiết nước mưa, từng bước khắc phục tình trạng ngập úng tại những khu vực đô thị hóa nhanh, đồng thời tạo điều kiện cải thiện cảnh quan và môi trường sống.

Theo báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội 10 tháng năm 2026 của UBND thành phố Hà Nội, trong nhóm 13 công trình khẩn cấp giải quyết úng ngập, đã có 10 dự án hoàn thành, đưa vào vận hành; hai hồ điều hòa Liên Mạc 1 và Chèm đang thi công, còn dự án hệ thống hỗ trợ kiểm soát ngập lụt trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Hồ điều hòa Liên Mạc 1 khởi công ngày 20-8 nhưng đến thời điểm báo cáo mới đào, vận chuyển được 1,45% khối lượng đất. Tại hồ Chèm, khối lượng đóng cừ larsen đạt 45%. Cả hai công trình đều chưa thi công kè bờ, mục tiêu hoàn thành trong quý IV-2026 khó đạt. Đây là những vướng mắc cần được tập trung xử lý bởi việc chậm hình thành các hồ chứa nước sẽ ảnh hưởng đến khả năng bổ sung năng lực điều tiết cho hệ thống thoát nước.

Kết hợp công trình chống ngập với không gian công cộng

Góp ý cho Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030, TS Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam cho rằng, những không gian như công viên, sân vận động, khu vực cây xanh có thể được nghiên cứu sử dụng làm vùng đệm trong thời gian ngắn khi xuất hiện mưa lớn.

Tại những nơi còn quỹ đất, có thể ưu tiên bố trí hồ điều hòa. Đối với khu vực đô thị hiện hữu, phải kiểm soát tỷ lệ bê tông hóa, đồng thời tăng diện tích bề mặt có khả năng thấm nước trong các dự án xây dựng mới.

Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 (xã An Khánh) vừa giảm áp lực ngập úng vừa kiến tạo không gian xanh. Ảnh: Đỗ Công

Trong một đô thị có mật độ xây dựng cao như Hà Nội, việc hình thành thêm hồ điều hòa không chỉ mang ý nghĩa bổ sung hạ tầng thoát nước. Mỗi diện tích mặt nước được tạo lập, nếu tổ chức hợp lý, còn có thể trở thành một phần của hệ thống không gian xanh, cải thiện vi khí hậu, nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân.

Thực tế cho thấy, những hồ nước gắn với cây xanh, đường dạo và không gian sinh hoạt cộng đồng thường có giá trị sử dụng vượt ra ngoài chức năng kỹ thuật ban đầu. Mặt nước giúp tạo khoảng thoáng giữa các khu vực xây dựng dày đặc; hệ thống cây xanh ven hồ góp phần giảm tác động của nắng nóng, bụi và tiếng ồn. Đối với các khu dân cư thiếu công viên, vườn hoa, một hồ điều hòa được đầu tư đồng bộ có thể bổ sung địa điểm đi bộ, tập thể dục và nghỉ ngơi hằng ngày.

Từ góc độ quy hoạch, đây là cơ hội để Hà Nội giải quyết đồng thời hai nhu cầu ngày càng cấp thiết: Nâng cao khả năng thích ứng với mưa lớn, ngập úng và gia tăng không gian công cộng. Thay vì chỉ coi hồ điều hòa là một hạng mục hạ tầng kỹ thuật, việc nghiên cứu cảnh quan ngay từ giai đoạn lập dự án có thể giúp sử dụng hiệu quả quỹ đất, tránh tình trạng công trình hoàn thành nhưng khu vực xung quanh thiếu đường tiếp cận, cây xanh hoặc những tiện ích cần thiết.

Tuy nhiên, không phải hồ điều hòa nào cũng có thể phát triển thành công viên mở. Yêu cầu trước hết vẫn là bảo đảm chức năng trữ nước, điều tiết và an toàn công trình. Việc bố trí đường dạo, cây xanh, khu vực nghỉ hay hoạt động cộng đồng phải phù hợp với đặc điểm địa hình, chế độ mực nước, hành lang bảo vệ và điều kiện vận hành. Những khu vực có nguy cơ mất an toàn cần được kiểm soát, không vì mục tiêu tạo cảnh quan mà ảnh hưởng đến năng lực chống ngập.

Về lâu dài, các hồ điều hòa cần được nhìn nhận như những thành phần quan trọng của cấu trúc đô thị, gắn với mạng lưới sông, kênh, mương và các không gian xanh hiện hữu. Đầu tư một hồ nước có thể giải quyết một phần nhu cầu tiêu thoát tại chỗ, nhưng xây dựng được hệ thống hồ liên kết với hạ tầng thoát nước mới tạo ra hiệu quả bền vững trên quy mô rộng hơn.

Từ những dự án đang triển khai, Hà Nội có cơ hội từng bước bổ sung các khoảng mặt nước cần thiết cho một đô thị phát triển nhanh. Để cơ hội ấy trở thành hiện thực, các công trình phải được hoàn thành đúng yêu cầu kỹ thuật, vận hành hiệu quả và khai thác hợp lý giá trị cảnh quan. Khi đó, hồ điều hòa không chỉ giúp thành phố ứng phó tốt hơn với những trận mưa lớn mà còn góp phần tạo dựng môi trường sống xanh, thoáng và gần gũi hơn với người dân.