Từ cuộc ra đi lịch sử đến Thành phố rạng rỡ tên Người-Bài 3: Thành phố của những người dám mở đường

Dấu ấn “xé rào”, tiên phong đổi mới

Một buổi sáng cuối tháng 6, đứng ở bờ sông Sài Gòn, trong tầm mắt chúng tôi là hình ảnh những chuyến metro Bến Thành-Suối Tiên lướt nhanh qua các tòa nhà cao tầng của đô thị hiện đại. Dưới mặt đất, dòng xe nối tiếp nhau trên các trục giao thông hướng về trung tâm thành phố. Phía bên kia sông Sài Gòn xưa kia bạt ngàn dừa nước, ngập úng, nay đã nên hình khu đô thị mới Thủ Thiêm với những tòa nhà cao tầng kiến trúc hiện đại, đường ven sông rộng thoáng được kết nối đôi bờ bằng đường hầm sông Sài Gòn hiện đại nhất Đông Nam Á, cầu Ba Son, cầu Thủ Thiêm...

Hình ảnh này đã phản ánh tầm vóc Thành phố mang tên Bác ngày càng đổi thay, phát triển mạnh mẽ suốt 50 năm qua. Đồng chí Phạm Phương Thảo, nguyên Phó bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh trong câu chuyện với chúng tôi đã không giấu được sự xúc động. Đồng chí chia sẻ: Gắn bó cùng hành trình phát triển của thành phố, tôi cảm nhận sâu sắc sự kiên cường, năng động, sáng tạo, không ngừng vươn lên của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân thành phố.

Đô thị trung tâm TP Hồ Chí Minh hiện đại nhìn từ trên cao.

Điều đó thể hiện bản lĩnh vượt khó ở giai đoạn đầu - 10 năm sau ngày giải phóng, khi đất nước trong thế bao vây, cấm vận; khi thành phố phải đương đầu với tình cảnh thiếu gạo ăn cho gần 4 triệu con người; khi phải ứng phó với chiến tranh biên giới ở hai đầu đất nước và khi cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp không còn phù hợp. Trong bối cảnh ấy, lãnh đạo thành phố đã khơi dậy sức dân, mở điểm đột phá thử nghiệm đổi mới cơ chế, chính sách kinh tế, sáng tạo những phong trào, cuộc vận động sâu rộng với khí thế cách mạng và niềm tin vào tương lai.

Trong ký ức của nhiều thế hệ, TP Hồ Chí Minh luôn là nơi “xé rào” cho đổi mới, mạnh dạn thử nghiệm những mô hình phát triển mới vì lợi ích chung của đất nước. Từ khoán sản phẩm, cải cách quản lý doanh nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân đến những cơ chế đặc thù hiện nay, dấu ấn tiên phong của thành phố luôn hiện diện rõ nét. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người gọi đây là “thành phố của những người dám mở đường”.

Trong giai đoạn đổi mới, thành phố thể hiện sự năng động, sáng tạo trên mọi lĩnh vực kinh tế-xã hội, từ trong hệ thống chính trị đến đời sống của nhân dân; luôn tìm tòi, xác định được hướng đi mới, tiên phong. Nơi đây có nhiều tư duy đổi mới về kinh tế, quản lý và cơ chế thị trường bắt đầu hình thành. Nhiều mô hình trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân hàng được triển khai và hoạt động hiệu quả.

Việc xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung, Công viên phần mềm Quang Trung, Khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh... mang lại những bước tiến mới trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hoạt động khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng đi vào chiều sâu và có những đóng góp tích cực vào tăng năng suất lao động, chuyển đổi số, thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Thành phố cũng tiên phong trong xây dựng nhiều mô hình tăng trưởng kinh tế thị trường, sản xuất hàng hóa; xây dựng chính quyền đô thị, đô thị thông minh gắn với phương thức quản lý đô thị thông minh, đô thị sáng tạo. Diện mạo đô thị ngày càng hiện đại, văn minh; nhiều công trình, khu đô thị, khu chế xuất, khu công nghệ cao trở thành biểu tượng cho sức bật và tầm vóc mới của thành phố.

Sau 40 năm đổi mới và 50 năm với niềm tự hào mang tên Bác, thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, đồng thời định hình diện mạo đô thị hiện đại với các công trình mang tính biểu tượng như tuyến metro số 1, hầm vượt sông Sài Gòn, các tuyến đường vành đai, khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm... Trên nền tảng đó, các khu công nghệ cao, Công viên phần mềm Quang Trung, Khu nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, trung tâm trí tuệ nhân tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo từng bước hình thành và hiện nay, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam vừa đi vào hoạt động đã tạo nên động lực mạnh mẽ, đưa thành phố trở thành cực tăng trưởng quan trọng về khoa học-công nghệ, sáng tạo của cả nước.

Theo đồng chí Huỳnh Đảm, nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, từ thực tiễn năng động, tiên phong, sáng tạo của TP Hồ Chí Minh đã góp phần lớn giúp Trung ương đánh giá, đúc kết, hoàn thiện các chủ trương, đường lối đúng đắn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, nhất là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Các phong trào, mô hình tiêu biểu của TP Hồ Chí Minh là những sản phẩm thể hiện trí tuệ, sự nhạy bén và thích ứng cùng quá trình và xu thế hội nhập, phát triển. Trước các thử thách lớn, thành phố luôn biết cách khơi dậy tinh thần vượt khó và ý chí vươn lên, khẳng định bản lĩnh của một đô thị lớn chưa bao giờ bằng lòng với những gì đã có. Đó cũng là quá trình chuyển hóa di sản tinh thần của Bác thành động lực hành động, chương trình cụ thể gắn với kết quả phát triển thiết thực.

Đầu tàu kinh tế nhiều khát vọng, nghĩa tình

Trò chuyện cùng chúng tôi, PGS, TS Phan Xuân Biên, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy TP Hồ Chí Minh (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh) nhận định, tinh thần tiên phong, mở đường và tư tưởng của Bác đã được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh thể hiện bằng hành động, thực tiễn sinh động trong quá trình phát triển 50 năm qua.

Bước ra khỏi chiến tranh, lại đối mặt với bao vây, cấm vận và trong cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, có lúc đời sống nhân dân kiệt quệ, niềm tin bị thử thách dữ dội. Nhưng chính trong nghịch cảnh đó, bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của thành phố đã tỏa sáng.

Bên cạnh vươn lên thành đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học-công nghệ, thành phố còn đi đầu cả nước trong các phong trào, hoạt động an sinh xã hội, đền ơn đáp nghĩa, phát huy và khơi dậy truyền thống "tương thân tương ái", "lá lành đùm lá rách", "thương người như thể thương thân".

Từ những năm 1988-1989, phong trào xây nhà tình nghĩa được phát động, nhằm vận động các tầng lớp nhân dân đóng góp tiền của, công lao động xây nhà tặng các gia đình liệt sĩ, thương binh, người có công với đất nước gặp hoàn cảnh khó khăn về nhà ở. Cùng với tặng nhà tình nghĩa, phong trào phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng được triển khai, rồi đến Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư", nay là Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh"...

Đồng chí Văn Thị Bạch Tuyết, Phó bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh, việc thực hiện ước mong của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở thắng lợi của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc mà còn ở quá trình xây dựng thành phố trở thành đầu tàu kinh tế, trung tâm lớn về thương mại, dịch vụ, tài chính, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Ngày nay, thực hiện trọn vẹn ước mong của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là xây dựng TP Hồ Chí Minh phát triển nhanh, bền vững, văn minh, hiện đại, nghĩa tình; nâng cao đời sống nhân dân; tăng cường quốc phòng, an ninh; khẳng định vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước, xứng đáng với Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử TP Hồ Chí Minh, GS, TS Võ Văn Sen, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, khẳng định: Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh mang ý nghĩa lịch sử và hàm chứa yêu cầu về vai trò tiên phong trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Thành phố phải là nơi thể hiện rõ tinh thần năng động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm và khát vọng phụng sự nhân dân. Đó chính là chiều sâu lịch sử đặc biệt đã tạo nên một bản sắc riêng, luôn chuyển động mạnh mẽ, luôn tìm cách mở đường và vượt lên giới hạn của TP Hồ Chí Minh trong suốt quá trình 50 năm vinh dự mang tên Bác Hồ.

(còn nữa)