Từ 'dòng sông chết' đến bãi tắm giữa lòng Paris: Hành trình hồi sinh hơn 1 tỷ euro của sông Seine

Sông Seine từng bị xem là một cống rãnh lộ thiên quá nguy hiểm để bơi lội, dòng sông lớn chảy qua Paris giờ đây là một điểm đến tắm biển mùa hè nổi tiếng. Ảnh: AFP.

Nếu có kế hoạch đến Paris vào mùa hè này, bạn có thể cân nhắc bổ sung một trải nghiệm rất đặc biệt vào lịch trình: bơi trên sông Seine. Sau những đợt nắng nóng kỷ lục vừa qua, đây thậm chí có thể trở thành "liều thuốc giải nhiệt" hấp dẫn nhất giữa lòng thủ đô nước Pháp.

Paris vừa ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử quan trắc khi nhiệt độ cuối tháng 6 vượt ngưỡng 40°C. Trong bối cảnh thành phố chuẩn bị hứng thêm đợt nắng nóng thứ ba, việc ba khu vực bơi công cộng trên sông Seine chính thức mở cửa gần như không thể đúng thời điểm hơn.

Kể từ ngày 4/7, cả người dân Paris lẫn du khách đều có thể đắm mình trong làn nước của sông Seine, đánh dấu mùa hè thứ hai liên tiếp hoạt động này được phép sau khi lệnh cấm kéo dài hơn một thế kỷ được dỡ bỏ. Điều từng bị xem là điều cấm kỵ giờ đây đang dần trở thành một truyền thống mùa hè mới của Paris.

Việc khai trương các điểm bơi năm nay cũng trùng với dịp kỷ niệm 250 năm tình hữu nghị Pháp - Mỹ. Với nhiều du khách Mỹ, khó có cách nào mang đậm chất Paris hơn việc chào mừng Quốc khánh 4/7 bằng một cú nhảy xuống dòng Seine.

Hàng thế kỷ gắn bó với dòng sông

Bức ảnh chụp năm 1929 này cho thấy người dân Paris rất thích bơi lội ở sông Seine trước khi điều kiện sông xuống cấp. Ảnh: Getty.

Mặc dù nhiều người xem việc bơi trên sông Seine là một ý tưởng mới mẻ, nhưng thực tế Paris có một lịch sử rất lâu đời và cũng đầy thăng trầm với dòng sông này.

Từ thế kỷ XVII, người dân Paris đã có thói quen xuống sông tắm ngay từ các bờ dốc tự nhiên, thậm chí không mặc quần áo. Điều này khiến chính quyền ban hành lệnh cấm đầu tiên vào năm 1716 vì lý do... thuần phong mỹ tục.

Đến thế kỷ XVIII, các bể bơi nổi bắt đầu xuất hiện. Đây là những chiếc thuyền đáy phẳng phủ bạt, bên trong có cầu thang để người dân xuống nước và bơi trong khu vực được khoanh vùng an toàn ngay giữa dòng Seine.

Sang thế kỷ XIX, tắm sông không còn chỉ để giải nhiệt mà đã trở thành một hoạt động giải trí và thể thao thời thượng. Nhiều cơ sở ven sông mở nhà hàng, quán cà phê và lớp dạy bơi. Nổi tiếng nhất là Piscine Deligny – từng là địa điểm sang trọng bậc nhất Paris và đăng cai các nội dung bơi tại Olympic Paris năm 1900.

Dòng sông từng "chết về mặt sinh học"

Tuy nhiên, nguyên nhân thực sự khiến văn hóa tắm sông ở Paris biến mất không chỉ đến từ các lệnh cấm, mà còn xuất phát từ tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

Chất lượng nước sông Seine lao dốc thảm khốc trong suốt giai đoạn giữa thế kỷ XX. Đến những năm 1970, dòng sông gần như trở thành một "cống thoát nước" khổng lồ chảy xuyên qua đô thị, khi hơn một nửa lượng nước thải của toàn khu vực bị xả trực tiếp xuống sông mà không qua xử lý.

Hệ sinh thái của Seine gần như sụp đổ hoàn toàn. Đến năm 1970, dòng sông bị giới khoa học đánh giá là "chết về mặt sinh học" (biologically dead), với quần thể cá chỉ còn vỏn vẹn ba loài có khả năng chống chịu và tồn tại.

Những nỗ lực nghiêm túc nhằm hồi sinh dòng sông chỉ thực sự bắt đầu từ giữa thập niên 1980, kéo theo một lời hứa chính trị nổi tiếng đã ám ảnh giới lãnh đạo Pháp suốt nhiều thập kỷ.

Chiến dịch quy mô lớn nhằm làm sạch dòng sông được lên kế hoạch trùng với thời điểm diễn ra Thế vận hội Olympic 2024 tại Paris, nơi sông Seine được sử dụng cho các cuộc thi bơi lội. Ảnh: Getty.

Năm 1988, khi tái tranh cử chức Thị trưởng Paris, ông Jacques Chirac mạnh dạn cam kết rằng trong vòng ba năm ông sẽ trực tiếp bơi trên sông Seine trước sự chứng kiến của công chúng để chứng minh dòng sông đã sạch trở lại.

Đến năm 1990, ông tiếp tục nhắc lại lời hứa này trên truyền hình. Thế nhưng điều đó chưa bao giờ trở thành hiện thực, khiến cam kết của ông dần trở thành một câu chuyện hài hước trong chính trường Pháp.

Trong suốt nhiều năm sau đó, sông Seine vẫn bị xem là quá ô nhiễm để con người có thể xuống nước. Thậm chí đến năm 2013, giải ba môn phối hợp (triathlon) tại Paris vẫn buộc phải hủy hoàn toàn do chất lượng nước không bảo đảm an toàn cho các vận động viên.

Dự án hơn 1 tỷ euro hồi sinh sông Seine

Lời hứa dang dở của ông Jacques Chirac chỉ thực sự được "hồi sinh" vào năm 2016, khi Thị trưởng Anne Hidalgo đưa mục tiêu làm sạch sông Seine trở thành một phần trong chiến dịch đăng cai Olympic Paris 2024.

Để biến điều đó thành hiện thực, Paris đã đầu tư hơn 1 tỷ euro cho một trong những dự án cải tạo môi trường lớn nhất lịch sử thành phố.

Hàng nghìn ngôi nhà ven sông lần đầu tiên được kết nối với hệ thống cống thoát nước hiện đại, trong khi các nhà máy xử lý nước thải cũng được nâng cấp toàn diện.

Trái tim của dự án là một bể chứa khổng lồ nằm gần ga Gare d'Austerlitz.

Công trình này có dạng hình trụ bê tông đường kính 50 mét, sâu 30 mét và có sức chứa tới 50.000 m³ nước mưa – tương đương khoảng 20 bể bơi Olympic.

Trước đây, hệ thống cống được xây dựng từ thế kỷ XIX dưới thời Nam tước Haussmann gom chung nước mưa và nước thải trong cùng một đường ống. Mỗi khi mưa lớn, lượng nước dư sẽ tràn thẳng xuống sông Seine.

Hiện nay, phần nước này sẽ được chuyển vào bể chứa Austerlitz, lưu giữ dưới lòng đất cho đến khi thời tiết ổn định rồi mới được bơm dần tới các nhà máy xử lý bên ngoài thành phố.

Theo chính quyền Paris, số lần nước thải tràn xuống sông đã giảm từ khoảng 15 lần mỗi năm xuống chỉ còn khoảng hai lần.

Sông Seine chính thức mở cửa cho hoạt động bơi lội công cộng hiện đại vào năm 2025. Năm nay, với nhiệt độ tăng cao, hoạt động này được dự đoán sẽ thu hút nhiều người hơn bao giờ hết. Ảnh: Getty.

Người dân Paris trở lại với dòng Seine

Toàn bộ dự án được hoàn thành đúng thời điểm phục vụ các nội dung ba môn phối hợp và bơi marathon tại Olympic Paris 2024.

Dù một số vận động viên sau đó gặp vấn đề sức khỏe, giới chức không tìm thấy bằng chứng cho thấy nguyên nhân đến từ chất lượng nước. Quan trọng hơn, rào cản tâm lý tồn tại suốt hơn một thế kỷ cuối cùng cũng được phá bỏ.

Trong mùa hè đầu tiên mở cửa cho công chúng năm 2025, khoảng 100.000 người đã tới trải nghiệm.

Mùa hè năm nay, Paris tiếp tục hoàn thiện hệ thống với ba khu bơi miễn phí.

Bras Marie nằm dưới cầu Louis-Philippe gần Nhà thờ Đức Bà Notre-Dame, mang đến khung cảnh cổ kính đặc trưng của Paris.

Grenelle ở phía tây thành phố cho phép du khách vừa bơi vừa ngắm trực diện tháp Eiffel và bản sao Tượng Nữ thần Tự do.

Trong khi đó, Bercy ở phía đông là khu vực lớn nhất, sở hữu làn bơi dài 67 mét cùng tầm nhìn hướng về Thư viện Quốc gia Pháp, phù hợp với những người muốn bơi quãng dài.

Một "nghi thức mùa hè" mới của Paris

Tất nhiên, du khách cũng không nên kỳ vọng dòng Seine sẽ có màu nước xanh ngọc như vùng Côte d'Azur.

Nước sông có màu nâu đục, đôi khi vẫn xuất hiện rác nổi và mùi nước cũng chưa thực sự dễ chịu. Đổi lại, trải nghiệm bơi ngay giữa trung tâm Paris được xem là điều rất khó nơi nào trên thế giới có thể mang lại.

Các điểm bơi áp dụng hệ thống cờ giống như ở bãi biển. Cờ xanh đồng nghĩa an toàn. Cờ vàng cảnh báo cần cẩn trọng do dòng chảy mạnh hoặc thời tiết xấu. Cờ đỏ đồng nghĩa cấm bơi vì chất lượng nước hoặc điều kiện thời tiết không bảo đảm.

Thành phố tiến hành kiểm tra chất lượng nước hằng ngày, đặc biệt là nồng độ vi khuẩn E. coli tại nhiều vị trí trên sông. Nếu kết quả không đạt chuẩn, các khu bơi sẽ đóng cửa trong một hoặc hai ngày để dòng sông tự làm sạch. Tháng 7 năm ngoái, cờ xanh chỉ được treo trong 18 trên tổng số 31 ngày.

Dẫu vậy, xu hướng hồi sinh dòng Seine vẫn đang ngày càng rõ nét.

Cuối tháng này, khu Grenelle sẽ đăng cai các nội dung bơi ngoài trời và nhảy cầu tại Giải vô địch bơi lội châu Âu – lần đầu tiên Paris tổ chức sự kiện này kể từ năm 1931.

Việc bỏ ra hơn 1 tỷ euro để hồi sinh sông Seine vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận trong dư luận Pháp.

Tuy nhiên, khi những đợt nắng nóng liên tiếp quay trở lại và nhiệt độ ở Paris ngày càng khắc nghiệt, câu trả lời có lẽ sẽ trở nên rõ ràng hơn nếu ngày càng nhiều người quyết định lao mình xuống dòng sông từng bị xem là không thể tắm được này.