Từ dữ liệu đến dòng tiền, rút ngắn đường tiếp cận vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Hồ sơ vẫn khắt khe, rào cản tài sản bảo đảm

Chia sẻ gần đây, ông Nguyễn Duy Phong - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại dịch vụ thực phẩm An Hà, chuyên hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu và phân phối thực phẩm khẳng định, chi phí vốn có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm, khả năng cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh, do đó, việc tiếp cận được nguồn vốn với lãi suất tốt là một lợi thế rất lớn với doanh nghiệp.

Trong quá trình làm việc với ngân hàng, ông Phong cho biết, doanh nghiệp được yêu cầu chuẩn hóa hồ sơ, chứng từ, báo cáo tài chính, phương án kinh doanh và dòng tiền. Đây cũng là động lực để nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản trị tài chính và quản trị doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp có dòng tiền tốt, kinh doanh ổn định nhưng vẫn khó tiếp cận vốn. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Công ty thực phẩm An Hà, quy trình tín dụng chặt chẽ, việc áp dụng công nghệ chưa nhiều và đôi khi còn cứng nhắc, chưa thực sự linh hoạt với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là vấn đề cần được quan tâm.

“Thực tế, nhiều doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, dòng tiền ổn định nhưng quy mô chưa lớn và tài sản bảo đảm còn hạn chế. Doanh nghiệp cũng cần thời gian để xây dựng uy tín và lịch sử tín dụng với ngân hàng, từ đó có được cơ chế hợp tác, hạn mức và chính sách tín dụng phù hợp. Doanh nghiệp thường phải có lộ trình hợp tác ít nhất từ 1 - 2 năm để hình thành cơ chế hợp tác ổn định, nhưng khoảng thời gian này có thể chưa phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa” - ông Phong bày tỏ.

Một rào cản khác là yêu cầu về tài sản bảo đảm. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tài sản lớn nhất nhiều khi lại nằm ở hợp đồng, đơn hàng, dòng tiền và uy tín với khách hàng.

“Vì vậy, nếu ngân hàng có thể tăng cường đánh giá dựa trên dòng tiền và hiệu quả phương án kinh doanh, cơ hội tiếp cận vốn của doanh nghiệp sẽ được cải thiện hơn” - lãnh đạo Công ty thực phẩm An Hà mong mỏi.

Dẫn khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng cho rằng, gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn do không đủ tài sản thế chấp.

Theo ông Hòe, bên cạnh hạn chế về tài sản bảo đảm, nhóm doanh nghiệp này còn đối mặt với các rào cản khác như: thiếu minh bạch tài chính, quy mô nhỏ khiến chi phí thẩm định của ngân hàng cao và mức độ rủi ro tín dụng lớn hơn so với các doanh nghiệp quy mô lớn.

Muốn doanh nghiệp vừa và nhỏ lớn lên, theo ông Hòe, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý phù hợp, xây dựng hệ thống bảo lãnh hiệu quả, phát triển các định chế vốn dài hạn chuyên biệt và thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro hiện đại.

Đẩy mạnh số hóa, kết nối

Để thúc đẩy khả năng tiếp cận vốn của nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, Phó Tổng Giám đốc BIDV Lại Tiến Quân thấy rằng, cần phải nâng cao tính minh bạch tài chính và năng lực quản trị của doanh nghiệp.

“Để đảm bảo an toàn tín dụng, các tổ chức tín dụng cần có đầy đủ thông tin để đánh giá năng lực tài chính và khả năng trả nợ cũng như mức độ hiệu quả của phương án kinh doanh” - ông Quân nhấn mạnh.

Trong khi đó, hiện việc đánh giá tín dụng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ do doanh nghiệp cung cấp. Từ yêu cầu đó, phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống dữ liệu, phát triển các mô hình đánh giá tín dụng hiện đại. Nhờ đó, giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian phê duyệt và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Từ thực tế triển khai tại ngân hàng, MB cũng đang đẩy mạnh số hóa quy trình nhằm rút ngắn thời gian và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong tiếp cận vốn.

Ông Lê Quốc Minh - Phó Tổng Giám đốc MB cho biết, 85% lượng doanh nghiệp tiếp cận vốn tại MB đã thực hiện hồ sơ trên quy trình số, qua đó giảm thời gian tiếp cận vốn, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

“Có những hồ sơ doanh nghiệp nhỏ và vừa từ khâu đề xuất đến khi được giải ngân chỉ trong vòng 3 ngày” - ông Minh thông tin.

Bên cạnh đó, MB cũng nhận thấy một hạn chế của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nằm ở khả năng đáp ứng yêu cầu về tài sản bảo đảm. Do đó, MB đã xây dựng nhiều mô hình đánh giá doanh thu, năng lực thể hiện trên báo cáo tài chính, thông tin, cũng như khai thác dữ liệu từ MISA và các phần mềm kế toán.

“Trên các mô hình này, MB đã có những giải pháp cung cấp tín dụng không dựa trên tài sản bảo đảm cho nhóm doanh nghiệp này” - lãnh đạo MB nhấn mạnh.

Trong năm 2026, đã có hơn 4.000 doanh nghiệp tiếp cận được mô hình này, với hơn 3.500 tỷ đồng được giải ngân không có tài sản bảo đảm, hoàn toàn dựa trên doanh thu.

Đây cũng là những hướng các ngân hàng đang triển khai và sẽ tiếp tục đẩy mạnh theo định hướng của Đề án “Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gắn với việc xây dựng chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2030”.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên phương án kinh doanh, chuỗi giá trị, dữ liệu thanh toán, dòng tiền. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp nhỏ và vừa trong Hệ thống thông tin doanh nghiệp quốc gia để cung cấp thông tin về doanh nghiệp nhỏ và vừa một cách minh bạch, chính xác... dự kiến được triển khai trong quý IV/2028.