Từ đua ngựa không yên đến CLB kỵ mã trên cao nguyên Lang Biang

Ngựa là một phần đời sống

Với đồng bào K’Ho dưới chân núi Lang Biang (tỉnh Lâm Đồng), ngựa không phải thú vui nhất thời hay phương tiện biểu diễn. Từ bao đời nay, ngựa gắn với nương rẫy, với những chuyến vào rừng, với nhịp sinh hoạt thường ngày của cao nguyên.

Sương sớm còn quấn quanh triền núi Lang Biang, khi từ phía bìa rừng vang lên những tiếng vó ngựa trầm đục, đều nhịp. Giữa làn sương bảng lảng, người đàn ông dáng rắn rỏi, làn da sạm nắng, chân trần thoăn thoắt dắt con ngựa nâu tiến về khoảng đất trống. CKra Jan Truik (người K’Ho, Chủ nhiệm CLB Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt) cúi xuống vuốt nhẹ bờm ngựa, ánh mắt trìu mến như với một người bạn thân quen.

“Con nít ở đây, tám chín tuổi biết cưỡi ngựa rồi. Chiều chiều rủ nhau cưỡi ngựa quanh triền núi, thích thì đua vài vòng cho vui”, anh Truik kể, tay vẫn không rời bờm con Rambo (chiến mã gắn bó cùng anh trên nhiều đường đua).

Anh Truik cho hay, ngựa ở Lang Biang phần lớn có nguồn gốc hoang dã, được thả rông trong rừng. Thuần hóa chúng không dễ, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu tập tính. Nhưng chính quá trình ấy tạo nên những nài ngựa dạn dày kinh nghiệm, thuần thục kỹ năng giữ thăng bằng, làm chủ tốc độ. Đây là nền tảng cho môn đua ngựa không yên độc đáo chỉ có ở vùng cao nguyên này.

Từ nhiều năm nay, giải đua ngựa không yên do chính quyền địa phương tổ chức đã trở thành sự kiện văn hóa, thể thao đặc sắc của Lang Biang. Trên đường đua, những chú ngựa tung vó, những nài ngựa chân trần ép sát lưng ngựa, lao về phía trước trong tiếng hò reo vang dội. Không yên cương, không thiết bị hỗ trợ, mọi kỹ năng đều đến từ trải nghiệm thực tế và bản lĩnh người cưỡi.

Anh CKra Jan Truik cùng chiến mã Rambo

Với nhiều người, Đà Lạt là một đô thị hòa mình vào thiên nhiên, nơi kiến trúc chạm tới trời xanh, cỏ cây gắn bó với đời sống con người và tiếng vó ngựa từng là nhịp tim của cả vùng đất. Dẫu xe ngựa đã lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho những phương tiện hiện đại, thì đâu đó giữa Đà Lạt, tiếng vó ngựa vẫn vọng về như một khúc ca không lời, nhắc nhớ một Đà Lạt xưa dịu dàng và rất thơ.

“Ngồi trên lưng ngựa, tôi nghe rõ tiếng vó gõ nhịp trên con đường đất. Cảm giác rất khác so với việc ngắm Đà Lạt qua ô kính ô tô hay xe máy. Ở đó, mọi thứ diễn ra chậm rãi, đủ để mình cảm nhận được mùi cỏ, mùi đất ẩm và cả sự bình yên hiếm có. Trải nghiệm này khiến tôi hiểu vì sao người ta nói Đà Lạt không chỉ để đến, mà để sống và để nhớ”, anh Nguyễn Quốc Minh (du khách đến từ TPHCM) bộc bạch.

Ông Cil Poh - Phó Chủ tịch UBND phường Lang Biang - Đà Lạt cho biết: Địa phương xác định đua ngựa không yên không chỉ là trò chơi dân gian mà là di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy. “Cùng với di sản văn hóa cồng chiêng, chúng tôi đang hướng tới xây dựng môn thể thao này trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Lang Biang”, ông Cil Poh nói.

Khi vó ngựa vào cuộc giữ làng

Không chỉ dừng lại ở lễ hội và đường đua, vó ngựa Lang Biang đang bước vào đời sống hiện đại với một vai trò rất khác: Giữ gìn an ninh trật tự cơ sở. Cuối tháng 11/2025, UBND phường Lang Biang - Đà Lạt chính thức công nhận CLB Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt với hơn 20 thành viên là những người nuôi ngựa, am hiểu rừng núi và thông thạo địa hình.

Sự ra đời của CLB xuất phát từ những vấn đề rất thực tế: Ngựa thả rông gây mất an toàn giao thông, ảnh hưởng môi trường; du khách tự ý vào rừng dễ lạc lối; cháy rừng, cứu nạn cứu hộ gặp khó khăn do địa hình hiểm trở. Trong bối cảnh đó, những kỵ sĩ cưỡi ngựa thông thuộc từng lối mòn trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng chức năng.

Anh Krajan Truik, Chủ nhiệm CLB Kỵ mã Lang Biang cho biết: Bên cạnh việc huấn luyện, sinh hoạt và biểu diễn kỹ năng cưỡi ngựa nhằm phát triển phong trào thể thao, văn hóa - du lịch, CLB còn phối hợp với các cơ quan, đơn vị, cơ sở du lịch và dịch vụ trên địa bàn tổ chức các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách.

Kỵ mã Lang Biang tham gia giải đua ngựa không chuyên vượt địa hình đầu tiên tại Việt Nam

Ông Đặng Ngọc Hiệp - Đội trưởng Đội Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (PCCC - CNCH) phường Lang Biang - Đà Lạt cho biết: Công an phường đã tham mưu UBND phường thành lập CLB, vận động những hộ nuôi ngựa tham gia.

“Ngoài tập luyện, biểu diễn và tham gia các giải đấu, anh em còn phối hợp bắt giữ đàn ngựa thả rông, chuyên chở nước, thiết bị vào rừng chữa cháy và tìm kiếm người bị lạc. Người địa phương hiểu rừng hơn ai hết, cưỡi ngựa vào rừng nhanh và hiệu quả hơn nhiều so với đi bộ”, ông Hiệp nói.

Trong những tình huống khẩn cấp, khi xe cơ giới không thể tiếp cận, ngựa trở thành phương tiện hữu hiệu. Các thành viên CLB Kỵ mã Lang Biang đã nhiều lần hỗ trợ vận chuyển nước, máy móc chữa cháy rừng, đưa lực lượng tiếp cận nhanh hiện trường. Không ít du khách đi lạc trong rừng được tìm thấy nhờ dấu vó ngựa in trên những con đường mòn.

Ông Hiệp cho biết thêm, để CLB hoạt động hiệu quả, Ban Chỉ huy quân sự phường hỗ trợ trang phục, còn Đội PCCC - CNCH bố trí khu vực huấn luyện, nuôi nhốt ngựa và hỗ trợ kinh phí ban đầu. Mô hình này không chỉ giúp bảo đảm an ninh trật tự, mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ rừng và môi trường sinh thái.

Mới thành lập, nhưng CLB đã tích cực tham gia nhiều hoạt động: Giao lưu với du khách, biểu diễn kỹ năng cưỡi ngựa, tham gia quay phim quảng bá cà phê Tây Nguyên, đồng hành cùng Công an phường trong các đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm. Hình ảnh những kỵ sĩ chân đất cưỡi ngựa xuất hiện trong lễ ra quân bảo đảm an ninh trật tự đã để lại ấn tượng mạnh với người dân và du khách.

“Đối với địa hình cao nguyên Lang Biang, việc thành lập CLB kỵ mã góp phần nâng cao khả năng hỗ trợ kịp thời công tác PCCC - CNCH; bảo đảm an ninh trật tự cơ sở và tham gia tích cực phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, ông Cil Poh - Phó Chủ tịch UBND phường Lang Biang - Đà Lạt nhấn mạnh.

Thái Lâm