Tư duy phát triển mới cho Việt Nam

Tại đây, Tổng Bí thư nhấn mạnh, chuyển đổi mô hình phát triển và xác lập mô hình tăng trưởng mới trước hết là chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy: từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ dựa vào tài nguyên và lao động giản đơn sang dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất; từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ Nhà nước “làm thay” sang “tạo điều kiện để xã hội và doanh nghiệp sáng tạo”. Cùng với đó, phát huy đầy đủ vai trò của các thành phần kinh tế, trong đó, kinh tế Nhà nước dẫn dắt, kiến tạo, mở đường; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia...

Có thể nói, 2 nghị quyết đang được xây dựng là hai vế không thể tách rời của cùng một bài toán và những định hướng Tổng Bí thư nêu ra gợi mở một hệ tư duy phát triển mới cho Việt Nam trong giai đoạn tới.

Trong nhiều năm, nền kinh tế nước ta chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên, sử dụng lao động giản đơn và tận dụng lợi thế chi phí thấp. Mô hình này từng phát huy hiệu quả trong giai đoạn đầu của hội nhập, nhưng nay đã tiệm cận giới hạn.

Hiện tại, nước ta bắt đầu bước vào giai đoạn già hóa dân số, năng suất lao động tăng chậm, dư địa tài nguyên thu hẹp, áp lực môi trường gia tăng. Trong khi đó, yêu cầu về chất lượng tăng trưởng ngày càng cao. Nếu vẫn đi theo đường cũ, tăng trưởng hai con số rất dễ trở thành một cuộc chạy đua tiêu hao nguồn lực.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy phát triển vì thế càng trở nên cấp bách. Và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đòn bẩy” gần như duy nhất để nâng cao năng suất tổng hợp, giúp nền kinh tế nước ta leo lên các nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng không thể thành công nếu chỉ dừng ở thay đổi mục tiêu hay ưu tiên đầu tư. Thể chế mới là yếu tố quyết định. Việc Tổng Bí thư nhấn mạnh chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển” cho thấy một yêu cầu rất cụ thể: Nhà nước cần rút khỏi vai trò “làm thay”, tập trung vào xây dựng luật chơi minh bạch, ổn định và có tính dự báo. Thực tiễn cho thấy, không ít doanh nghiệp tư nhân hiện nay không thiếu ý tưởng hay khát vọng mở rộng sản xuất, nhưng lại bị níu chân bởi thủ tục kéo dài, chi phí tuân thủ cao và rủi ro chính sách khó lường. Trong môi trường như vậy, đổi mới sáng tạo khó có thể trở thành động lực nội sinh.

Cũng từ góc độ thể chế, việc xác lập rõ hơn vai trò của các thành phần kinh tế là hết sức quan trọng. Với vai trò “dẫn dắt, kiến tạo, mở đường”, kinh tế Nhà nước cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt như hạ tầng chiến lược, an ninh kinh tế và các khu vực thị trường không hoặc chưa thể làm tốt. Ngược lại, khu vực tư nhân cần được tiếp cận bình đẳng các nguồn lực, đặc biệt là vốn dài hạn, đất đai và cơ hội đổi mới sáng tạo cùng với sự bảo đảm chắc chắn về quyền tài sản và lợi ích hợp pháp để trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Các định hướng lớn đã được Tổng Bí thư nêu ra, vấn đề còn lại nằm ở khả năng chuyển hóa tư duy phát triển mới thành những cải cách cụ thể, nhất quán, có sức lan tỏa và triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Khi Nhà nước thực sự kiến tạo, khi thị trường vận hành đầy đủ và khu vực tư nhân được trao không gian sáng tạo tương xứng, tăng trưởng cao sẽ không phải đánh đổi bằng tài nguyên hay ổn định vĩ mô, mà là kết quả tự nhiên của một mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và năng suất. Và tư duy phát triển mới sẽ mở ra quỹ đạo tăng trưởng nhanh, mạnh, bền vững thực sự, giúp Việt Nam đạt được hai mục tiêu trăm năm.

Hà Lan